հաՅՈՑ ԼԵԶՈՒ

1.Գոյականներն ըստ կազմության լինում են պարզ և բաղադրյալ: Գոյականակերտ ածանցները գոյականներ են կազմում ինչպես այլ խոսքի մասերից, այնպես էլ գոյականներից: Խոսքում այլ բառերի հետ կապակցվելու, հարաբերվելու համար գոյականները հոլովվում են: Ուղղական հոլովը գոյականի ուղիղ ձևն է: Տրական հոլովը կազմվում է կա՛մ վերջավորություններով (ի, ու, ան, վա, ոջ, ց), կա՛մ հիմքում որևէ ձայնավորի կամ երկհնչյունի փոփոխությամբ (օրինակ` տուն — տան, հայր — հոր): Բացառական և գործիական հոլովաձևերը կազմվում են ուղղականի կամ տրականի ձևերին համապատասխան վերջավորություններ ավելացնելով (բացառական` ից, ուց, գործիական` ով, բ): Գործիականի բ վերջավորությունից առաջ հիմքի և հնչյունր դառնում է մ (բարության — բարությամբ): Ներգոյական հոլովը կազմվում է ում վերջավորությամբ: Գոյականների մի մասը ներգոյական հոլով չունի: Այդ գոյականները ներգոյական հոլովի իմաստ կարող են արտահայտել տրական հոլովի և մեջ կապի օգնությամբ:

Բայերի հետ որպես գործողությունն իր վրա կրող աոարկա գործածվելիս անձ ցույց տվող կամ իբրև անձ վերցված, այսինքն` անձի առումով գործածված գոյականները դրվում են տրական հոլովով, մյուսները` ուղղական հոլովով: (Օրինակ` Գտավ րնկերոջը: Գտավ իրենց շունը: Գտավ իրենց շանը): Անձ ցույց տվող գոյականներն ուղղական հոլովով են դրվում, երբ իբրև իր են վերցվում, այսինքն` իրի առումով են գործածվում (օրինակ`Քաղաքում մի ընկեր գտավ).Նախադասություններ կազմի՛ր` Ա խմբի առարկաներին Բ խմբի հատկանիշները վերագրելով:

Ա. Կղզի, անտառապահ, այգի, թանաք, թռչուն: Բ. Միակ, խիստ, երրորդ, չորս, մյուս, ամբողջ, չորանալ, հեռանալ:

2.Բառակապակցություններ կազմի՛ր` ճամփորդ բառին տրված ածականները, հարակատար և ենթակայական դերբայները կամ դերանուններն ավելացնելով:

Անծանոթ-անծանոթ ճամփորդ,անծանոթ ճամփորդը: գլխիկոր-գլխիկոր ճամփորդ, գլիխկոր ճամփորդը: հոգնած-հոգնած ճամփորդ, հոգնած ճամփորդը, ծերացած-ծերացած ճամփորդ, ծերացած ճամփորդը: վերադարձող-վերադարձող ճամփորդ, վերադարձող ճամփորդը: հանգստացող-հանգստացող ճամփորդ, հանգստացող ճամփորդը: նույն-նույն ճամփորդ, նույն ճամփորդը: ուրիշ-ուրիշ ճամփորդ, ուրիշ ճամփորդը:

3.Պարզի՛ր, թե քերականական ո՛ր հատկանիշի հիման վրա է կազմվել յուրաքանչյուր խումբը (խմբի բոլոր բառերն ի՞նչ ընդհանուր հատկանիշ ունեն):

Ա. Ուրարտու, Արա Գեղեցիկ, Արագած, Արգիշտի, Նեղոս, Վահան Տերյան, «Անուշ», Ռուսաստանի Դաշնություն:

Բ. Մանկություն, միամտություն, ուրախություն, սուգ, վիշտ, ահ, հնարավորություն:

Գ. Հայր, մայր, մարդ, կին, ընկեր, եղբայր, հոգեբան, ուսանողուհի, դերասանուհի, անձնավորություն:

Ա խմբի բոլոր բառերը մեծատառ են, որովհետև, հատուկ անուններ են:

Բ խումբը ընդհանուր տրվող հասկացողություններ են:

Գ խմբում մարդիկ են:

Մարդու պահանջմունքները

Պահանջմունքն ինչ-որ բանի կարիքն է, որ զգում է մարդը: Ամեն մարդ ունի իր պահանջմունքները: Պահանջմունքների տեսակներն են՝ կենսաբանական, հասարակական և հոգևոր:

Կենսաբանական պահանջմունքներ

Մարդու կենսաբանական պահանջմունքներն բազմատեսակ են՝ սննդի, ջրի, քնի, ցավը հաղթահարելու և այլն: Այդպիսի պահանջմունքներ ունեն նաև կենդանիները: Մարդը այդ պահանջմունքների մեծ մասն ունենում է ծննդյան պահից սկսած, ինչպես կենդանիները: Սակայն կենդանիների և մարդկանց մեջ շատ տարբերություններ կան: Օրինակ՝ կենդանիները ուտում են հում միս, ջուր են խմում կեղտոտ ջրափոսերից, իսկ մարդիկ ջուրը ֆիլտրում են, հետո նոր խմում, միսը եփում են, նոր ուտում և այլն: Մարդիկ և կենդանիները նաև տարբերվում են ամոթի զգացումով: Ի տարբերություն կենդանիների, մարդիկ ձգտում են թաքցնել իրենց մերկությունը:

Հասարակական պահանջմունքներ

Մարդու հասարակական պահանջմունքները պայմանավորված են նրա՝ հասարակության անդամ լինելու, հասարակության մեջ ապրելու հանգամանքով: Յուրաքանչյուր մարդ ուզում է հարգանքի արժանանալ, ընդունված լինել մյուսների կողմից: Մարդիկ տարբեր եղանակներով են ուզում արժանանալ հարգանի: Ոմանք դրան ուզում են հասնեն իրենց աշխատանքով, ոմանք վատ արարքներ անելով: Կան մարդիկ, ովքեր պատրաստ են անելու ամեն ինչ, որպեսզի նրանց անունը <<հռչակավոր>> լինի: Հին աշխարհից մեզ է հասել Հերոստրատոսի անունը: Հռչակավոր դառնալու համար նա այրել է Արտեմիս աստվածուհու տաճարը Եփեսոսում:

Հոգևոր պահանջմունքներ

Մարդու հոգևոր պահանջմունքները շատ բազմազան են: Մարդը պետք է ճանաչի շրջակա աշխարհը: Այդպիսի պահանջ ունեին նախնադարյան մարդիկ: Հակառակ դեպքում նրանք չէին կարող ստեղծել առաջին գործիքները, չէին իմանա բուսական ու կենդանական աշխարհը, աշխարհի գաղտնիքները, եթե նրանք այդ ամենը բացահայտած չլինեին, մենք զարգացած չէինք լինի: Մարդը ձգտում է ճանաչելու ոչ միայն շրջակա աշխարհը, այլև ինքն իրեն: Մարդու հոգևոր պահանջմունքներից է ստեղծագործելը, կյանքը փոխելը և այլն:

Հայոց լեզու

1.Բացատրի՜ր ԱՊՐՈՒՄԱԿՑԵԼ բառի իմաստը,նշիր այդ բառի հոմանիշները․կարող ես նաև ներկայացնել մտքերդ ։

Ապրումակցել-մեկի ապրումներին և հույզերին հաղորդակից լինել:

Ապրումակցել հոմանիշներ-կարեկցել:

2.Քո ընտրությամբ գրի՜ր տասը ուղղագրական բառ և բացատրի՜ր։

Այսօր-գրվում է օ-ով, որովհետև օրվա մասին է խոսքը:

հանրօգուտ-գրվում է օ-ով, որովհետև արմատը օգուտն է:

գթալ-գրվում է թ-ով, որովհետև արմատը գութ բառն է:

ականջօղ- գրվում է օ-ով, որովհետև արմատը օղն է:

օդապարիկ-գրվում է դ-ով, որովհետև արմատը օդն է:

անօրեն-գրվում է օ-ով, որովհետև արմատը օրենքն է:

ապօրինի-գրվում է օ-ով, որովհետև արմատը օրենքն է:

գազօջախ-գրվում է օ-ով, որովհետև արմատը օջախն է:

դասընթաց-գրվում է ը-ով, որովհետև արմատը ընթացքն է:

փրկօղակ-գրվում է օ-ով, որովհետև արմատը օղակ:

3.Տրված բառերի տրական հոլովը կազմի՛ր, ընդգծի՛ր վերջավորությունները և բացատրի´ր Ա և Բ խմբերի բառերի տրական հոլովաձևերի տարբերությունը:

Ա Պատուհան, մարդ, գարուն, գիշեր, կին: Բ. Տուն, շուն, գեղեցկություն, հայր, մայր, եղբայր:

Ա) Պատուհանին, մարդուն, գարնանը, գիշերվան, կնոջը:

Բ) Տանը, շանը, գեղեցկությանը, հորը, մորը, եղբորը:

4.Բառակապակցություններ կազմի՛ր` հարցական դերանունները փոխարինելով տրված գոյականներով և դերբայներով:

Աշխատանք, խաղ, ուսում, հանգիստ, գործել, խաղալ, սովորել, հանգստանալ:

Ինչի՞ հնարավորություն ունենալ: Աշխատելու, խաղալու, ուսման, հանգստի, գործի, խաղալու, սովորելու, հանգստանալու։

Ինչի՞ հնարավորություն ընձեռել (տալ): Աշխատանքի, խաղի, ուսման, հանգստի, գործի, խաղալու, սովորելու, հանգստանալու։

Ինչի՞ նպատակ ունենալ: Աշխատելու, խաղի, ուսուցման, հանգստանալու, գործելու, խաղալու, սովորելու, հանգստանալու։

5.Տրված բառերի բացառական հոլովը կազմի՛ր, դրանց վերջավորություններն ընդգծի՛ր և բացատրի՛ր Ա և Բ խմբերի բառերի բացառական հոլովաձևերի տարբերությունը:

Ա. Ամպ, սառույց, տանտիկին, ձմեռ, ամիս, րոպե: Բ. Բալենի, մարդ, ամուսին, ընկերուհի, գինի:

Ա) Ամպից, սառույցից, տանտիկնոջից, ձմեռվանից, ամսից, րոպեից:

Բ) Բալենուց, մարդուց, ամուսնուց, ընկերուհուց, գինուց:

Տարբերություն- Ա շարքի վերջավորությունը ից-ն է, իսկ Բ շարքինը՝ ուց-ն է:

6 .Գործիական հոլովով դրված գոյականների հիմքերն առանձնացրո´ւ և գտի՛ր Ա և Բ խմբերի բառերի գործիական հոլովի կազմության տարբերությունը:

Ա. Տառով, բերդով, մարդով, որդով, շաբաթով, զորքով, տարով, լեռներով, հեռացումով, լիությունով, տնտեսությունով: Բ. Ուսմամբ, զեկուցմամբ, մահվամբ, արիությամբ, տնտեսությամբ, գիտությամբ, ընկերոջով, կնոջով, մարդկանցով, կանանցով:

Ա) Տառ, բերդ, մարդ, որդ, շաբաթ, զորք, տարի, լեռ, հեռացում, լիություն, տնտեսություն:

Բ) Ուսում, զեկույց, մահ, արիություն, տնտեսություն, գիտություն, ընկեր, կին, մարդիկ, կանայք:

Ա խմբի բառերին ով վերջավորությունն է ավելանում, իսկ Բ խմբի՝ բառերը ամբողջությամբ փոփոխությամբ է ենթարկվում:

Ենթաստամոքսային գեղձի հիմնական հիվանդությունները

Ենթաստամոքսային գեղձն ախտահարող հիմնական հիվանդություններից են՝

  • պանկրեատիտ, որն այս գեղձի բորբոքումն է և կարող է զարգանալ լեղաքարային հիվանդության և ալկոհոլիզմի պատճառով
  • շաքարային դիաբետ, երբ ենթաստամոքսային գեղձի բետա բջիջները քայքայվում են և գեղձը չի հասցնում արտադրել այնքան ինսուլին, որ կարողանա հսկել արյան շաքարի մակարդակը:
  • ենթաստամոքսային գեղձի կիստոզ ֆիբրոզ, որը կապված է պնդացած լորձի և մարսողական հյութի ծորանի խցանման հետ, որի պատճառով մարսողական ֆերմենտները չեն հասնում 12-մատնյա աղի
  • ենթաստամոքսային գեղձի քաղցկեղ:

Կախված ենթաստամոքսային գեղձի հիվանդությունից, ախտանիշները ներառում են՝

  • ստամոքսի շրջանի ցավեր, որոնք գոտևորող բնույթի են և տարածվում են դեպի ձախ, ինչպես նաև ուղեկցվում որովայնի պատի լարվածությամբ
  • սրտխառնոց
  • ախորժակի անկում
  • դեղնուկ (մաշկի և աչքերի դեղնություն)
  • խիստ տհաճ հոտով կղանք
  • ջերմություն
  • մարմնի քաշի կորուստ:

Ենթաստամոքսային գեղձի հիվանդություններն ախտորոշելու համար բժիշկը կարող է ձեզ նշանակել կղանքի և արյան թեստեր, էնդոսկոպիա (էնդոսկոպիկ հետադարձ խոլեանգիոպանկրեատոգրաֆիա), գերձայնային հետազոտություն (սոնոգրաֆիա) կամ համակարգչային շերտագիր (ԿՏ):

ՀԱյոց լեզու

1.Փակագծում տրված բառերը հոգնակի՛ դարձրու և համապատասխան ձևով գրի՛ր կետերի փոխարեն: 
Մրցող լաստանվերը(լաստանավ) մաքուր էին ու զարդարված գույնզգույն լաթերով:
Հարթավայրերը(հարթավայր) գարնան հորդացումների ժամանակ գետերը կարող են հակառակ ուղղությամբ հոսել:
Օդերևութաբանները (օդերևութաբան) զգուշացնում են քաղաքին սպառնացող նոր ցիկլոնի մասին:
Գետում ջրի մակարդակը բարձրացել էր սառցադաշտերի (սառցադաշտ) պատճառով:

2. Ըստ անհրաժեշտության գոյականները հոգնակի՛ դարձրու և արա՛ համապատասխան փոփոխություններ:

Բուդդայական քահանաները պատմում են, թե երկիրը հենվում է ոսկե գորտի վրա: Գորտը ժամանակ առ ժամանակ քորում է գլուխը կամ ձգում թաթը, որից երկիրը տատանվում է ու նրա վրա մարդը ցնցում է զգում: Կամչատկայի բնակիչը այն համոզմանն է եղել, թե գետնի տակ ապրում է Տուիլ աստվածը, որր երբեմն սահնակով է տեղ գնում: Երկրաշարժ է լինում, երբ սահնակը քաշող շունը վրայից թափ է տալիս լվին: Հետաքրքիր է, թե իրականում ժամանակ առ ժամանակ ի՞նչեր են կատարվում մեր երկրի որոշակի գոտիներում:

3.Տրված բառերի գործիական հոլովի ձևերով կազմի՛ր նախադասություններ:
Հայր, ծաղիկներ, բոլոր, ոչ մեկ, հասնել, հեռանալ:

ես հպարտանում եմ իմ հորով։

Ծաղիկներով նվեր պատրաստեցի մայրիկիս։

Մի օր բոլորով հավաքվել էինք։

Ոչ մեկով չգնացինք ֆիլմ դիտելու։

Հազիվ հասնելով չուշացա դասից։

Հուզված հեռանալով գնում էի տնից։