շախկապ

Շաղկապ, նյութական իմաստից զուրկ, քերականական հարաբերություններ արտահայտող խոսքի մաս։ Արտահայտում է առարկաների, երևույթների միջև դրսևորվող համադասական հարաբերություներ։

Շաղկապներն իրար են կապում նախադասության համազոր և համադաս նախադասություններ, իսկ բարդ ստորադասական նախադասություններում՝ երկրորդական նախադասությունները գլխավորի և միմյանց հետ։

Շաղկապները լինում են երկու տեսակ ՝ համադասական և ստորադասկան։

Համադասական շաղկապներ

Համադասական շաղկապների դերը համադաս անդամների ու նախադասությունների կապակցումն է։ Այս շաղկապները կապակցում են նախադասության բազմակի անդամներ կամ համադաս նախադասություններ։ Համադասական շաղկապներից են՝ և, ու, իսկ, բայց, ապա, սակայն, այսինքն, ուրեմն, կամ, նաև և այլն։

Ստորադասական շաղկապ

Այս շաղկապները բարդ ստորադասական նախադասության ստորադաս նախադասությունը կապակցում են գերադաս նախադասությանը՝ որ, թե, եթե, որպեսզի, որովհետև, թեև, թեկուզ, թեպետ, հենց որ, մինչ, մինչև, մինչդեռ, ուրեմն, քան և այլն։

Ըստ կիրառության՝ շաղկապները լինում են մենադիր, կրկնադիր և զուգա-
դիր։ Մենադիր են միայնակ գործածվող շաղկապները. Մութն ընկավ, և բոլորը
ցրվեցին։ Կրկնադիր են կրկնվող շաղկապները. Նա և՛ սովորում էր, և՛ աշխա-
տում։ Զուգադիր են որոշակի զույգերով գործածվող շաղկապները. Եթե թույլ
տան, ապա կգամ։ Թեև դժվար էր, սակայն կատարեցինք։ Ոչ միայն եկավ, այլև
բոլորին օգնեց։ Ոչ թե դժգոհեք, այլ փորձեք որևէ ձևով օգնել։ Կրկնադիր շաղ-
կապների վրա շեշտ է դրվում, և նրանց կապակցած միավորները տրոհվում են
ստորակետերով։ Շաղկապները նախադասության անդամ չեն համարվում։

1.Կետերը փոխարինի՛ր հարմար շաղկապով կամ դերանունով:

Լեռնային հովիտներում գիշերը ձյուն է սպասվում, իսկ հովիտներում՝ անձրև: Աշուն էր, զովաշունչ ու պայծառ աշուն, որը սովորաբար լինում է Արարատյան դաշտում: … Ջրերը ձյան հալոցքից կամ հորդառատ անձրևներից վարարում էին, դաշտում բնական ավազաններ էին գոյանում: Կարդացի անունս մի ոտանավորի տակ, և ինձ թվաց, որ իմ այդ ստորագրությունը ոսկե տառերով էր տպված: Որպեսզի մինն ուներ, տասն եմ արել: Այն օրից, երբ գյուղ էր եկել, անցել էր ուղիղ մեկ ամիս: Հյուրերին առաջնորդեց դեպի տաղավարը, որտեղ գտնվում էր բակի խորքում: Թե մեծահռչակ զորավար էր, թե երկրների կուսակալ: Հենց որ, նույն ուղղությամբ չէին գնում, միմյանց չէին հանդիպում: թե հնէաբանը, թե թանգարանի տնօրենը նոր քննության գաղափարին չընդդիմացան:

2.Զույգ նախադասությունները փակագծում գրված շաղկապով կամ միացրո՛ւ՝ քանի ձևով կարող ես:

Օրինակ` Դու ամբողջ աշխարհում շրջած կլինես: Դու կվերադառնաս (երբ) — Երբ ամբողջ աշխարհում շրջած կլինես, կվերադառնաս: Դու, երբ ամբողջ աշխարհում շրջած կլինես, կվերադառնաս: Կվերադառնաս, երբ ամբողջ աշխարհում շրջած կլինես:

