102. Բնակավայր կամ տեղանք ցույց տվող բառերին այնպիսի ածանցներ ավելացրու, որ նոր բառերը տվյալ տեղի բնակիչ իմաստն արտահայտեն:

Օրինակ՝
լեռն — լեռնցի:

Երևան-Երևանցի, քաղաք-քաղաքացի, Վան-Վանեցի, Մուշ-Մշեցի, Աշտարակ-Աշտարակցի, Արտաշատ-Արտաշատցի,Դվին-Դվինցի, Կարս-Կարսեցի, Գյումրի-Գյումրեցի, Լոռի-Լոռեցի Ամերիկա-Ամերիկացի, Նյու-Յորք-Նյու-Յորքցի, Լոնդոն-Լոնդոնցի, սար-սարեցի, գյուղ-գյուղացի:

103. Տրված բառազույգերի արմատները տեղափոխելով՝ բաղադրյալ նոր բառեր ստացի´ր:

Օրինակ՝
բարեժպիտ, մանկամիտ — բարեմիտ, մանկաժպիտ:

ա) Ջրահարս, ծովանկար,-ջրանկար, ծովահարս: բ) ժանգապատ, արծաթագույն,-ժանգագույն, արծաթապատ:
գ) հողմածին, ջրաղաց, դ – ջրածին,հողմաղաց:) զորագունդ, երկրամաս-երկրագունդ, զորամաս:

104. Տրված բառերր բաղադրիչների բաժանի՛ր: Արմատներն ի՞նչ մասնիկով են կապվում:

Օրինակ՝
Գրատախտակ — գր(գիր) + ա + տախտակ:

Ձեռագիր ձեռ(փ)+ա+գիր, գեղանկար գեղ+ա+նկար, շրջազգեստ-շ(ու)րջ+ա+զգեստ, սիրահոժար-սեր(ի)+ա+հոժար, դեղնակտուց-դեղին+ա+կտուց, հոդակապ-հոդ+ա+կապ:

105. Շարքի բոլոր բառերը, բացի մեկից, նույն ձևով են կազմված: Գտի´ր օրինաչափությանը չենթարկվող բառը:

ա) Հրաշամանուկ, հողագունդ, առևտուր, մեծահոգի, փրկագին:
բ) Ջրկիր, սեղանատամ, նախօրոք, դասաժամ, ձեռնտու:

Տեսարժան վայրեր

Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի)  ամենատարածված 10 տեսարժան վայրերը

Արցախը (Լեռնային Ղարաբաղը) հարուստ է տեսարժան վայրերով, բայց մենք փորձել ենք առանձնացնել  10 օբյեկտներ, որոնք մենք խորհուրդ ենք տալիս անպայման այցելել: Եթե դուք պատրաստվում եք մեկնել  Արցախ, ապա անպայման ձեր երթուղին կառուցեք հետևյալ գեղեցկությունների միջով՝

Ջերմաջուր

Ջերմաջուրը հարուստ է բնական և բուժիչ աղբյուրներով: Ջերմաջուրը գտնվում է ծովի մակերևույթից ավելի քան 2200 մ բարձրության վրա: Աղբյուրի շուրջը կա լողավազան, որտեղ կարելի է լողալ: Խորհուրդ է տրվում այս տեղանքի գեղեցկությունն ու յուրահատկությունը գնահատել անձամբ այնտեղ այցելելով:

Դադիվանք

Դադիվանքը (կամ Խութավանքը) հայկական վանք է, որը գտնվում է 1100 մ բարձրության վրա: Ստուգաբանական տարբերակներից մեկի համաձայն` վանքի անունը կապված է  Սուրբ Դադիի հետ, որը եղել է Թադեոս առաքյալի աշակերտը և Հայաստանում քարոզել է քրիստոնեությունը: Երկրորդ տարբերակը գալիս է «խութ» (բլուր) և «վանք» (վանք) բառերից, այսինքն` բլրի վրա գտնվող վանք:

Ամրոցներ

Այցելելով Արցախ (Լեռնային Ղարաբաղ), դուք պետք է անպայման տեսնեք Տիգրանակերտ, Շուշի-Բերդ, Մայրաբերդ և Կաչաղակաբերդ ամրոցները:

Տիգրանակերտ

Տիգրանակերտը հնագույն հայկական քաղաք է, որը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 1-ին դարում: Քաղաքը գտնվում էր Մեծ Հայքի Արցախ նահանգում: Հանդիսանում է այն չորս քաղաքներից մեկը, որոնք կոչվել էին Հայոց թագավոր Տիգրան II Մեծի անունով: Հայ պատմաբանների կարծիքով, Տիգրանակերտն Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի) հնագույն քաղաքն է:

Շուշի-Բերդ

Շուշիի ամրոցը (Շուշի-բերդը) առաջին անգամ հիշատակվել է XVIII դարում: Վարկածներից  մեկի համաձայն` Շուշիի ամրոցը հայտնի է որպես Շիկաքար,  որտեղ Սահղ Սմբատյանը հաղթել է արաբական բանակին: Այս ամրոցը կոչվում են նաև Քարագլուխ, Քար, Շոշ` Շոշի սղնախ անուններով: Հնագիտական պեղումները հաստատեցին մեկ այլ տարբերակ, ըստ որի XVII դարում  ամրոցը  կառուցվել է հայկական մեկ այլ ամրոցի տեղում:

