Առաջադրանքներ 2.
Ուղղանկյունանիստի ծավալը
Ուղղանկյունանիստի ծավալը
Կայծակ
Երբ երկու լիցքավորված մարմիններ բավականաչափ մոտեցնում են իրար, դրանց միջև առաջանում է կայծ և լսվում է ճայթյուն: Այս երևույթն անվանում են էլեկտրական պարպում:
Կայծակը էլեկտրական պարպում է, որը տեղի է ունենում մթնոլորտում և ուղեկցվում է որոտով:
Կայծակ կարող է առաջանալ երկու էլեկտրականացված ամպերի կամ ամպի ու Երկրի միջև:
Ամպրոպային ամպերը կազմված են ջրի կաթիլներից և փոքրիկ սառցակտորներից: Ներքևից բարձրացող տաք օդի հոսանքների շնորհիվ այդ մասնիկներն անընդհատ բախվում են իրար և, որպես արդյունք` լիցքավորվում: Երբ լիցքերի քանակությունը բավականաչափ մեծանում է, ամպից որոշ էլեկտրոններ օդով հասնում են Երկիր՝ ստեղծելով անցուղի մնացած լիցքավորված մասնիկների համար․ առաջանում է կայծակ։
Այդ պրոցեսը տևում է շատ կարճ, ջերմաստիճանը հասնում է տաս հազար աստիճանի, տեղի է ունենում կարճատև լուսարձակում։
Օդի արագ ընդարձակման հետևանքով առաջանում է նաև հարվածային ալիք, և մենք լսում ենք որոտը: Կայծակն օժտված է ահռելի էներգիայով և կարող է շատ վտանգավոր լինել: Խփելով տարբեր մարմինների՝ կայծակը կարող է մեծ վնասներ պատճառել. հալել մետաղե իրերը, այրել ծառերը, սպանել մարդկանց և կենդանիներին:
Ինչպես պաշտպանվել կայծակից
Կայծակը բնության ահեղ երևույթներից է, և նրա հարվածը խիստ վտանգավոր է։ Այն ավելի հաճախ հարվածում է Երկրի մակերևույթից վեր խոյացող առարկաներին, շինություններին, ծառերին, կենդանիներին և մարդկանց։
Շենքերը կայծակի հարվածից պաշտպանում են հատուկ սարքերի՝ շանթարգելների օգնությամբ:
Շանթարգելը մետաղյա ձող է, որն ամրացվում է շինության պատի երկայնքով։ Ձողի վերին սրածայր մասը պաշտպանվող շենքից բարձր է՝ ստորին մասը հողակցված։Ամպրոպաբեր ամպերից էլեկտրական լիցքերը շանթարգելի միջով անցնում են հողի մեջ՝ չվնասելով շինությունը:
Կայծակից պաշտպանվելու համար անհրաժեշտ անվտանգության կանոնները.