Այդ կղզին կատարյալ դրախտ կարելի է դարձնել: Հորդաբուխ աղբյուրներ կային այնտեղ (որովհետև ) —Այդ կղզին կատարյալ դրախտ կարելի է դարձնել, որովհետև հորդաբուխ աղբյուրներ կային այնտեղ։

Անտառում դեռ ոչ մի շշուկ չէր լսվում: Անձրևը արդեն դադարել էր (չնայած) — Չնայած, անտառում դեռ ոչ մի շշուկ չէր լսվում:Անձրևը արդեն դադարել էր:

Բոլորը քեզ նման մտածեին: Աշխարհն այդպիսին չէր լինի: (եթե) – Եթե բոլորը քեզ նման մտածեին, աշխարը այդպիսին չէր լինի։

Այնտեղ փնտրեցեք կորած ձիու հետքերը: Այս քարի կտորը գտել եք: (որտեղ) — որտեղ այս քարի կտորը գտել եք, այնտեղ փնտրեցեք կորած ձիու հետքերը:

Հաշվել Մետրոների թիվը

H=1,0=1-1=0

He=4.0=4-2=2

Li=6,9=7-3=4

Be=9.01=9-5=4

B=10,8=11-5=6

C=12.0=12-6=6

N=14.0=14-7=7

O=15.9=16-8=8

F=18.9=19-9=10

Ne=20.1=20-10=10

Na=22.9=23-11=12

Mg=24.3=24-12=12

Al=26.9=27-13=14

Si=28.0=28-14=14

P=30.9=31-15=16շ

S=32.0=32-16=16

Ci=35.4=35-17=18

Ar=39.9=40-18=22

K=39.0=39-18=18

Ca=40.0=40-20=20

Sc=44,9=45-21=24

Ti=47.8=48-22=26

V=50,9=51-23=28

Cr=51.9=52-24=28

Mn=54,9=55-25=30

Fe=55,8=56-26=30

Co=58.9=59-27=32

Ni=58.6=58-28=30

Cu=63.5=63-29=34

Zn=65.3=65-30=35

Ga=69.7=70-31=39

Ge=72.6=73-32=41

As=74.9=75-33=42

Se=78.9=79-34=45

Br=79.9=80-35=45

Kr=83.8=84-36=48

Rb=85.4=85-37=48

Sr=87.6=88-38=50

Y=88.9=89-39=50

Zr=91.2=91-40=51

Глаголы

Вид глагола в русском языке.

Вид в русском языке – это грамматический признак глаголов. Он указывает на то, как определенное глаголом действие протекает во времени: завершенное оно и единовременное (сделал, прожил) или незавершенное и повторяемое (живет, делает). Вид является постоянным грамматическим признаком глаголов.

В русском языке существует два вида глаголов: несовершенный и совершенный вид глагола.

  • Глаголы совершенного вида (СВ) обозначают завершенное, доведенное до результата действие, состояние или процесс (вышел, построил, влюбился, продумал).
  • Глаголы несовершенного вида (НСВ) обозначают незавершенное, не доведенное до результата, продолжающееся действие, состояние или процесс (бежать, играть, чувствовать, размышлять).

Как определить вид глагола?

Самый простой способ определить вид глагола – это поставить к глаголу вопрос:

  • Что делать? (обедать, читать, верить, штопать) – несовершенный вид глагола;
  • Что сделать? (позавтракать, написать, переехать, убедить) – совершенный вид глагола.

Глаголы НСВ имеют все личные формы прошедшего, настоящего и будущего времени (работал, работаю, буду работать)

Глаголы СВ не имеют формы настоящего времени (прочел, прочту).

У глаголов СВ форма будущего времени простая (позвоню, спрошу), у глаголов НСВ – составная (буду читать, будем строить). Глаголы СВ не сочетаются с глаголами продолжать, начинать и аналогичными, тогда как глаголы НСВ сочетаются (начинает работать, продолжает опрашивать).

Урок 1

  1. Восстановите текст. Вставьте вместо точек в нужной форме необходимые по смыслу однокоренные слова: интересоваться, интерес, интересный, интересен (интересны).

Знаменитый русский композитор П.И. Чайковский не ограничивался интересом только к музыке. Он глубоко интересовался философией, историей, живописью, театром и в особенности литературой. По словам друзей композитора, в душе Чайковский был литератором. Нередко он сам выступал как автор интересных текстов к своим музыкальным произведениям. Также очень интересны письма композитора, в которых П.И. Чайковский делится своими чувствами и переживаниями.

Вставьте вместо точек пропущенные глаголы:
А. 1. Вчера я очень хорошо подготовился и хотел отвечать, но преподаватель так и не спросил меня. 2. Мой друг впервые приехал в Москву и я хотел показать ему Кремль и Красную площадь. 3. В воскресенье мы все собирались поехать за город, на вокзал нас попросили приехать пораньше, чтобы вовремя взять билеты и сесть в электричку. 4. Николай спросил : «Сколько стоит этот словарь?»

Б. 1. Мальчик (учил – выучил) учил стихотворение час. 2. Маша (убирала —
убрала) убирала комнату все утро. 3. Николай Иванович (читал – прочитал) читал газету полчаса. 4. Брат (готовился – подготовился) готовился к докладу неделю. 5. Сестра (мыла —вымыла) мыла посуду 20 минут. 6. Врач (осматривал – осмотрел) осматривал больного полчаса.
7. Машинистка (будет печатать – напечатает) будет печатать статью 3 часа. 8. Учитель (проверял – проверил) проверял тетради школьников полтора часа. 9. Гостиницу (строили– построили) строили год. 10. Вчера весь вечер мы (смотрели – посмотрели) смотрели телевизор.
11. Ты долго (читал – прочитал) читал эту книгу?
В. 1. Мать (готовила – приготовила) приготовила завтрак за полчаса. 2. Отец (мыл —
вымыл) вымыл машину за 40 минут. 3. Школьники (будут осматривать – осмотрят) осмотрят музей за 2 часа. 4. Дети (поливали – полили) полили цветы в саду за час. 5. Мы (ели —поели) поели за 20 минут. 6. Сережа (решал – решил) решил задачу за четверть часа. 7. Мне (ремонтировали – отремонтировали)отремонтировали машину за 3 дня. 8. Дети (делали – сделали) сделали уроки за час. 9. Студент (переводил – перевел) перевел статью за 25 минут. 10. Друзья играли – сыграли) сыграли. партию в шахматы за 2 часа.

3. Составьте предложения с данными ниже глаголами. Обратите внимание на их управление. Помните, что указанные глаголы без -ся не употребляются или приобретают иной смысл.

Договариваться-Я вчера договорился встретится с моими друзьями. надеяться-я надеюсь что продавец меня не обманывает. заботиться-мне хотелось что бы я заботился о своим братом. смеяться-она очень любит смеяться. здороваться-Здороваться это очень хороший знак. прощаться-Мой друг вчера попрощался снами. расставаться-Мне всегда тяжело расставаться с моими близкими. драться-Мои одноклассники очень-очень любят драться, сражаться- Боксеры сражаются на ринге бороться-Я буду бороться в чемпионате Армении за 1-ое место., гордиться-Моя мама гордиться мною. соревноваться- маленькие шахматисты соревнуются за 4-разряд. подружиться-Я очень люблю подружится и найти новых друзей. сомневаться- вчера мы играли в амонг ас и я сомневался на жёлтого человека. бояться- Маленькие дети бояться от темноты.

4. Выберите один из глаголов, данных в скобках, и поставьте его в нужную форму.

1. Они редко (пообедать/обедать) обедают в ресторане. 2. Он каждый день (дарить/подарить) дарит ей цветы. 3. Мы (ремонтировали/отремонтировали) ремонтировали свою машину 2 часа. 4. Я забыл (заплатить/платить) заплатить за телефон. 5. На какую ногу вам больно (наступить/наступать) наступать? 6. Не надо (спорить/поспорить) спорить. 7. Он разучился (поиграть/играть) играть в шахматы. 8. Она успела (садиться/сесть) сесть в поезд, который уже отходил. 9. Они (строили/построили) строили дом 2 года. 10. Я отвыкла (вставать/встать) вставать рано.