Մայրաբերդ

Մայրաբերդ ամրոցը Հայաստանի և Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի)  ամենախոշորներից է և այն համեմատած մյուսների հետ, ավելի լավ է պահպանվել: Այն կառուցվել է XVIII դարում` Շուշի քաղաքի պաշտպանության համար: Եթե կարողանանք բարձրանալ և  շրջել ամրոցում, ապա կարող եք գնահատել այս ամրոցի ռազմավարական կարևորությունը: Ամրոցը վերականգնվել է 2002 թվականին:

Գանձասարի վանք

Գանձասար – հայերեն, նշանակում է «գանձերի լեռ»: Վանքը հիմնադրվել է XII դարում: Վանքը պահպանել է հոգևոր կենտրոնի դերը Հասան-Ջալալյան իշխանների ջանքերով: Վանքում եղել է  դպրոց, որտեղ հոգևոր առաջնորդները վերապատրաստվել են, ստեղծվել և պահպանվել են ձեռագրեր: 2008 թվականին Արցախում կայացավ «մեծ հարսանիք», որի ընթացքում ամուսնացան 687 զույգեր: 550 զույգերը ամուսնացան Ղազանչեցոց տաճարում, իսկ 137-ը`Գանձասարի վանքում:

«Մենք և մեր սարերը» հուշարձանը

«Մենք և մեր լեռները» հուշարձանը Արցախի ամենահայտնի խորհրդանիշներից մեկն է և պատկերված է Արցախի Հանրապետության զինանշանի վրա, գտնվում է Ստեփանակերտի մուտքի մոտ: Մարդկանց մեջ այն կոչվում է նաև «Պապիկ և Տատիկ»: Հուշարձանը կառուցվել է 1967 թվականին` կարմիր  տուֆից, հեղինակը քանդակագործ Սարգիս Բաղդասարյանն է: Անպայման  այցելեք այս հուշարձանը:

Տնջրի

Տնջրին ԱՊՀ-ում ամենահին (ավելի քան 2028 տարի) և ամենաբարձր (ավելի քան 54 մետր) ծառն է: ԽՍՀՄ-ում այս ծառը ևս ամենահինն ու ամենաբարձրն էր: Ավելի քան 100 մարդ կարող է տեղավորել ծառի ներսում, և ունի 44 քմ տարածք: Ավելի քան 27 մետր է ծառի հիմքի տրամագիծը: Տեղացիների պատմությունների համաձայն, այս ծառի տակ հանգստացել են այնպիսի ականավոր գործիչներ, ինչպիսիք են Մեսրոպ Մաշտոցը, Րաֆֆի, Սայաթ-Նովան և այլոք:

Ամարասի վանք

Հայ պատմաբան Փավստոս Բուզանդի վարկածի համաձայն` վանքը հիմնադրվել է IV դարում՝ Սբ. Գրիգոր Մկրտիչի կողմից: Հայտնի է, որ եկեղեցու արևելյան մասում թաղված է Սբ. Գրիգոր Լուսավորչի թոռը՝  Գրիգորիսը: Նա Արցախի թեմի առաջին եպիսկոպոսն էր: Հետաքրքիր փաստ է, որ Մեսրոպ Մաշտոցը (հայոց այբուբենի ստեղծողը) 5-րդ դարում  հիմնադրեց Արցախի առաջին դպրոցը, որը խթան հանդիսացավ այս տարածաշրջանում հայ գրքի տարածմանը: Միջնադարում Ամարասի վանքը Արցախի մշակութային և հոգևոր կենտրոնն էր, իսկ  Խորհրդային իշխանության տարիներին լքված էր: Վանքը բացվել է 1992 թվականին և  հանդիսանում է Արցախի թեմի գործող վանք:

Ջրվեժ «Հովանոց»

«Հովանոց» ջրվեժը զարմանալիորեն գեղեցիկ է և շատ սիրված զբոսաշրջիկների կողմից, անպայման արժե այցելել և տեսնել: Ջրվեժի ճանապարհն անցնելու եք կիրճի միջով: Նրան անվանում են «Հովանոց» ջրվեժ, քանի որ դա հովանոցին շատ նման է, ջուրը հոսում է քարերով, ընդլայնելով խորքերը:

Հունոտի կիրճ (Ջդրդրուզ)

Խորհուրդ է տրվում այցելել Հունոտի կիրճը: Այս տեղը զարմանալի է իր գեղեցկությամբ և անփոփոխ բնությամբ, որը շրջապատված է գեղեցիկ լեռներով: Տաք եղանակին կարող եք լողալ գետում, ջուրը շատ թարմացնող է: Որոշ զբոսաշրջիկներ գիշերը այստեղ են անցկացնում վրաններում և վայելում անիրական գեղեցկությունը: Կարելի է նկարագրել այս տեղը, որքան ուզում եք, մենք պարզապես առաջարկում ենք սկզբից տեսնել լուսանկարը, իսկ հետո իրականում: Եվ այո, ձեզ հետ անպայման հարմարավետ կոշիկներ կվերցնեք:

Ղազանչեցոց եկեղեցի

Սուրբ Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց տաճարը  Հայ Առաքելական եկեղեցու գլխավոր տաճարն է Շուշիում: Այն գտնվում է քաղաքի կենտրոնում, լեռան գագաթին և անշուշտ գեղեցիկ է: Եկեղեցին կառուցվել է 1868-1887 թթ.` Նախիջևանի Ղազանչի (Շախկերտ) գյուղից Շուշի բերված դրամական միջոցներով: Այն ամենամեծ հայկական եկեղեցիներից է (35 մետր երկարություն, 23 մետր լայնություն և 35 մետր բարձրություն):

Տաճարը գործում էր մինչև 1930 թվականը, այնուհետև այն մասամբ վերականգնվել է 1981-1988 թվականներին: Ռազմական գործողությունների ժամանակ եկեղեցու հրեշտակների քանդակները ոչնչացվեցին և եկեղեցին վերածվեց  զենքի պահեստի: 1992 թ. մայիսի 9-ին Շուշիի ազատագրումից հետո  սկսվեց եկեղեցու վերականգնումը: Պաշտոնապես բացվեց 1998 թ. հուլիսի 19-ին` Տիրոջ փոխակերպման օրը:

Ժենգյալով հաց

Գրել Արցախի (Լեռնային Ղարաբաղի)  մասին և  չհիշատակել այս տարածաշրջանի ուտեստները, անհնար է: Ժենգյալով հացը խմոր է, կանաչի տարբեր սորտերով լցոնված: Որքան ավելի շատ կանաչու տեսակ լինի, այնքան ավելի համեղ կլինի ժենգյալով հացը: Այս ուտեստի հետ կարելի է օգտագործել գարեջուր, գինի, թան: Ժենգյալով հացը համարվում է արցախյան խոհանոցի այցեքարտը, անցկացվում են այս ուտեստին նվիրված փառատոններ և ընդգրկված են Արցախի ոչ նյութական ժառանգության ցանկում: Մի խոսքով փորձեք, իսկ ձեզ բարի ախորժակ:

Была у моей бабушки канарейка. Бабушка её очень берегла, потому что канарейка была тоненькая, нежная – вся жёлтенькая и пела чудесно. Эта канарейка очень любила музыку, только самую хорошую. Бабушка ей всегда самые лучшие свои пластинки давала слушать. Вот как-то бабушка ушла из дому, а я позвал к себе ребят. На улице шёл дождь, нам было скучно, и мы решили устроить свой оркестр. Я взял расчёску и тонкую бумажку, сделал себе губную гармошку. А ребята – один себе стакан поставил, – ложечкой стучать, другой пустое ведро взял вместо барабана. И начали мы играть известную песенку: „Мы едем, едем, едем в далёкие края!” И совсем уже начала музыка у нас получаться, – вдруг вошла бабушка. Она улыбнулась нам, потом посмотрела на клетку и вдруг закричала:
– Ах, что вы наделали! Вы мою канарейку убили!
А мы к её клетке даже близко не подходили. Смотрим – правда, канарейка лежит на песке, глаза закрыты и ножки кверху. Бабушка сразу всех ребят выгнала и давай свою канарейку сердечными каплями поить. Канарейка ожила. Бабушка немножко успокоилась и говорит:
– Глупые какие! Разве можно при ней такой шум устраивать! Ведь у неё очень нежный слух. Это очень музыкальная птица, и она потеряла сознание от вашей ужасной музыки.

канарейка – դեղձանիկ                                    потерять сознание – գիտակցությունը կորցնել
губная гармошка – շրթհարմոն                       сердечные капли – սրտի կաթիլներ

Составьте предложения с данными словами и словосочетаниями.
Канарейка любила хорошую музыку., Канарейка упала и потеряла сознание. потерять сознание , Мне подарили губную гармошку. , Большую красивую расчёску , Моя любимая музыка, большой оркестр, у бабушки были сердечные капли.
Найдите в тексте ответы на вопросы и прочитайте их.
1. Кто жил у бабушки? Музыкальная Канарейка. 2. Какая это была птичка? Жёлтая, красивая, пела очень чудесно. 3. Кто пришёл к мальчику в гости? Его друзья пришли к ним.4. Что решили сделать ребята? Решили устроить оркестр. 5. На чём они играли? Мальчик взял расчёску и тонкую бумажку, сделал себе губную гармошку. А ребята – один себе стакан поставил, – ложечкой. 6. Что закричала бабушка, когда вернулась домой? – Ах, что вы наделали! Вы мою канарейку убили!
Прочитайте текст вслух. Восстановите правильную последовательность пунктов плана. Перескажите текст по плану.
4. Канарейка спасена. 1. Бабушкина канарейка 3. Канарейка потеряла сознание. 2. Ребята устроили свой оркестр.