1. Կայծակի ժամանակ բաց դաշտում գտնվելը վտանգավոր է:
2. Չի կարելի պառկել գետնին:
3. Եթե հնարավոր չէ արագ հեռանալ, ապա պետք է կքանստել համեմատաբար ցածրադիր տեղում:
4. Քանի որ կայծակը խփում է առավել բարձր մարմիններին, ուստի չպետք է թաքնվել բարձր ծառի տակ:
5. Որքան հնարավոր է` պետք է շուտ դուրս գալ ջրից:
6. Չի կարելի ձեռք տալ մետաղե առարկաներին, պետք է հեռու մնալ դրանցից:
7. Թաքնվել կարելի է խիտ անտառում, քարանձավներում, բնակելի շենքում, ավտոմեքենայում՝ փակելով պատուհանները:
8. Մոտոցիկլետի կամ հեծանվի օգտագործումը վտանգավոր է:
- Ի՞նպես է առաջանում կայծակը:Ի՞նչ է որոտը:
Կայծակը առաջանում է էլեկտրական պարպումից։ Որոտը այն ձայնն է, որը հետևում է կայծակին։
- Ի՞նչ է շանթարգելը, և ինպե՞ս է այն շինությունները պաշտպանում կայծակի հարվածից:
Այն մի մետաղյա ձող է, որը ամրացվում է շենքի վրա։ Կայծակը խփում է շանթարգելին և պարպվում գետնի մեջ։ Այսպիսով այդ էլեկտրական ուժեղ լիցքը շենքին հարվածելու կամ հրդեհ առաջացնելու փոխարեն մտնում է գետնի մեջ։
- Կայծակի ժամանակ ինչպե՞ս պետք է վարվեք,եթե հայտվել եք բաց տարածքում:
Պետք է հեռու մնալ երկնասլաց առարկաներից, մետաղյա շինություններից, միայնակ ծառերից, խոտի դեզերից և ժայռերից:
Առաջադրանքներ գործնական քերականությունից
31.Ընդգծված բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր մեկական բառերով:
Փոքր Ասիայի Եփեսոս քաղաքում հարյուր քսան տարի շարունակ մի տաճար էին կառուցում` բուսականության և պտղաբերության աստվածուհի Արտեմիսի տաճարը: Լիդիական Կրեսոս թագավորը Արտեմիսի տաճարին սյուներ էր նվեր տվել-նվիրել: Աստվածների պատկերներով մարդու հասակ ունեցող բարձրաքանդակները զարդարում էին սյուները: Կրեսոսը Եփեսոսյսւն Արտեմիսին մի ուրիշ բարձր արժեք-բարձրարժեք ունեցող նվեր էլ էր ընծա բերել-ընծա բեր` կովերի` ոսկուց ձուլած-ոսկեձույլ դրոշմապատկերներ:
Երբ աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը համարվող այդ տաճարի շինարարությունն ավարտին հասավ-ավարտվեց, զարմանք ու հիացմունք առաջացրեց-զարմացրեց բոլոր նրանց մեջ, ում վիճակվեց տեսնել մարմարից կերտված-մարմարե, նուրբ գեղեցկություն ունեցող-նրբագեղ շինությունը: Մ. թ. ա. 356 թ. Եփեսոսի բնակիչ ոմն Հերոստրատոս, ցանկանալով իր անունն անմահացնել, կրակի մատնեց նշանավոր սրբավայրը: Նրա հանցագործությունը բոլորին զայրացրեց: Փոքր Ասիայի բոլոր պետությունները միասին որոշեցին մոռացության տալ -մոռանալ Հերոստրատի անունը: Պատմություն գրողները-պատմագիր նույնիսկ տաճարի հրդեհի մասին գրելիս իրավունք չունեին հրդեհողի անունը նշելու: Բայց հին աշխարհի որոշ հեղինակներ, այնուամենայնիվ, պահեցին ոճիրը գործողի-ոճրագործ անունը:
English
Who ran to help me when I fell,
And would some pretty story tell,
Or kiss the place to make it well?
My Mother.
Mother is considered the guardian angel of the family. And, of course, it is the mother who plays an important role in the life of every person.
Mother’s Day, also sometimes called ‘Mothering Sunday’, in the United Kingdom. For many mothers and their children it is a very special day and one day of the year when we all remember to thank our mums for looking after us and we celebrate their lives.
Most countries in the world celebrate Mother’s Day around the middle of May but in the UK we normally celebrate it in March – officially it is celebrated the Sunday three weeks before Easter.
In many families it is traditional to give a present to our mother on Mother’s Day. Very often children give their mothers a bouquet of flowers or a small box of chocolates. Young children are encouraged to make something – a small craftwork or painting – to give as a present. With older children and adults, it can be nice to take your mother out for lunch, or to have a day out together. This is good not just because you are thanking her but because you are showing your thanks by spending time with your mother.
Whatever its origins and however we celebrate this day, what is most important is that we do celebrate it. So many of us spend a lot of time fighting with our mothers – and other members of our families – but it is very rare that we pause and tell them how much we appreciate and love them.