11. Не нужно (заказать/заказывать) заказывать такси: я сам отвезу вас в аэропорт. 12. Он сумел (сдавать/сдать) сдать все экзамены на отлично. 13. Им скучно жить (жить/пожить) в деревне. 14. Он устал (работать/поработать) работать по 10 часов в сутки. 15. Вам вредно (есть/съесть) есть солёные продукты. 16. Как тебе удалось (выучить/учить) выучить китайский язык за год? 17. Она (писать/написать) пишет родителям раз в месяц. 18. Он смог (выиграть/выигрывать)выиграть у теннисиста, который был намного сильнее его. 19. Мы всегда (брать/взять) брали с собой в поездку разные лекарства. 20. Сегодня он сам (готовить/приготовить) приготовит завтрак.

1.Я кушаю-я покушал,2.Я играю-я поиграл.3.я готовлю завтрак-я приготовил завтрак. 4.Я написал-я пишу.5. Мы будем строить дом-мы построили дом. 6.я учу-я выучил. я читаю-я прочитал. 7. Я иду гулять-я погулял. 8. Я ем шоколад-я поел шоколад. 9. я учу-я учил.

Հայոց լեզու

  1. Ի՞նչ սովորեցրեց ինձ իմ ձմեռային ճամբարը։ Ես ձմեռային ճամբարին չեմ եկել:

2.Կետերը փոխարինի՛ր ապրել բայի դիմավոր ձևերով:

Քանի՛ տարի ապրումեք մեր երկրում ու չգիտե՞ս մեր օրենքները: Եթե մի երկու ամիս էլ ապրեք այս խոնավ ու անարև երկրում, բոլորովին կմոռանա՞ք մեր գյուղը: Մի քանի օր այստեղ ապրի ու կտեսնի, թե ի՞նչ դժվար է օրվա հոգսը հոգալը:

Русский

ЗАДАНИЕ 1. Определите род существительных

  1. горячий чай (м.р)
  2. картофельное пюре (с.р) 
  3. концертный рояль (м.р)
  4. голубая мечеть (ж.р)
  5. свободное такси (с.р)
  6. городское метро (с.р)
  7. трудное время (ж.р)
  8. новая станция (ж.р)
  9. умная девочка (ж.р)
  10. странный юноша (м.р)
  11. храбрый мальчик (м.р)
  12. старый дом (м.р)

ЗАДАНИЕ 2. Подберите антонимы к следующим словам. Жирным шрифтом указано, к какому точно слову нужно найти антоним:

– вкусный десерт- противный десерт

– солëная рыба- сладкая рыба

– сладкий сок- солёный сок

–экзотические фрукты– местные фрукты


– варëное мясо- сырое мясо

– свежий апельсин- старый апельсин

– мягкий хлеб- крепкий хлеб

– убрать мясо в холодильник– достать мясо из печи

– жидкий суп- густой суп

– тяжëлый крем- легкий крем

– маленькая вилка– маленькая ложка

– острый нож- тупой нож

– столовая ложка– закусочная вилка

– зелëный чай– черный кофе

– полезная еда- вредная еда

– голодный человек сытый человек

– грязная сковорода- чистая ваза

– натуральные продукты- фальшивые материалы

– крупная соль- маленькая соль

– холодный борщ- горячий борщ

– сырая свëкла- вареная свёкла

– заморозить ягоды- разморозить ягоды

– натуральные ингредиенты– искусственные ингредиенты

– лëгкий завтрак- сытный завтрак

ЗАДАНИЕ 3. Образуйте имена прилагательные. 

Например  бульон из курицы – куриный бульон

  1. душ утром – утренний душ
  2. билет на автобус – автобусный билет
  3. зверь из леса – лесной зверь
  4. рыба из моря – морская рыба
  5. книга для детей – детская книга
  6. шкура тигра – тигровая шкура
  7. варенье из абрикосов – абрикосовое варенье
  8. шапка из меха – меховая шапка
  9. палка из дерева – деревянная палка

ЗАДАНИЕ 4.  Определите род существительных, подберите 3-4 прилагательных к словам: 

Птица, нос, комната, строка, мир, гном, газета, настроение, корова, пастух, поле, время, бремя, колесо

птица-(ж.р) красивая птица

нос-(м.р) большой нос

комната-(ж.р) маленькая комната

строка-(ж.р) длинная строка

мир-(м.р) большой мир

гном-(м.р) злой гном

газета- (ж.р) интересная газета

настроение-(с.р) грустное настроение

корова-(ж.р) оранжевая корова

пастух-(м.р) трудолюбивый пастух

поле-(с.р) игровое поле

время-(с.р) долгожданное время

колесо-(с.р) круглое колесо

գործնական հայոց լեզու

  1. Ձեր դասարանի մասին պատմի՛ր և պատմությունդ վերնագրի՛ր: Այնպե՛ս արա, որ տրված հարցերի պատասխաններն էլ լինեն պատմությանդ մեջ: Առանձին մարդկանց մասին գրելուց մի՛ խուսափիր:

ա) Ձեր դասարանն ինչպիսի՞ն է:

բ) Ձեր դասերն ինչպե՞ս են անցնում:

գ) Դասամիջոցնե՞րն ինչպես են անցնում:

դ) Դասերից հետո(դպրոցից դուրս) ինչպե՞ս եք ընկերություն անում:

Մեր դասերը շատ լավ են անցնում, բայց շատ աղմկոտ: Մեր դասարանը շատ-շատ տարօրինակ և հետաքրքիր դասարան է: Շատ եմ սիրում իմ հետաքրքիր դասարանը, մեր ամենալավ դասամիժոցը դա 25 րոպեանոց դասամիջոցն է՝ որի ժամանակ բոլորը վազելով գնում են տարբեր խանութներով ուտելիք գնելու համար: Դասերից հետո ճիշտն ասած ես, գնում եմ իմ պապիկի հետ տուն և այդ պատճառով չգիտեմ թե դասերից հետո իմ դասարանցիները ինչ են անում:

Ինքնաստուգում

Ինքնաստուգում

  1. Գոյականի թիվը,առումը,հոլովները։
  2. Գոյականները կարող են ցույց տալ մեկ առարկա կամ մեկից ավելի միատեսակ առարկաներ: Ըստ դրա՝ գոյականները լինում են եզակի և հոգնակի: Դա գոյականի թիվն է:
  3. Գոյականի թիվը  ցույց է տալիս առարկաների քանակ:
  4. Եզակին ցույց է տալիս մեկ առարկա, oրինակ՝ գիրք, աթոռ, տուն:
  5. Հոգնակին ցույց է տալիս մեկից ավելի միատեսակ առարկաներ, oրինակ՝ թռչուններ, աթոռներ, տղաներ, տներ:
  6. Գոյականի հոգնակի թիվը կազմվում է եր կամ ներ վերջավորություններով:
  7. Եր  վերջավորություն ստանում են միավանկ բառերը, oրինակ՝  տուն-տներ
  8. Ներ վերջավորություն ստանում են բազմավանկ բառերը, oրինակ՝ քաղաք-քաղաքներ:
  9. Ն -ով վերջացող բազմավանկ բառերը հոգնակիում ունենում են կրկնակի ն, ինչպես՝ սեղան-սեղաններ:

  2․Թվարակի՜ր ածականի տեսակներ և ներկայացրու համեմատության աստիճանները։

Որակական ածականները ցույց են տալիս առարկայի հատկությունը, այսինքն` այնպիսի հատկանիշ, որը հատուկ է տվյալ առարկային` անկախ ուրիշ առարկաներից՝ ամուր պատ, պայծառ աստղ, սառը ջուր:

Հարաբերական ածականները ցույց են տալիս առարկայի վերաբերությունը կամ հարաբերությունը, այսինքն` արտահայտում են առարկայի կապը ուրիշ առարկաների հետ՝ փայտե դուռ, գիշերային զովություն, բժշկական գործիքներ, միրուքավոր ծերունի:

Այս կապակցությունների մեջ փայտե, գիշերային, բժշկական, միրուքավոր ածականները ցույց են տալիս դուռ, զովություն, գործիքներ, ծերունի գոյականների հարաբերությունը, կապը փայտ, գիշեր, բժիշկ, միրուք գոյականների հետ (դուռ, որ փայտից է սարքած, զովություն, որ գիշերվան է հատուկ, գործիքներ, որ բժիշկներն են օգտագործում, միրուք, որն ունի ծերունին):

Որակական ածականները ցույց են տալիս համեմատելի հատկանիշ, այսինքն` տվյալ հատկությունը տարբեր առարկաներ կարող են ունենալ տարբեր չափերով` բարձր լեռ, ավելի բարձր լեռ, ամենաբարձր լեռը, շոգ ամառ, նվազ շոգ ամառ և այլն:

Հարաբերական  ածականները սովորաբար ցույց են տալիս առարկաների ոչ համեմատելի հատկանիշ: Չի կարելի ասել` ավելի բրդե (վերարկու), ավելի լեռնային (լճակ) և այլն:
Հարաբերական ածականներ են կազմվում ական (մանկ),ային (ձմեռային), գին (թախծագին), ե (երկաթե), եղեն (քարեղեն), ենի (մայրենի), յա (ստորերկրյա), յան (նախնադարյան) և այլ ածանցներով:

Որակական ածականների համեմատության աստիճանները

Որակական ածականները ցույց են տալիս առարկաների համեմատելի հատկություններ, այսինքն՝ առարկայի հատկանիշի չափը այլ առարկաների նույն հատկանիշի համեմատությամբ կամ հարաբերությամբ:

Համեմատության աստիճանները երեքն են` դրական, բաղդատական, գերադրական:

1Դրական աստիճանը ցույց է տալիս առարկայի տվյալ հատկությունը՝ առանց ուրիշ առարկաների նույն հատկության հետ համեմատելու՝ կարճ (ճանապարհ), փարթամ (բուսականություն), բարձր (սյուն):

2Բաղդատական աստիճանը ցույց է տալիս առարկայի տվյալ հատկության առավել կամ պակաս լինելը ուրիշ առարկայի (կամ առարկաների) նույն հատկության համեմատությամբ:

Օրինակ

Այս տաճարը մյուսից ավելի հին է:

Բաղդատական աստիճանը կազմվում է .

• ածականի դրական աստիճանի ձևին ավելացնելով ավելի բառը, ինչպես՝ ավելի հին, ավելի շոգ, ավելի քաղցր և այլն. սա կոչվում էառավելական բաղդատական,
• ածականի դրական աստիճանի ձևին ավելացնելով պակաս, քիչ կամ նվազ բառը, ինչպես` նվազ ընդունակ, պակաս ամուր, քիչ զգայուն.սա կոչվում է նվազական բաղդատական:

 3Գերադրական աստիճանը ցույց է տալիս, որ տվյալ առարկայի մեջ հատկանիշը դրսևորվում է ամենաբարձր չափով:

Գերադրական աստիճանը կազմվում է՝

• դրական աստճանի ձևից՝ ամենա- նախածանցով, ինչպես՝ ամենազվարթ, ամենագեղեցիկ կամ ամենից բառով՝ ամենից մեծ, ամենից երկար,
• դրական աստիճանի ձևին ավելացնելով -(ա)գույն վերջածանցը, ինչպես՝ բարդագույն, նրբագույն, խոշորագույն:

Ամենա  նախածանցով գերադրական աստիճան է կազմվում համարյա բոլոր ածականներից, սակայն գույն ածանցը դրվում է քիչ թվով ածականների վրա:

Մի շարք որակական ածականներ չունեն համեմատության աստիճաններ, ինչպես՝ ամուլ, ստերջ, արու, բոբիկ, բուն, համր, էգ, խուլ, կաղ, կույր, հավասար, ձրի, հղի, ճաղատ, մերկ, տկլոր, օժանդակ, նախկին:

 3.Դերանուն․պատմի՜ր այս խոսքի մասին։

Դերանունները ութ տեսակի են` անձնական, ցուցական, փոխադարձ, հարցական, հարաբերական, որոշյալ, անորոշ, ժխտական:

Անձնական դերանուններն են՝ եսինքսմենքինքներսդուինքդդուքինքներդնաինքընրանքիրենք:

Այս դերանուններն անձնակաան դերանուն են անվանում, որովհետև այս դերանունները անձ են ցույց տալիս, այս դերանունները արտասանելուց մարդկանց ես պատկերացնում:

Ցուցական դերանուններն են` սադանաայսայդայնսույննույնմիևնույնմյուսայսպեսայդպեսայնպեսայսպիսիայդպիսիայնպիսինույնպիսիայսքանայդքանայնքաննույնքանայսչափայդչափայնչափնույնչափայստեղայդտեղայնտեղ:

Այս դերանունների ցուցական դերանուններ են անվանում, որովհետև այս դերանունները ինչ-որ բան են ցույց տալիս, ինչ-որ տեղ են ցույց տալիս և այլն:

Փոխադարձ դերանուններն են` իրարմիմյանցմեկմեկու կամ մեկմեկի:

Այս դերանուններիին փոխադարձ դերանուններ են անվանում, որովհետև այդ դերանունները միասնական իմաստ ունեն, իրար փոխադարձ են այս դերանունները:

Հարցական դերանուններն ենո՞վի՞նչինչպիսի՞ինչքա՞նինչպե՞սինչու՞ո՞րո՞րըորքա՞նորչա՞փորպիսի՞ո՞րերորդորտե՞ղե՞րբու՞րքանի՞քանի՞սըքանի՞երորդ:

Այս դերանուններին հարցական դերանուն են անվանում, որովհետև այս դերանունները հարց են արտահայտում: Այս դերանունների միջոցով ենք մենք նախադասությունը սարքում հարցաքական նախադասունթյուն:

Հարաբերական դերանունները նույն հարցական դերանուններն են, որոնք, սակայն, արտահայտում են ոչ թե հարցում, այլ մի նախադասություն կապում են մյուսին:

 4. Թվական խոսքի մաս․տեսակները։

tvakan.png

Օրինակ

Երկրորդ տարին է արդեն, ինչ նա շաբաթը երեք անգամ հաճախում է մարզումների:

Այս նախադասության մեջ երկրորդ բառը ցույց է տալիս թվային կարգ, իսկ երեք բառը՝ քանակ: Դրանք թվականներ են:

Կան թվային իմաստ արտահայտող այլ խոսքի մասեր ևս, ինչպես՝ տասնյակ, եռակի, հազարավոր, շատ, այդքան, քանի, հինգանոց, եռակողմ: Սակայն սրանք թվականներ չեն: Մեր նախադասության մեջ գործածված թվականները կարող են գրվել նաև թվերով՝  2-րդ, 3, իսկ վերը նշված բառերը թվերով արտահայտվել չեն կարող:

Առարկաների թիվ կամ թվային կարգ ցույց տվող բառերը կոչվում են թվականներ:

Թվականները լինում են երկու տեսակի` քանակական և դասական:

Թվականների գործածությունը գոյականաբար

Թվականները նախադասության մեջ սովորաբար լինում են գոյականական անդամի լրացում, սակայն հաճախ ածականների նման կարող են գործածվել գոյականաբար: Այդ դեպքում թվականը հանդես է գալիս գոյականին բնորոշ պաշտոններով, քանի որ իր մեջ պարունակում է այն գոյականի իմաստը, որը նախադասության մեջ չի նշվում կամ չի կրկնվում, բայց իմաստով հասկացվում է: Նման կիրառության մեջ թվականը կարող է գոյականի նման հոդ ստանալ և հոլովվել:

Օրինակ

Իմ մարզիկները լավ են պատրաստվել. երեքից էլ գոհ եմ: Քսանյոթերորդը մեր բնակարանն է:

Այս նախադասության մեջ երեքից և քսանյոթերորդ թվականները գործածվել են գոյականաբար, որովհետև երեքից թվականը դրված է բացառական հոլովով և արտահայտում  է երեք մարզիկներից իմաստը, իսկ քսանյոթերորդ թվականը՝ որոշյալ առումով և արտահայտում  է քսանյոթերորդ բնակարանը իմաստը:

Ուշադրություն

Երկու թվականը հոլովվելիս և հոդ ստանալիս ունենում է երկուս ձևը՝  երկուսը, երկուսի, երկուսին, երկուսից, երկուսով, երկուսում:

Թվականների գրությունը

Բարդ և բարդածանցավոր թվականներն իրենց կազմությամբ կցական կամ հարադիր բարդություններ են:

Կցական բարդություններ են այն բոլոր թվականները, որոնք կազմված են տասնավորից ու միավորից՝  11 -ից մինչև 99-ը:  Այս թվականների բաղադրիչները գրվում են միասին:

Հարադիր բարդություններ են 100-ից բարձր բոլոր թվականները, 100,1000 և ավելի բարձր թիվ ցույց տվող թվականների բաղադրիչները գրվում են առանձին՝ չորս հազար, հարյուր քսանվեց:

Դասական թվականները կազմվում են բացարձակ թվականներին ավելացնելով  -րորդ  կամ –երորդ  վերջածանցները. երկու, երեք, չորս թվականներին ավելացվում է -րորդ,  ինչպես՝ երկրորդ, երրորդ, չորրորդ, բոլոր մյուս թվականներին` – երորդ ածանցը, ինչպես՝ հինգերորդ, վեցերորդ, քսաներորդ, երեքհարյուրերորդ և այլն:

Դասական թվականները կազմվում են՝  2,3,4   բացարձակ թվականներին ավելացնելով -րորդ, մնացածներին՝  երորդ  վերջածանցները:

Երեսուն թվականը գրվում է ր-ով, քառասուն-ը՝ ռ-ով: 9-ը միշտ գրվում է երեք տառով՝  ինն  կամ ինը: 80-ի ճիշտ ձևն է՝ ութսուն:

Տասը թվականի ը հոդը բառակազմության մեջ փոխվում է ն-ի՝ տասնչորս:

Թվականները կարող են արտահայտվել հայերեն այբուբենի տառերով` նրանց թվական արժեքի համապատասխան` Ա (1 կամ 1-ին), Բ (2 կամ 2-րդ), ժ (10 կամ 10-րդ), ԺԴ (14 կամ14-րդ), Ճ (100 կամ100-րդ) Ռ (1000 կամ1000-րդ)  և այլն:

 5. Բայ․դիմավոր և անդեմ բայեր։

Դիմավոր և անդեմ ձևեր

Բայ խոսքի մասի մեջ միավորվում են այն բառերը, որոնք արտահայտում են
գործողություն, օրինակ՝ գրել, վազել, կառուցեցին, կարդում եմ, խաղաց և այլն։
Գործողության, ընթացքի գաղափարը բայերն արտահայտում են իրենց բնորոշ
քերականական կարգերով։ Դրանք են սեռի, եղանակի, դեմքի, թվի, ժամանակի
կարգերը։ Սակայն ոչ բոլոր բայաձևերն ունեն այս բոլոր կարգերը։ Ըստ այս կարգերի դրսևորման՝ բայը խոսքում գործածվում է երկու ձևով՝ դիմավոր և անդեմ։
Անդեմ ձևերն ունեն սեռի կարգ, իսկ դիմավոր ձևերը՝ նաև մյուս կարգերը,
օրինակ՝ գրել, գրած բայերն անդեմ են, որովհետև պարզ չէ նրանց դեմքը,
այսինքն՝ գործողության և կատարողի հարաբերությունը, իսկ գրում եմ, կգրես
բայերը դիմավոր են, քանի որ հասկանալի է, որ գրում եմ ես, կգրես դու։
Բայի անդեմ ձևերը կոչվում են դերբայներ։ Ժամանակակից հայերենում կա
ութ դերբայ։

Ամփոփիչ աշխատանք

  1. Որքա՞ն է լիթիում տարրի զանգվածային բաժինը (%) Li2 SO3 քիմիական բանաձևն ունեցող նյութի բաղադրության մեջ: Mr (Li2 SO3)=7*2+32*1+16*3=94, Omega=94
  2. Ծծմբի և թթվածնի առաջացրած միացղության մոլեկուլում ω(S)=40%, ω(O)=60%:Ո՞րն է այդ նյութի բանաձևը.
  3. Ինչի՞ է հավասար երկաթի կոլչեդանի(FeS2) հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը(Mr):
  4. Հետևյալ միացություններից որու՞մ է ծծմբի զանգվածային բաժինը ամենամեծը.
    1.MgSO4
    2.CaSO4
    3.BaSO4
    4.SrSO4
  5. Որքա՞ն է ջրի մեկ մոլեկուլի զանգվածը
    1.18
    2.6.02*10-23
    3.2.99*10-23
    4.0.018