Согласны ли вы с тем, что…
1. Бабушка очень любила канарейку и давала ей слушать свои лучшие пластинки.Да 2. Дети убили бабушкину канарейку. Нет 3. Канарейка потеряла сознание, потому что мальчики устроили сильный шум. Да
Продолжите предложения по заданному началу.
1. Бабушка очень берегла канарейку, потому что канарейка была тоненькая, нежная – вся жёлтенькая и пела чудесно. 2. Канарейка очень любила музыку, только только самую хорошую. 3. Как-то бабушка ушла из дому, а я позвал к себе ребят. 4. Нам было скучно, и мы решили устроить свой оркестр. 5. И совсем уже начала музыка у нас получаться, вдруг вошла бабушка. 6. Бабушка сразу всех ребят выгнала и давай свою канарейку сердечными каплями поить.7. Канарейка потеряла сознание, потому что мальчики устроили сильный шум.

Տրված բառերի նախածանցները ներկի՛ր կարմիրով։

Անխոս                                                                             համակարծիք

Անգետ                                                                   համարժեք

Չհավան                                                                հակադարձ

Չկամ                                                                       հակադիր

Տհաս                                                                       ընդհանուր

Տգեղ                                                                                ընդդեմ

Դժգոհ                                                                       տարատեսակ

Դժբախտ                                                                տարօրինակ

Տրված բառերում վերջածանցներն ընդգծի՛ր։

Ա Խմորեղեն, երջանկություն, գազանանոց, թզենի, ննջարան, գիրք, մանկիկ, հագուստ, թփուտ, ժողովուրդ, որսորդ։

Բ դպրոցական, տնային, բրդոտ, ցանկալի, նկարչուհի, արծաթյա, ոսկե, շարժուն, կրակոտ։

Սյունակներով առանձնացրո՛ւ  Ա և Բ խմբի բառաշարքերը։ Յուրաքանչյուր սյունակի տակ գրի՛ր բառերին տրվող հարցը։ Ի՞նչ դիտարկում արեցիր։

Տրված ածանցների գործածությամբ բառեր կազմի՛ր։

Վեր, տար, տ, չ, փոխ, մակ, ություն, անոց, եղեն, ենի, արան։ Վերգետնյա, տարօրինակ,, տգետ,չար,փոխել, մակույկ, գոյություն, անձրևանոց, խմորեղեն, խնձորենի, գրադարան:

Տրված բառերում ածանցներն ընդգծի՛ր։

Դժգոհություն, անկախություն, համակարծություն, տարակարծություն, թերարժեքություն, հակամարտություն,

Հիմա ի՛նքդ նմանատիպ բառեր գրիր։

անչար, քար, գարշելի:

1. Նարեն  8 տարեկան է, իսկ հայրիկը նրանից մեծ է 25 տարով: 4 տարի հետո հայրիկը Նարեից   քանի՞ տարով մեծ կլինի: Նարե-12, հայրիկ-37: Պատ.՝25

1. Կարինեի մայրիկը 32 տարեկան է, իսկ Կարինեն  նրանից փոքր է 20  տարով։ 6 տարի հետո Կարինեն մայրիկից   քանի՞ տարով փոքր կլինի: Պատ.՝ Կարինե-18, մայրիկ-38: Կմնա նույնը մայրիկը Կարինեից մեծ կլինի 20 տարով:

1. Անահիտը 5 տարեկան է, իսկ հայրիկը նրանից մեծ է 7 անգամ: 5 տարի հետո հայրիկը Անահիտից քանի՞ անգամ մեծ կլինի: Հայրիկ-40 տարեկան, Անահիտ-10 տարեկան,40:10=4:

1. Արթուրի  պապիկը 70 տարեկան է։ Արթուրը իր պապիկից փոքր է 7 անգամ։ 5 տարի հետո Արթուրը  քանի՞ տարով փոքր կլինի իր  պապիկից։ Արթուր-15 տարեկան, պապիկ-75 տարեկան, 75-15=60:

1.  Արմենի և  իր մայրիկի  տարիքների գումարը  30 է։ Որքա՞ն կլինի նրանց տարիքների գումարը 4 տարի հետո։ Պատ.՝38

1. 2 տարի առաջ  եղբորս և իմ տարիքների գումարը  18 էր: Որքա՞ն է մեր տարիքների գումարը 2  տարի հետո։Պատ.՝ 26

1. 5 տարի առաջ   իմ և տատիկիս տարիքների գումարը  66 էր: Որքա՞ն մեր տարիքների գումարը 3  տարի հետո։Պատ.՝ 82

1. Ես 9 տարեկան եմ, մայրիկս ինձանից մեծ է 25  տարով, հայրիկս  մայրիկիցս մեծ է  3 տարով։ 6 տարի հետո հայրիկս քանի՞   տարով մեծ կլինի ինձանից։ Պատ.՝ Հայրիկս 6 տարի հետո ինձանից կլինի 28 տարով:

1. Ես 8 տարեկան եմ, եղբայրս 3 տարով փոքր է ինձանից, մայրիկս 28 տարով մեծ է եղբորիցս: Հայրիկս 4 տարով մեծ է մայրիկիցս: 5 տարի հետո  հայրիկս քանի՞ տարով մեծ կլինեն ինձանից։ Պատ.՝ 5 տարի հետո հայրիկս ինձանից մեծ կլինի 29 տարով:

1.  Մայրիկս 35 տարեկան է, իսկ հայրիկս նրանից 5 տարով է մեծ, իսկ ես հայրիկիցս փոքր եմ  5 անգամ: Քանի՞ տարեկան եմ ես: Պատ.՝ 40:5=8 ես 8 տարեկան եմ