We should celebrate and be thankful to our mothers every day of the year but, unfortunately, we often forget in our busy and fast-paced lives. This is one day of the year when we must not. This is one day of the year when we must all say to our mothers, ‘Thank you for everything.’
| 1) | What images spring to mind when you hear the word ‘mother’? kind, happy, intelligent, smilling. |
| (2) | Can you describe your mother in one word? Why that word? loving, because she loves me. |
| (3) | Should mothers stay at home and look after the kids? Yes. |
| (4) | Do you always buy your mother a present on Mother’s Day? No. |
| (5) | What do you think is the hardest thing about being a mother? the patience. |
| (6) | In what ways do you take after your mother? I help her, but sometimes make her angry. |
| (7) | What is your mother’s biggest wish? She wishes her children to become happy people. |
| (8) | Is your mother more like a mother or a best friend? Best friend. |
| (9) | What do/did your mother and you argue about? about the computer and telephone games. |
| (10) | What do you think of Mother’s Day? Is it necessary? Yes, of course, because we must a appreciate them. |
Արտաշեսյան թագավորության կազմավորումը
Դասագիրք, էջ 76-79
- Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ Մագնեսիայի ճակատամարտը հայերի համար։
Արտաշես-I ինը Ք.ա 189թ-ին օգտվելով Մագնեսիայի ճակատամարտից, նա և Զարեհը Ծոփքում, իսկ Արտաշեսը մեծ Հայքում վերականգնեցին անկախությունը:
Տեքստային աշխատանք
Մի վաճառական հայտարարել էր, թե իր խանութի համար աշակերտ է հարկավոր: Շատերը եկան, և վաճառականն ընտրեց մեկին:
— Ինչո՞ւ ընտրեցիր հենց դրան,-հարցրեց ընկերը,- չէ՞ որ ուրիշները հրաշալի վկայականներ ունեին, իսկ դու նրանց չընտրեցիր: Իսկ հենց դա ոչ մի վկայական չուներ:
-Սխալվում ես,-ասաց վաճառականը,-այս տղան շատ վկայականներ ուներ: Սենյակ մտնելուց առաջ ոտքերը սրբեց և դուռը ծածկեց անաղմուկ: Ուրեմն մաքրասեր է ու կարգապահ: Աթոռից վեր կացավ ու տեղը տվեց տարեց մարդուն: Ուրեմն բարեսիրտ է և հարգում է հասակավորին: Դեռ շեմքին գլխարկը հանեց և կտրուկ պատասխաններ էր տալիս իմ հարցերին, ուրեմն քաղաքավարի է ու աչքաբաց: Կռացավ, վերցրեց հատակի գիրքը, որ ես դիտմամբ էի դրել հատակին, մինչդեռ ուրիշները շրջանցում էին: Հանգիստ սպասում էր իր հերթին՝ չաշխատելով ուրիշներից առաջ ընկնել, ուրեմն կրթված տղա է: Զգեստները, երեսն ու ձեռքերը մաքուր էին: Ի՞նչ ես կարծում, այս ամենը ամենալավ վկայականները չէի՞ն….
Առաջադրանքներ՝
1.Քո կարծիքով ինչպիսի ստեղծագործություն է սա՝ առակ, պատմվածք, հեքիաթ, այլ: Պատասխանդ ներկայացրու գրավոր և հիմնավորիր: Իմ կարծիքով այս պատմվածքը առակ էր որովհետև այն շատ կարճ էր, բայց ուսուցանող:
2.Դուրս գրիր տղային բնութագրող բառերը. էլ ինչ բառերով կբնութագրես նրան:
Տղան մաքրասեր, կարգապահ, բարեսիրտ, հարգում էր հասակավորին և կրթված տղա էր:
3.Ինչո՞ւ վաճառականն ընտրեց հենց այս տղային. հիմնավորիր պատասխանդ:
Վաճառականը ընտրեց այդ տղային, որովհետև այդ տղան կարգապահ էր, բարեսիրտ և նա ուներ բոլոր լավ վկայականները:
4.Ո՞վ է բարեկիրթ մարդը, քո կարծիքով:
Լավ կրթված՝ դաստիարակված:
Ազնվակիրթ, քաղաքավարի, քաղաքակիրթ, նրբակիրթ, կուլտուրական:
- Բառարանի օգնությամբ բացատրիր բարեկիրթ բառը:
բարեկիրթ նշանակում է քաղաքավարի, քաղաքակիրթ։ - Քո կարծիքով՝ ո՞րն էր այս պատմության ասելիքը:
Այս պատմության ասելիքն այն էր, որ եթե մարդ ունի շատ գումար կամ վկայական, չի նշանակում նա ունի լավ բնավորություն, կամ խելացի է։ - Տրված բառերի համար գրի՛ր հատկանիշ արտահայտող /ինչպիսի բառին պատասխանող/ 3-ական բառ:
Բժիշկ-խելացի, հիշաչար, ծեր
հող-փխրուն, պարարտարար, խոնավ
հուշ-սրտաճմլիկ, անիրական, անմոռանալի
թուղթ-հաստ, բարակ, երկար
- Լրացրու բաց թողնված տառերը և կետադրիր:
Նրանք երկուսն էլ ցանկանում էին զարգացնել իրենց տաղանդը գեղանկարչության
մեջ, բայց գիտակցում էին, որ հայրը երբեք չի ունենա այդքան գումար, որ գոնե մեկին ուղարկի Ակադեմիայում սովորելու:
Հիշի՛ր՝
Պատմվածքը սյուժե ունեցող փոքր ծավալի արձակ ստեղծագործություն է։ Պատմվածքի մեջ նկարագրվում է կյանքի մի դեպք, դրվագ՝ կապված մեկ կամ մի քանի հերոսների հետ։ Պատմվածքի հիմքում հիմնականում ընկած է կենսական որևէ փաստ, իրական դեպք։ Պատմվածքի մեջ սովորաբար պատկերվում է միայն մի քանի դրվագ հերոսի կյանքից։
Առակը բարոյախոսական բնույթի գրական ստեղծագործություն է, որտեղ այլաբանության միջոցով ներկայացվում, ծաղրվում և քննադատության են ենթարկվում մարդկանց արատները։ Առակի վերջում սովորաբար հեղինակը դրսևորում է իր հստակ վերաբերմունքը նկարագրածի հանդեպ, որն էլ առակի բարոյախոսությունն է։ Առակի հերոսները կենդանական և բուսական աշխարհի ներկայացուցիչներ են, իրեր, լուսատուներ և այլն։
Հեքիաթը բանահյուսական ժանր է, գերազանցապես արձակ, բանավոր պատմվածք՝ կախարդական, արկածային, կենցաղային բովանդակությամբ, հյուսված գեղարվեստական հնարանքի յուրատեսակ միջոցներով։ Հեքիաթները բաժանվում են տեսակների և ենթատեսակների։ Տարածված են հրաշապատում (կախարդական), կենդանական, արկածային, հերոսական, պատմական, կենցաղային, առօրեական, կրոնական սյուժեներով հեքիաթներ։
Урок 28
Упражнение 1.
Загօрать на солнце; собрать огарки; разгօрелся спор; кօснуться вопроса; загօрелась бумага; прикօснуться к плите; рука кօсалась перил; обгօревшая свеча; неприкօсновенный запас; сгօреть со стыда; осторожное кօсание; загօреть на берегу моря; загօреться от искры; чуть пригօреть; загօрались на равнине.
Упражнение 2
Прօручить животное; прօувеличенное мнение; прօмерный ученик; включить радиопрօемник; прօзвание к музыке; прօщурить глаза; прօближенный ко двoру; прօобретенный дом; прօвозмочь боль; прօвокзальная площадь; прօшкольный участок; прօглушить звук; прօскорбное событие; прօвосходный рассказчик; прօморский бульвар; прօстроить веранду; прօкрасный оратор; прօвратник замка; прօдать форму шара.
Упражнение 3.
Напишите род существительных
Жена-женский род, книга-женский род, бедняга-женский род, сирота-женский род, злюка-общий род, время-средний род, дедушка-мужской род, слониха-женский род, жаба-женский род, акула-женский род, имя-средний род, существо-средний род, пальто-средний род, ничтожество-средний род, какао-средний род, кофе-средний род, окно-средний род, божество-средний род, животное-средний род, мороженое-средний род, жаркое-средний род, конь-мужской род, жизнь-женский род, путь-мужской род, дом-мужской род ,диван-мужской род, такси-средний род, кукла-женский род ,семья-женский род кремль-мужской род, ночь-женский род, лошадь-женский род, церковь-женский род, телефон-мужской род , дядя-мужской род, бабушка-женский род ,тётя-женский род.
Упражнение 4.
Просклоняйте по падежам:
Жена-именительный, родительный-жены, дательный-жене, винительный-жену, творительный-женой, предложный-о жене.
пальто-именительный, родительный-пальто, дательный-пальто, винительный-пальто, творительный-пальто, предложный-пальто
дом-именительный, родительный-дома, дательный-дому, винительный-дом, творительный-домом, предложный-о доме.
жизнь-именительный, родительный-жизни, дательный-жизни, винительный-жизнь, творительный-жизнью, предложный-жизни
дядя-именительный, родительный-дяде, дательный-дяде, винительный-дядю , творительный-дядей, предложный-о дяде
Упражнение 5.Измените глаголя по лицам.
1 . Есть – ուտել 2.ходить-քայլել 3.петь-երգել 4.пить-խմել 5.смотреть-դիտել 6.гнать-լարել 7.слушать-լսել 8.прыгать-թռնել
Առաջադրանքներ գործնական քերականությունից
24.Տրված արմատներով բաղադրյալ (բարդ և ածանցավոր) բառեր կազմի՛ր` դրանք դնելով նոր բառերի սկզբում, մեջտեղում և վերջում:
Ուղի, ուղիղ, աղտ, ախտ, ուղտ, ախտ, թիռ, թրջ(ել):
Ուղի- ճոպանուղի, ուղեվարձ, անուղևոր
Ուղիղ- ուղղափառ, անուղղակի,
Աղտ- աղտոտել, աղտահանում
Ախտ- ախտորոշում, թոքերախտ
Ուղտ- ուղտագնաց ուղտատեր
Թիռ- թռիջք, ինքնաթիռ
թռջոց-թրջել,
25. Յուրաքանչյուր շարքից առանձնացնել հոմանիշ բառերի 6 զույգ:
Ա. Ընչաքաղց, զգաստ, լիովին, գթալ, ժրաջան, ամբոխ, զգոն, բազմություն, ամբողջապես, անկշտում, ջանասեր, կարեկցել:
Ա Ընչաքաղց-անկշտում, զգաստ-զգոն, լիովին-ամբողջապես, գթալ-կարեկցել, ժրաջան-ջանասեր, ամբոխ-բազմություն:
Բ Լուրթ-կապտագույն, համամիտ-համակարծիք, տոկուն-կայուն, հաղթանդամ-մեծամարմին, ստահակ-խարդախ, ալևոր-զառամյալ:
Բ.Լուրթ, համամիտ, տոկուն, հաղթանդամ, ստահակ, ալևոր, մեծամարմին, խարդախ, կայուն, կապտագույն, համակարծիք, զառամյալ:
Գ) զեփյուռ, ճգնել, պերճ, ձանձրալի, ճիրան, մեծանուն, մագիլ, տաղտկալի, սյուք, շքեղ, ջանալ, անվանի:
26. Բաց թողնված տեղերում գրել տրված բառերը:
Եղյամն էր ,,,,,,,,,,,,,,,, սնկի գլուխն արծաթում,
Մրսում էր կարծես վայրի ,,,,,,,,,,,,,,,, նշենին
Հանգստանում էր հողմը ,,,,,,,,,,,,,,,բացատում`
Ականջն ,,,,,,,,,,,,,,,,, ամպրոպի ազդանշանին:
(նշենի, ամպրոպ, բացատ, սունկ,)
27. Դարձվածքների իմաստն արտահայտել մեկ բառով:
Ա. Լուն ուղտ դարձնել- չափազանցնել
Բ. Շունչ տալ- շնչավորել
Գ. Սիրտ անել- համարձակվել
Դ. Լույս սփռել- պարզաբանել, բացահայտել:
28. Տրված դարձվածքներով նախադասություններ կազմի՛ր:
Աչքերով ուտել, խելքը ուտել, լույս աշխարհ գալ, գիշերը ցերեկ անել, գլխի ընկնել, ծակուծուկ մտնել:
Աչքերով ուտել-նայել, Ես աչքերով ուտում եմ խաղը:
խելքը ուտել-խելագարության հասցնել, Իմ ընկեր Ալենը իր մայրիկի խելքը կերավ:
լույս աշխարհ գալ-ծնվել, եղբայրս երեկ լույս աշխարհ եկավ:
գիշերը ցերեկ անել-աշխատել, դիմացկուն բանվորը գիշերը ցերեկ էր անում:
գլխի ընկներ-հասկանալ, Նա գլխի եկավ, որ իր տղան տանը չէր:
ծակուծուկ մտնել-Տղան տան ծակուծուկերն է մտնում և գտնում մայրիկի պահած քաղցրավենիքը:
29. Տրված արտահայտություններից յուրաքանչյուրով երկու նախադասություն կազմի՛ր` դրանք գործածելով:
ա) ուղիղ իմաստով,
բ) որպես դարձվածք:
Ձեռքով անել, աչքը մտնել, ձեռք մեկնել, (ինչ-որ բանի) տակ մտնել:
Այնքան էր մտքի ծովն ընկել, որ չէր էլ նկատել, որ բոլորը հեռացել են։
Նա շատ բան կարող էր ասել, բայց լեզուն փակ պահեց։
Նրանք միմյանց հինգ մատի պես ճանաչում էին։
Ընկերները խնդրում էին նրան, որ զբաղվի այդ գործով, բայց նա թևերը ծալած նստեց։
Այնքան բարդ դրություն էր, որ այդտեղից դժվար կլիներ էժան պրծնելը։
Այնքան անտրամադիր էր նա, որ հազիվ էր արցունքները կուլ տալիս։
30.Ընդգծված բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր մեկական բառերով:
Մեր ժամանակի ամենից կարևոր — ժամանակակից ամենակարևոր խնդիրներից մեկն այն է, որ երկրի գնդի վրա զգալի ձևով — նկատելի պակասել է մաքուր ջրի քանակը` նրա պաշարների ոչ խնայողաբար- անխնա օգտագործման և ջրի ամբարների- ջրամբարների ու գետնի տակի — գետնատակի ջրերի առանց ընդհատվելու աղտով լցվելու — անընդհատ աղտալցվելու հետևանքով:
Միևնույն ժամանակ- միարժամանակ ջրի ոչ լուծելի- անլուծելի խնդիր է առաջ գալիս-առաջանում այն պատճառով, որ փոխվում Է ջրի մեջ հանքային աղերի և մանրագույն (միկրո) տարրերի —միկրոտարրերի պարունակությունը: Սրտի և անոթների — սրտանոթների համակարգը հիվանդ է դառնում — հիվանդանում է առանց ջրում լուծված անհրաժեշտ աղերի: Ջրի փոփոխությունը բացասաբար է անդրադառնում նաև երկրի բույսերի աշխարհի- բուսաշխարհի ու կենդանիների վրա:
Արեն Մնացականյան 