Արեն Մնացականյան

Տիգրան Պետրոսյան, ծնվել է 1929-ին Թբիլիսի քաղաքում: Տիգրանը վաղ տարիքից բախվել է կյանքի մեծ դժվարությունների: Պատանեկությունը ընկավ պատերազմի տարիներին: Նա շուտ կորցրեց երկու ծնողներին, ուստի ստիպված էր գնալ դպրոց և աշխատել միևնույն ժամանակ:

Ճակատագրի ծանր հարվածները չէին կարող չանդրադառնալ նրա բնավորության առանձնահատկությունների վրա: Մանկուց Տիգրանը ստիպված էր գոհ լինել միայն ամենից անհրաժեշտով և շատ զգույշ լինել: Այս զգուշությունը հետագայում դրսևորվեց շախմատային խաղաոճում:

Ինչպես և շատ այլ սովետական ​​չեմպիոններ, Տիգրան Պետրոսյանն իր կարիերան սկսեց «Պիոներների պալատում»:

Նրա առաջին ուսուցիչը վարպետ Արչիլ Էբրալիձեն էր, ով անմիջապես նկատեց, որ երիտասարդ շախմատիստը գերազանց ունակություններ ունի:

Որպես կանոն, երեխաները ծանոթանում են շախմատին, նախ արագորեն սովորում են մարտավարությունը, այնուհետև՝ ռազմավարությունը: Այնուամենայնիվ, առաջին տարիներից Տիգրանը խորը պատկերացում ուներ շախմատի ռազմավարության մասին: Ինքը՝ Արչիլ Էբրալիձեն, շատ լավ դիրքային շախմատիստ էր, ուստի մարզչի փորձն ու գիտելիքը ընկնում էին բերրի հողի վրա:

Էբրալիձեի ղեկավարությամբ երիտասարդ Տիգրանը մեծ ուշադրություն է դարձնում Կապաբլանկայի և Նիմցովիչի պարտիաների ուսումնասիրությանը: Ուսացանում է նաև իր մարզչի սիրելի սկզբնախաղը՝ Կարո-Կանի պաշտպանությունը։

Հաջողությունների սկիզբը․ պատանի Տիգրան Պետրոսյան

1945 թվականին Լենինգրադում բոլորը լսեցին դպրոցականների չեմպիոն հայազգի Տիգրան Պետրոսյան շախմատիստի մասին։ Այս մրցաշարում նա իր հասակակիցների շրջանում առանձնանում էր դիրքային խաղի, ինտուիցիայի և շատ բարձր խաղային տեխնիկայի վերջնախաղում, ինչը հազվադեպ է պատահում շախմատիստների շրջանում:

1947-ին Պետրոսյանը երկրի առաջնության կիսաեզրափակչում ամենաերիտասարդ մասնակիցն էր: Տիգրանը շատ արժանիորեն գրավեց 5-րդ հորիզոնականը և վարպետի նորմա լրցացրեց:

1949-ին նմանատիպ մրցաշարում գրավեց երկրորդ տեղը և հասավ եզրափակիչ: Այդտեղ Տիգրանը պետք է հանդիպեր իր կուռքերին՝ Սմիսլովին, Բրոնշտեյնին, Կոտովին և Բոլեսլավսկուն, որոնց պարտիաները նա ուսումնասիրում էր գրքերի միջոցով:

Մրցաշարի մեկնարկը շատ վատ էր. 5-ից 0: Բայց հետո նա հավաքվեց և մնացած տուրերում հավաքեց միավորների 50% -ը:

Հաջորդ առաջնությունում նա նույնպես լավ հանդես չեկավ: Սակայն ստացավ մեծ վարպետների հետ խաղալու մրցաշարային առաջին անգնահատելի փորձը:

Պետրոսյանը շարունակում է աշխատել իր խաղի կատարելագործման ուղղությամբ, և հաջողությունը իրեն երկար սպասել չտվեց։

Այն եկավ երկրի 51-րդ առաջնության ժամանակ, որին մասնակցում էին երկրի բոլոր ուժեղագույն շախմատիստները, ներառյալ Բոտվիննիկը:

Մրցաշարի մեկնարկն անհաջող էր, Տիգրանը պարտվեց առաջին երկու խաղերը:

Բայց դա չհուսահատեցրեց երիտասարդ խաղացողին: Մրցաշարի արդյունքում նա Գելլերի հետ կիսեց 2 տեղը:

Բարձրակարգ շախմատիստ Տիգրան Պետրոսյան

Պետրոսյանը դառնում է միջազգային գրոսմայստեր և իրավունք է ստանում ելույթ ունենալ աշխարհի առաջնության հավակնորդների մրցաշարում: Այս մրցաշարում Պետրոսյանը զբաղեցնում է հինգերորդ տեղը: Ընդամենը մի քանի տարվա ընթացքում սովորական վարպետից Պետրոսյանը վերածվեց աշխարհի ուժեղագույն գրոսմայստերներից մեկի:

Աշխարհի առաջնության հաջորդ փուլերում Պետրոսյանը կայուն գրավում է բարձր տեղեր: Նա հաղթում էբազմաթիվ խոշոր մրցաշարերում:

Պետրոսյանը առանձնանում էր նրանով, որ խաղում էր շատ կայուն՝ քիչ պարտություն կրելով: Պետրոսյանը, որպես կանոն, գտնվում է առաջին եռյակում, բայց մրցաշարերի մեծ քանակությունը շատ հաճախ թույլ չէր տալիս նրան զբաղեցնել առաջին տեղը:

Մամուլին այդ ժամանակ առանձնապես չէր հետաքրքրում Տիգրանը. Լրագրողները չէին հավանում նրա խաղաոճը: Նրա պարտիաները հանրությանը կարծես չոր ու ձանձրալի էր, քանի որ հազվադեպ էր հնարավոր դրանց մեջ գտնել գեղեցիկ կոմբինացիաներ:

Նրա ոչ-ոքիների առատությունը նույնիսկ քննադատության տեղիք էր տալիս: Հոդվածներից մեկում Տիգրանը կոչվում էր «վագրի մաշկի մեջ նապաստակ», քանի որ չէր սիրում ռիսկերի դիմել:

Բայց Պետրոսյանի խաղաոճը պտուղ բերեց որակավորման փուլերում: Նա արագորեն իմացավ հետևյալը. Հաջորդ փուլին հասնելու համար հարկավոր է լինել լավագույն հնգյակում: Եվ դրա համար անհրաժեշտ է հաղթել ընդամենը մի քանի խաղ և ոչ մի պարտություն չկրել:

Թերությունների շտկում

Պետրոսյանին դա հաջողվեց, նա ինչպես ոչ ոք գիտեր, թե ինչպես կարելի է «մարել» թշնամու նախաձեռնությունը և պահել դիրքը: Թերևս նրա կայունության պատճառով նրան տրվեց մականուն, որը նրան մնաց մինչև իր կարիերայի ավարտը. Երկաթե Տիգրան.

Այս խաղաոճը նրան ապահովեց բարձր տեղեր մրցաշարերում և որակավորման փուլերում, բայց դա բավարար չէր հավակնորդների մրցաշարի եզրափակիչ փուլում, քանի որ այստեղ միայն 1-ին տեղն էր իրավունք ստանում ձեռնոց նետել աշխարհի չեմպիոնին:

1959-ին երկրի առաջնությունն անցկացվեց իր հայրենի քաղաքում Թիֆլիսում: Երկրակիցները մեծ հույսեր ունեին, և նա զգում էր մեծ պատասխանատվություն: Այս առաջնությունը շատ դժվար էր ընթանում Տիգրանի համար. Մրցաշարի ընթացքում նա հիվանդացավ և կարող էր նույնիսկ դուրս մնալ մրցաշարից: Բայց Պետրոսյանը ցույց տվեց չեմպիոնական ոգի և վերցրեց «ոսկին»:

Այս հաջողությունը ոգեշնչեց Տիգրանին, նա հավատաց, որ կարող է պայքարել տիտղոսի համար: Միխայիլ Բոտվիննիկի դեմ պայքարելու իրավունքի հաջորդ ընտրական փուլը տեղի է ունեցել Կյուրասաո քաղաքում 1962 թվականին:

Աշխարհի 9-րդ չեմպիոն Տիգրան Պետրոսյան

Հավակնորդների թվում էին աշխարհի ուժեղագույն շախմատիստները Կերեսը, Ֆիշերը, Տալը, Կորչնոյին, Գելերը: Այս կոշտ պայքարում Տիգրան Պետրոսյանը դառնում է առաջինը:

Եվ այժմ նա  իրավունք ստացավ պայքարել երկար տարիների չեմպիոն Միխաիլ Բոտվիննիկի հետ: Պետրոսյանը պարտվեց հանդիպման առաջին խաղը, բայց նա մինչ այդ էլ շատ անգամ էր առաջին տուրում պարտություն կրած եղել: Պայքարը շատ համառ էր:

Վերջում երիտասարդությունը հաղթեց: Բոտվիննիկը չկարողացավ շրջանցել երկաթե Տիգրանի պաշտպանությունը:

Հանդիպումն ավարտվեց + 5-2 = 15 հաշվով՝ հօգուտ հայի: Տիգրանը դարձավ աշխարհի 9-րդ չեմպիոն:

Նա շախմատի թագը պահեց 6 տարի: 1966-ին Բորիս Սպասկիի հետ դժվարին խաղում Պետրոսյանը պաշտպանեց իր տիտղոսը:

Երկրորդ փորձի ժամանակ՝ 1969-ին, Սպասկին հաջողության հասավ:

Հետագա կյանքը

Տիտղոսը անցավ մեկ այլին, բայց կյանքը շարունակվում էր: Պետրոսյանը շարունակում էր վստահորեն խաղալ մրցաշարերում: 1975-ին 4-րդ անգամ նա նվաճեց «ոսկին» ազգային առաջնությունում:

Ապագայում նա սկսեց աստիճանաբար զիջել դիրքերը, դրա պատճառը ոչ միայն տարիքն էր, այլև լուրջ հիվանդությունը: Տիգրան Վարդանովիչը վախճանվեց 1984 թվականին՝ 55 տարեկան հասակում:

Задание 1. Дайте свое определение понятиям: свобода, личность, личное мнение, личное пространство, личная жизнь, личные границы.

Задание 2. Дайте ответы на вопросы:

1. Считаете ли вы себя свободным человеком и почему?
2. Необходимо ли в общении с людьми устанавливать личные границы?
3. Нужно ли научиться говорить ,,НЕТ,, ?
4. Как можно определить, когда ваши личные границы нарушены?
5. Где, по-вашему, стирается понятие свобода и начинается безответственность и вседозволенность?
6. Какие ресурсы или инструменты могут помочь в развитии навыков управления личными границами?

1.Տրված բառերից առանձնացնե՛լ հոմանշային զույգեր։

Հսկայական-վիթխարի, ողորկ-հարթ, համեստ-չունի հոմանիշ, վիթխարի-հսկայական, դժվար-խրթին, հավաքել-ժողովել, դյութիչ-հմայիչ, հուզիչ-չունի հոմանիշ,հմայիչ-դյութիչ, ծավի-բիլ, ստերջ-անպտուղ, բիլ-ծավի, դրվատել-գովել, դեղձան-չունի հոմանիշ, գովել-դրվատել, դատարկել-պարպել, սնապարծ-չունի հոմանիշ,անպտուղ-ստերջ, պարպել-դատարկել, խոնավ-տամուկ, ժողովել-հավաքել, տամուկ-խոնավ, խրթին-դժվար, հարթ-ողորկ:

2.Ժխտական նախադասությունները դրակա՛ն դարձրու երկու ձևով՝ փոխելով ժխտական դերանունը: Ոչ մեկը չի հասկանում իմ ցավը-Ես հասկանում եմ, իմ ցավը: Ոչինչ ավելի վատ չէ, քան մենակությունը-Ամեն բան ավելի լավ է, քան մենակությունը: Ոչինչ չխնդրեց օտարության մեջ գտնվող հորից-Ամեն ինչ խնդրեց օտարության մեջ գտնվող հորից: Ոչ մի բան չի կարող փչացնել նրա բարձր տրամադրությունը-Ամեն վան կարող է փչացնել նրա բարձր տրամադրույունը: Այդ ընթացքում ոչ ոք չեկավ-Այդ ընթացքում բոլորը եկան: Ոչինչ չէր խանգարում գիշերային անդորրը-ամեն ինչ խանգարում էր գիշերային անդորրը:

3.Կետերի փոխարեն գրի՛ր տրված բառերից մեկը:

անօդ տարածության մեջ մարդն իր մարմինը չի զգում: (անօդ, անոթ)

Աղջիկը դասավորեց արհեստանոցի բոլոր անոթները ու դուրս եկավ: (անօդ, անոթ)

Տղայի աղմկոտ ու անհանգիստ վարքը վախեցնում էր ծնողներին: (վարկ, վարք)

Նրանք ամեն ինչ արեցին իրենց արտադրանքի վարկը բարձր պահելու համար: (վարկ, վարք)

4.Ձեր դասարանի մասին պատմի՛ր և պատմությունդ վերնագրի՛ր: Այնպե՛ս արա, որ տրված հարցերի պատասխաններն էլ լինեն պատմությանդ մեջ: Առանձին մարդկանց մասին գրելուց մի՛ խուսափիր:

ա) Ձեր դասարանն ինչպիսի՞ն է: բ) Ձեր դասերն ինչպե՞ս են անցնում: գ) Դասամիջոցնե՞րն ինչպես են անցնում: դ) Դասերից հետո(դպրոցից դուրս) ինչպե՞ս եք ընկերություն անում:

Մեր հետաքրքիր և տարօրինակ դասարանը:

Մեր դասարանը շատ յուրօրինակ դասարան է, երբեք չես կարող բացատրել, թե ով ին՞չ է անում մեր դասարանում: Կարող է մի օր մենք լավ և տրամադրված լինենք, կարող է՝ ոչ: Մեր դասերն անցում են լավ, արագ, զվարճալի,հետաքրքիր և այլն: Մենք շատ հետաքրքիր ենք նաև դասամիջոցներին: Մեր դասարանը երբեք չի օգտագործի դասամիջոցը պետքարան գնալու կամ ջուր խմելու համար: Երբ դասը ավարտվում է, մենք դասարանով միանգամից վազում ենք մյուս դասին: Իսկ երկար դասամիջոցին հիմնականում ուշանում ենք հինգերորդ դասից՝ պատճառն այն է, որ մենք համ երկար ենք սնվում, համ երկար սպասում ենք Էտալոն խանութի հերթի մեջ: Դասերից հետո, կարելի է ասել, մենք չենք շփվում իրար հետ: Միայն հատուկ օրերին, երբ ինչ որ ֆուտբոլային խաղ ենք դիտում, այդ ժամանակ էլ Viber-ով զրուցում ենք իրար հետ:

1.Նախադասությունները համապատասխանաբար տեղադրի՛ր տեքստում:

Քաղաքի անունը Օուշեն Գրոուվ է: Յոթ հազար բնակիչ ունի: Քաղաքի փողոցներում ո՛չ մի ճռռոց ու հռնդյուն չես լսի: Մա՛րդ են, հանկարծ մեքենա վարելու գայթակղությանը չտրվեն: Երկարատև բանավեճերից հետո մի բացատրություն է արվել: ԱՄՆ-ի Նյու-Ջերսի նահանգում մի փոքրիկ քաղաք կա: Արդեն հայուր տարի է, ինչ այնտեղ կիրակի օրը հայտարարված է «լռության օր»: Այդ օրը տրանսպորտի երթևեկությունն արգելված է: Թերթերն առաքվում են հեծանիվներով: Փողոցները ծանր, թուջե շղթաներով ցանկապատվում են ու փականքով փակվում։

ԱՄՆ-ի Նյու-Ջերսի նահանգում մի փոքրիկ քաղաք կա: Քաղաքի անունը Օուշեն Գրոուվ է: Յոթ հազար բնակիչ ունի: Արդեն հայուր տարի է, ինչ այնտեղ կիրակի օրը հայտարարված է «լռության օր»: Քաղաքի փողոցներում ո՛չ մի ճռռոց ու հռնդյուն չես լսի: Այդ օրը տրանսպորտի երթևեկությունն արգելված է: Թերթերն առաքվում են հեծանիվներով: Փողոցները ծանր, թուջե շղթաներով ցանկապատվում են ու փականքով փակվում։ Երկարատև բանավեճերից հետո մի բացատրություն է արվել: Մա՛րդ են, հանկարծ մեքենա վարելու գայթակղությանը չտրվեն

1.Բառակապակցության  իմաստն  արտահայտիր  մեկ  բառով:

Թագավորական աթոռ-գահ
քաղաքամերձ բնակավայր-գյուղ
վատ լուր հաղորդող- գուժկան
ձիերի խումբ-երամակ
հաճելի հոտ-բույր
ձկների խումբ-վտառ
մեղուների խումբ-պարս

2.Փակագծերում  տրվածներից  ընտրիր  փոխաբերական  իմաստ  ունեցող  բառը;
Բնակատեղին  հետզհետե  ընկղմվեց ամենակուլ (սև, գիշերային, ամենակուլ)  խավարի մեջ:
Ձորի վրա ծիծեռնակի տխուր  (կիսաքանդ, տխուր, թափուր) բույնն էր  կախվել  անպաշտպան:
(Տխուր, թխպոտ, ամպամած) տխուր երկնքից  անձրևն  էր   մաղում շիկացած  հողին:
Դու եկար սպիտակ շորերով, երբ վշտահար(ձմռան, ցուրտ, վշտահար) երեկոն էր  իմ սրտում:
Կանաչների  միջով  հևասպառ  հոսում  էր վրդովված (լեռնային, վրդովված, վճիտ)  գետակը:

3. Երկու շարքից առանձնացնել դարձվածքն  ու նրա բացատրությունը:
1. Ականջին օղ անել-մտապահել,  ահը սիրտն ընկնել-երկյուղել,  անվանը մուր քսել-անարգել,   անդանակ մորթել-տանջել,  առյուծ կտրել-խիզախանալ,  բռունցք  թափ  տալ-սպառնալ,  արձան կտրել-քարանալ, բախտը  ժպտալ-հաջողվել, բառերը  քամուն  տալ-շատախոսել, բերանը  բաց  մնալ-հիանալ:
2. Շատախոսել,  հաջողվել,  տանջել,  մտապահել,  հիանալ,  քարանալ,  սպառնալ,  երկյուղել,  խիզախանալ,  անարգել: 

4.Տրված  բարդ  բառերի  առաջին  բաղադրիչները  փոխելով՝ ստացիր  նոր  բառեր: Բարձրագագաթ –քառագագաթ:

քաղցրաձայն –բաղաձայն:

սահադաշտ-խաղադաշտ:

օրագիր-լրագիր:

ցատկահարթակ-թեքահարթակ:

հոռետես- լավատես:

գինետուն-առանձնատուն:

գործընկեր-դասընկեր:

օձաձուկ-շնաձուկ:

եռավանկ-քառավանկ:

մեղվաբույծ-տավարաբույծ:

ցուցահանդես-պարահանդես:

կիրակնօրյակ-շաբաթօրյակ:

ճաշասեղան-գիրասեղան:

վարդագույն-փիրուզագույն:

ծաղկաման-մոխրաման:

լվացարան-կացարան:

զգեստապահարան-գրապահարան:

Ста́туя Христа́-Искупи́теля (порт. Cristo Redentor) — статуя Иисуса Христа в стиле ар-деко, расположенная на вершине горы Корковаду в Рио-де-Жанейро. Является символом города и Бразилии в целом. В 2007 г. неофициально избрана одним из Новых семи чудес света.

Статуя находится на территории национального парка Тижука, на высоте 709 метров над уровнем моря

Высота статуи — 38 м, в том числе пьедестала — 8 м; размах рук — 28 м. Вес — 635 тонн. Являясь самой высокой точкой округи, статуя регулярно (в среднем, четыре раза в год) становится мишенью молний. Католическая епархия специально хранит запас камня, из которого возведена статуя, для восстановления повреждённых молниями частей статуи^[2]. Статуя Христа Искупителя в Рио-де-Жанейро — один из самых известных и популярных в мире монументов.

В 1921 году приближающаяся столетняя годовщина национальной независимости Бразилии (1822 г.) вдохновила отцов города — Рио-де-Жанейро тогда был столицей Бразилии — на создание статуи Христа-Искупителя. Журнал «Крузейру» объявил сбор средств по подписке на сооружение памятника. В результате кампании было собрано более 2,5 миллионов рейсов^[4]. К сбору средств подключилась и церковь: архиепископ того времени Рио-де-Жанейро дон Себастьян Леме принимал активное участие в деле создания монумента.

Постройка статуи продолжалась около девяти лет — с 1922 по 1931 гг.

Փորձ 1.

Աշխատանքի նպատակը

Այս փորձը անոթի պատերին գազի ճնշման առաջացման մեխանիզմի բացատրման լուսաբանումն է։

Անհրաժեշտ պարագաներ.—Օդահան պոմպ, , ռետինեբարակ պատերով փուչիկ,զանգ։

Փորձի ընթացք.

Չփքված ռետինե փուչիկը, կապեցի։ Այնուհետև փուչիկը դրեցի օդահան զանգի տակ այնպես, որ այն չծածկի օդի ելքի անցքը։ Օդահան պոմպով զանգի տակից դուրս քաշեցի օդը։ Այդ ժամանակ փուչիկը սկսում է աստիճանաբար ուռչել։

Սուտասան

1. սուտ

2. տասն

3. ուս

4. սատանա

5. Սուսան

6. տունա

7.ՆԱՍԱ

8. նուս

9. սան

10.ուստա

11.ասուտ

12.ՍԱՍ

13.ստանա

14.տուս