1. Իմ փոքրիկ քույրիկ Աստղիկը ինձանից փոքր է յոթ անգամ։ Ես յոթ տարեկան եմ։ Երեք տարի հետո   որքա՞ն կլինի  իմ և Աստղիկի տարիքների գումարը։ Պատ.՝ 16 տարեկան

Սիրելի  սովորողներ, այժմ  կազմեք ձեր ընտանիքի անդամների տարիքների   վերաբերյալ խնդիրներ։

Ես 9 տարեկան եմ, իմ փոքրիկ քույրիկը ինձանից փոքր է 5 տարով: Մայրիկս քույրիկիցս մեծ է 26 տարով հայրիկս մայրիկիցս մեծ է 11 տարով: Գտեք մեր ընտանիքի անդամների տարիքների գումարը: լուծում՝

9-5=4, քույրիկ-4 տարեկան

4+26=30, մայրիկ-30 տարեկան

30+11=41, հայրիկ-41 տարեկան

9+4+30+41=84

Պատ.՝ մեր ընտանիքի անդամների տարիքների գումարը հավասար է 84:

Գտեք մայրիկիս տարիքը եթե նա 2025 թվին կլինի 34 տարեկան: Հիմա 2021 թվականն է:Լուծում՝

2025-2021=4,

34-4=30 Պատ.՝ հիմա մայրիկս 30 տարեկան է:

Մայրիկս 30 տարեկան է հայրիկս մեծ է նրանից 11 տարով: 5 տարի հետո քանի տարով հայրիկս մեծ կլինի մայրիկիցս:

Լուծում՝

30+5=35,

30+11=41,

41+5=46,

46-35=11

Պատ.՝ ոչինչ չփոխվեց մնաց նույնը հայրիկս մայրիկիցս մնաց 11 տարի մեծ:

Քույրիկս 4 տարեկան է ես նրանից մեծ եմ 5 տարով: Գտեք իմ տարիքը:

Լուծում՝

4+5=9

Պատ.՝ ես 9 տարեկան եմ

Պապիկս ինձանից մեծ է 76 տարով հայրիկս նրանից փոքր է 44 տարով: Ես 9 տարեկան եմ: Գտիր նրանց տարիքը և նրանց տարիքների գումարը: Լուծում՝

9+76=85, պապիկ-85 տարեկան

85-44=41, հայրիկ-41 տարեկան

41+85=126

Պատ.՝ նրանց տարիքների գումարը հավասար է 126

Կատարի՛ր առաջադրանքները։

Նախադասությունների մեջ լրացրո՛ւ բաց թողնված տառերը։

Այբուբեն բառը կազմված է հայերենի առաջին երկու տառերի անվանումներից՝ ԱՅԲ և ԲԷՆ ։

Հայոց գրերը 405 թվականին ստեղծել է Մեսրոպ Մաշտոցը։

Նա թողված է Արագածոտնի մարզի Օշական գյուղում։

Հին հայերեն՝ գրաբարյան այբուբենը, ունեցել է 39 տառ՝ (ա) ԱՅԲ մինչև (բ․) Ք։

Հայերենի այբուբենի վերջին երկու տառերը՝ Օ-ն և Ֆ-ն, ավելացել են միջին դարերում։

Հայերենն ունի 6 ձայնավոր և 30 բաղաձայն։

Տրված բառերի ընդգծված բաղաձայն հնչյունը փոփոխելով, նոր բառեր ստացիր։

կարապ— կարագ

մարդ—Մարկ, մարզ:

սարդ-ջարդ, վարդ

դարան-պարան, շարան

հորթ—հորդ

Գրի՛ր բառեր, որոնք սկսվում և ավարտվում են նույն ձայնավորով։

Օրինակ՝ ապագա

Ուրարտու,արքա,Ապա, առկա, եթե, Աննա:

Ո՞ր ձայնավորն է կրկնվում գաղտնագրված բառերի մեջ։ Տեղադրի՛ր և կարդա՛ բառերը։

առաստաղ, քարավան, կարկանդակ։

Գրի՛ր մեկ բառով։

խաղողի վազ-որթ

ծառի, թփի բարակ ճյուղ-ոստ, շյուղ:

արջի բույն-որջ

այծերի խումբ-հորան

կովերի խումբ-նախիր

երեք կողմ ունեցող-եռակողմ

Տրված երկհնչյուններով երեքական բառ կազմի՛ր։

Այ-Այսպես, այն, այնպես,այբենարան:

Ոյ-գոյ, գոյամարտ, գոյություն, Նոյ, գոյական, խոյ:

յու-Յուրա, յուրային, Յուպիտեր:

եյ- Զեյթուն, թեյ, հոքեյ:

Լրացրո՛ւ բաց թողնված երկհնչյունները։

դղյակ, ոստայն, հայորդի, վայրի, սենյակ, քույր, մատյան, մակույկ, սյունակ, ձյուն, հանգույց։

Հոմանիշ բառերը իրար դիմաց գրի՛ր։

զվարթ-ուրախ, հորդառատ-վարար, խորդուբորդ-անհարթ, լուրթ-կապույտ, արդի-ժամանակակից,զարդարել-զուգել, խախուտ-անհաստատ:

Բառարանից օգտվելով՝ մի քանի բառի հոմանիշներ գրի՛ր։

Օրինակ՝ վճիտ- պարզ, մաքուր, հստակ, անամպ, պայծառ, հստակ փայլ ունեցող, հստակորեն փայլող՝ ցոլացող, մաքուր, անարատ, անմեղ։

բարի-Բարեհոգի, բարեմիտ, բարեսիրտ, մեղմասիրտ, փափկասիրտ, անչար, գթոտ: Մեծահոգի-վեհանձն, մեծանձն, բարձրահոգի, ասպետ, ասպետական, լայնահոգի, լայնասիրտ, մեծասիրտ:Թույլ-Անզոր, անուժ, անկարող, տկար, անարի, անջիղ, հեղգ, հույլ, պղերգ, մեղկ, անատամ:

1676 թվականի Հունվարի 17-ին, Սեբաստյա քաղաքում ծնվեց Մանուկը` Պետրոսի և Շահրիստանի զավակը: Հետագա տարիներին նա իր ծնողների շնորհիվ ստացավ բարձրորակ կրթություն, որը իրեն կպատրաստեր հետագայում ընտանեկան առևտուրը շարունակելու համար:

Դեռ վաղ տարիքից Մանուկը երազում էր դառնալ քահանա:

Նա գտավ մի ընկեր, որի հետ փախան դեպի լեռները, որտեղ ապրեցին որպես ճգնավորներ:

Մանուկի ծնողները գտան նրանց և նրան տարան տուն: Այս պատահարի մասին տեղեկանալով` մոտակա վանքի` Սուրբ Նշանի վանահայրը, Մանուկին առաջարկեց վանքում հասարակական աշխատանքներ կատարել, ինչը նորից մերժվեց ծնողների կողմից:

Նա սկսեց այցելել հարևան ընտանիքներից մեկի տուն, որտեղ մի մայր իր երկու դուստրերի հետ ապրում էր վանականի կյանքով: Նրա այցելությունների նպատակը նույն տանը ապրող քահանայի հետ զրուցելն էր, ով իրեն շատ բան սովորեցրեց վանական կյանքի մասին:

Վանական

1691 թվականն էր, երբ Մանուկը վերջապես թույլատվություն ստացավ իր ծնողներից վանքում աշխատելու համար և շուտով ստացավ սարկավակի աստիճան: Հենց այս ժամանակ նա իր անունը փոխեց` դնելով Մխիթար:

Մխիթարը դեռ ոգևորված էր ստեղծել քարոզիչների միաբանություն, որը նվիրված կլիներ հայ ժողովրդի կրթական և հոգևոր մակարդակների բարձրացմանը:

Քսան տարեկան հասակում Սուրբ նշան վանքի վանահոր կողմից նա նշանակվեց քահանա:

Քսանհինգ տարեկանում Մխիթարը հիմնեց եկեղեցի Կոստանդոպոլսում, որի օրինակով էլ մի խումբ երիտասարդների հետ հիմնեց Մխիթարյան միաբանությունը:

Ընդամենը երկու տարի հետո` Օսմանյան իշխանությունների հալածանքներից փախչելով` միաբանությունը տեղափոխվեց Պենոպոլես, որը գտնվում էր վենետիկում:։ 1717 թվականին Վենետիկի Ծերակույտը հրովարտակով Սբ. Ղազար կղզին շնորհել է միաբանությանը։ Իսկ 1715 թվականին միաբանությունը տեղափոխվեց Սուրբ Ղազար կղզի` Վենետիկի Հանրապետության հրամանով:

Սուրբ Ղազար կղզում կառուցեց վանքը, որտեղ էլ մահացավ 73 տարեկան հասակում:

Նա թարգմանել, ստեղծել և տպագրել է հազարավոր աշխատություններ` հարստացնելով հայերեն գրականությունը: Այսօր նրա մատենադարանում պահվում են ավելի քան 5000 ձեռագրեր և 100000 տպագիր գրականություն:

98. Սխալները գտի´ր և ուղղի´ր:

Օրինակ՝

Բնության մեջ ամեն ինչ՝ փոքրիկ թիթեռնիկն անգամ շատ բան կարող է սովորեցնել մարդուն: — 1. Փոքր բառն ավելորդ է:

Բնության մեջ ամեն ինչ՝ փոքրիկ թիթեռն անգամ շատ բան կարող է սովորեցնել մարդուն:

2. Բնության մեջ ամեն ինչ՝ թիթեռնիկն անգամ շատ բան կարող է  սովորեցնել մարդուն:

Փոքրիկ բլրակն էլ անցիր ու կհասնես ասածս ծառին: Փոքր բառն ավելորդ է:
Փոքրիկ ձկնիկը ջրիմուռների տակ էր թաքնվել: Փոքրիկ բառն ավելորդ է:
Քաղաքի ծայրին՝ մի փոքրիկ տնակում, ապրում էր կախարդը: Փոքրիկ բառն ավելորդ է:
Մի փոքրիկ առվակ իջնում  էր սարն ի վար: Փոքրիկ բառն ավելորդ է:
Անտառից դուրս եկավ մի պստլիկ ձիուկ: Պստլիկ բառն ավելորդ է:
Հավն ածեց մի փոքրիկ ձվիկ: Փոքր բառն ավելորդ է:
Քամին դես ու դեն էր քշում կտոր-կտոր ամպիկները: Կտոր-կտորն ավելորդ է:

 99. Տրված բառերից կամ արմատներից նոր բառեր կազմիր՝ ակ, իկ, ուկ ածանցներով: Այստեղ այդ ածանցները փոքրացնում կամ քնքշացնո՞ւմ են:

ա) Թափանց(ել)-թափանցիկ, շրջ(ել)-շրջիկ, մարտ(նչել)-մարտիկ, սրտաճմլ(ել)-սրտաճմլիկ, ճանճ քշ(ել):-ճանճ քշուկ,
 բ) Օրեն(ք)-օրինակ, ճաշ-ճաշել, ախորժ-ախորժակ, սահուն-սահնակ, պահել-պահակ, ընդուն(ել)-ընդունակ, մոլոր(ել)-մոլորակ, գիտ(ենալ)-գիտակ, պատվիր(ել)-պատվիրակ, բուռն(ն)-բռնակ:
 գ) Կտր(ել)-կտրուկ, դիպչ(ել)-դիպակ, խուսափ(ել)-խուսափուկ:

100. Տրված բառերից տեղ ցույց տվող ածանցավոր բառեր կազմի՛ր: Գրի՛ր գործածված մասնիկները (ածանցները): Կազմածդ ո՞ր բառերն են մեծատառով սկսվում:

Օրինակ՝
հույն — Հունաստան:

Հիվանդ-հիվանդանոց(ա+նոց), ծաղիկ-ծաղկանոց(ա+նոց), մուկ-մկանոց(ա+նոց), հայ-Հայաստան(ա+ստան), նիստ-նստարան(ա+րան), այբուբեն-այբենարան(ա+րան), դաս-դասարան(ա+րան), դպիր-դպրոց(+ոց), դարբին-դարբնոց(+ոց), հյուր-հյուրանոց(ա+նոց), զորք-զորանոց(ա+նոց), ռուս-Ռուսաստան(ս+տան), գործ-գործարան(ա+րան), բրուտ-բրուտանոց(ա+նոց), կույս-կուսանոց(ա+նոց), ուզբեկ-Ուզբեկստան(ս+տան), հնդիկ-Հնդկաստան(ս+տան), թուփ-թփուտ(թփ+ուտ), ծիրանի-ծիրանենի(ծիրան+ենի):

101. Ընդգծված բառակապակցությունները փոխարինի՛ր ածանցավոր բառերով:

Շատ ու շատ դարեր առաջ Ասորեստանում մի իմաստուն մարդ էր ապրում:
Մորու թփուտներում մի առարկա էր  թաքցրել:
Նա որոշել էր այդտեղ իր համար բնակարան կառուցել:
Տունը դարձրել էլ հավանոց տեղ:
Երեկոյան դարբնոցում կհսւնդիպենք:
Գետի ափին մի հյուղակ ուներ, որտեղ ապրում էր իր սիրելի կենդանու հետ:
Իրենց գյուղի փողոցներն ու այգիները հիշեց:

Ահմեդը հինգ ուղտ հետևը ձգած գնում էր քաղաք:
Արևը սաստիկ այրում էր, ծարավը մարդու շրթունքը պատառ-պատառ էր անում:
Եղավ որ՝ հենց կիզիչ կեսօրին հանդիպեց մի աղբյուրի. որ ճանապարհի ափին ուրախ ու պայծառ քչքչում էր ծառերի զով ստվերի տակ:
Ահմեդը ուղտերը քաշեց աղբյուրի գուռների վրա, լավ ջրեց, ինքն էլ մի կուշտ խմեց, հետո երկար ու մեկ փռվեց ստվերի հովին:
Ո՛չ արթուն էր, ո՛չ քնած, մի հաճելի թմբիր զով ստվերի հետ իջել էր նրա հոգնած անդամների վրա:
Երբ կեսօրը կոտրվեց՝ Ահմեդը ուշքի եկավ, նայեց տեսավ ուղտերի մեկը չկա. կանգնեց քարերի գլխին, դիտեց չորս դին-բան չէր երևում. միայն բավական մոտիկում, մի գյուղ ծառերի միջից ճերմակին էր տալիս:
Շտապով ոտքի հանեց ուղտերը, գնաց գյուղ:
Մի պառավ կին պատահեց նրան գյուղի ծայրին:
-Նանի՛, – ասաց Ահմեդը,- ուղտս կորել է, չե՞ս տեսել, աչքիդ չի՞ ընկել: Է՛սպես- է ՛սպես մի ուղտ:
-Ես քո ուղտի դա՞րդն եմ,- զայրացած ասաց պառավը.- իմ կտրիճ աքլորն է կորել, ման կուգամ, ման կուգամ, չեմ գտնի, քո ուղտը աչքի՞ս կերևա. արի առաջ-առաջ աքլորս ման գանք գտնենք, հետո քո ուղտը:
Ահմեդը գլուխը ժաժ տալով մտավ գյուղը, ուղտերը պահ տվավ գյուղի տանուտերին ու ինքը գնաց կորուստը փնտրելու:
Գյուղից դուրս տեսավ մի մարդ, պարկով ցորենը դրել է գետնին, պարկի մի կողքը պատռվել է, ցորենը բուռ-բուռ թափվել է ճամփի երկայնքով. խեղճ մարդը մեկ՝ ցորենն է հավաքում, լցնում պարկը, մեկ՝ մատներով գետինն է քրքրում, հողն մաղմղում:
-Ա՛յ, մարդ, ուղտս է կորել, էստեղով չի՞ անցել, տեսած չունի՞ս էսպես-էսպե՛ս մի ուղտ:
-Ես գլուխս եմ մոլորել, նեղսրտած ասաց մարդը,- երեխաներիս ապրուստը հող դարձավ. ասեղս եմ կորցրել, ասեղս, որ պարկս կարեմ, երթամ տուն. քո ուղտդ աչքի՞ս կերևա. արի առաջ-առաջ ասեղս փնտրենք, հետո քո ուղտը:
«Խենթ են էս մարդիկը»,- փնթփնթաց Ահմեդն ու առաջ գնաց:
Ում որ դիմեց, նույն պատասխանն էր ստանում, թե ի՞նչ է, բան ու գործ չունեինք, քո ուղտի՞ն պիտի աչք պահեինք:
Ահմեդը վշտացած մարդկանցից ու հույսը կտրած՝ գյուղ վերադարձավ. մի ծառի տակ նստավ, գլուխն առավ ափերի մեջ տխուր-տխուր միտք էր անում. քունը վրա հասավ, և հոգնաբեկ Ահմեդը աչքերը գոցեց. քունն ու երազ տեսնելը մեկ եղավ. տեսավ, որ իր մայրն եկավ, Ահմեդի գլուխը շոյեց ու ասաց.
«Որդիս, մի՛ տխրիր, ուղտդ կորած չէ. միայն այս աշխարհիս բանն այսպես է, որ առաջ ուրիշի կորուստը պիտի փնտրես, որ ուրիշն էլ քո կորուստը փնտրի. Մի՛ մեղադրիր մարդկանց, ամեն մեկի համար իր աքլորն ու ասեղը քո ուղտի չափ է»:
Ահմեդը զարթնեց և վազեց պառավի մոտ:
-Նանի, աքլորդ գտա՞ր,- հարցրեց Ահմեդը:
-Չէ՛, որդի, չէ՛:
-Արի, միասին փնտրենք,- ասաց Ահմեդը:
Եվ երկուսով ընկան գյուղի երդիկներն ու կալերը. մինչև ուշ երեկո որոնում էին կորած աքլորը. հանկարծ պառավը սրտապատառ գոչեց.
-Ահա՛ աքլորս, կտրիճ աքլորս, պատի տակ նստել է:
Ահմեդը վազեց դեպի աքլորը, սա էլ վախեցած թևերը թափ տալով վազեց դեպի դաշտերը. Ահմեդը հետևից, աքլորը առջեւից, աքլորը վազելով, Ահմեդն էլ հետեւից վազելով, վազելով…հանկարծ մեկ էլ աչքի առջևը- իր ուղտը, հենց իր ուղտը, որ կանաչի մեջ նստած հանգիստ որոճ էր անում: Ահմեդի ուրախությանը չափ սահման չկար. մեկ ձեռքին աքլորը, մյուս ձեռքին ուղտի պարուսանը- խնդումերես մտավ գյուղ:

Առաջադրանքներ

1․ Դուրս գրել և բառակազմական վերլուծության ենթարկել բարդ բառերը։ Տանտեր-տան սեփականատեր, սրտապատառ-անհամբեր, խնդումերես-ծիծաղկոտ:

2․ Բացատրել տեքստում ընգծված արտահայտությունները։ միտք էր անում-մտածում էր, աչք պահեինք-հետևել,

2․ Բացատրել տեքստում ընգծված արտահայտությունները։ միտք էր անում-մտածում էր, աչք պահեինք-հետևել, կեսօրը կոտրվեց-կեսօրը վերջացավ, պատահել նրան-դեպք նրա հետ, պահ տվավ-ասեց որ պահեն, ճերմակին էր տալիս-սպիտակ էր: հետևը ձգած-հետևից կապած:

3․ Բացատրի՛ր միտքը․

«Որդիս, մի՛ տխրիր, ուղտդ կորած չէ. միայն այս աշխարհիս բանն այսպես է, որ առաջ ուրիշի կորուստը պիտի փնտրես, որ ուրիշն էլ քո կորուստը փնտրի. Մի՛ մեղադրիր մարդկանց, ամեն մեկի համար իր աքլորն ու ասեղը քո ուղտի չափ է»: Մայրը ասում է Ահմեդին:

-Մի տխրի դու օգնի մյուս մարդկանց գտի նանիի աքլորը և այն մարդու ասեղը, և նրանք էլ կօգնեն քեզ, որ գտնես քո ուղտը:

4․ Բնութագրի՛ր Ահմեդին։ Ահմեդը բարի էր, նա ամբողջ օրը տանջվում էր իր ուղտերով շոգում արևի տակ: