Month: December 2021

Նախագծի նպատակը՝

• Ձևավորել հետաքրքրություն այլ երկրների մշակույթի հանդեպ
• Ձևավորել թիմային աշխատանքի հանդեպ պատասխանատվություն և կուլտուրա
• Հավաքել տեղեկություն,թե ինչպես են Ամանորը տոնում տվյալ երկրում  և տեղադրել բլոգներում

Նախագծի խնդիրները՝

• Բաժանվում ենք 3- 5 հոգանոց թիմերի՝կախված դասարաններում սովորողների թվաքանակից
• Յուրաքանչյուր թիմ ունենում է ավագ, ներկայացնող, լրահավաքներ/ կարող են աշխատել միասին
• Ամեն թիմ ներկայանում է իր ընտրած երկրին բնորոշ երգ, պար, հագուստ, աքսեսուարներ կրելով։

Մասնակիցներ՝ 5-րդ դասարան

Ժամանակահատված՝ դեկտեմբեր

Նախագծի իրականացման ժամանակահատվածը՝  դեկտեմբերի   03-24

Մասնակիցներ՝ 4-5-րդ դասարանի սովորողներ, մաթեմատիկայի ընտրությամբ գործունեության խումբ

Նպատակը՝

• Ամանորի վերաբերյալ   խնդիրների կազմում  ու լուծում
• Ամանորի վերաբերյալ   խաչբառի կազմում ու լուծում
• Մաթեմատիկական  տոնածառի պատրաստում
• Ստեղածագործական և տրամաբանական մտքի զարգացում
• Սովորողների մոտ զարգացնել ստեղծագործական, որոնողական և հետազոտական աշխատանք կատարելու հմտություններ
• Ամանորյա խաղի ստեղծում

Սովորողները պետք է

• Կազմեն և լուծեն  Ամանորի վերաբերյալ   խաչբառ
• Կազմեն և լուծեն  ամանորյա խնդիրներ
• Պատրաստեն մաթեմատիկական օնլայն վիկտորնաներ։
•  Արդյունքների մասին պատմեն իրենց բլոգներում

Արդյունքը՝

• Սովորողների կազմած խնդիրների, խաչբառի  տեղադրումը իրենց բլոգներում

<<Մաթեմատիկան՝ Ամանորին ընդառաջ>> նախագծ   շրջանակներում 

Արևմտյան դպրոցի 4-5-րդ դասարանի սովորողները կազմեցին   ամանորյա խնդիրներ, որոնցից  ամենահաջողված  10 խնդիրներից  մաթեմատիկայի ընտրության խումբը    կազմեց   ամանորյա  տոնական մաթեմատիկական խաղ, հղումն՝  այստեղ, որը ներկայացրել ենք ընտրությամբ գործունեության ստուգատեսին  ու ներառված է նաև   մաթեմատիկական ամսագրի  27-րդ թողարկուման մեջ։

 Ամանորյա  հետաքրքիր վիկտորինաներ են առաջարկել նաև
Դավիթ Բլեյանը և Նարեկ Հովհաննիսյանը՝  Ամանորյա  մաթեմատիկական վիկտորինան

Ալեքսանդր Երանոսյանը՝  Մաթեմատիկական վիկտորինան

Արևմտյան դպրոցի հինգերորդ դասարանի սովորողները առաջարկել են նաև ամանորյա մաթեմատիկական խաղ-խաչբառը, որը ևս  ներառված է  մաթեմատիկական ամսագրի  27-րդ թողարկուման մեջ։

Խաղի նկարագրությունը հետևյալն է՝

Խաչբառը կազմված է հորիզոնական մեկ տողից և ուղղաձիգ երեք սյուներից: Յուրաքանչյուր հարցի պատասխանը   գտնելուց հետո, նայիր ստորև նշված աղյուսակին, գտիր աղյուսակում այդ թվին համապատասխան տառը և խաչբառում  հորիզոնական տողով, ուղղահայաց սյուներով հերթով լրացրու տառերը: Խաչբառը ճիշտ լրացնելու դեպքում  կկարդաս ամանորյա շնորհավորանք:

Հորիզոնական 1.Լրացրուխաչբառի հորիզոնական տողի վանդակները  ըստ հարցերի հերթականության:

• Գտե՛ք   500  և   25 թվերի  ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը։
  [500,25]=500=Շ
• Գտեք 40 թվի ամենամեծ բաժանարարի տասնապատիկը։
  40×10=400=Ն
• Գտե՛ք 600 և 2400 թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը։ 
  (600,2400)=600=Ո
• Եթե Դավիթի մտապահած թվից հանեք 200, ստացած թիվը փոքրացնեք 2 անգամ կաստանաք  
  2400×2=4800
  4800+200=5000=Ր
• Գտեք 6 թվի ամենամեծ և ամենափոքր բաժանարարների գումարի տասնապատիկը։
  6+1=7
  7×10=70=Հ
• Բնական թվերից ո՞րն  է  ո՛չ պարզ, ո՛չ պաղադրյալ։
  1=Ա
• Գտե՛ք   3  և   1000  թվերի  ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը։
  [3,1000]=3000=Վ
• Ո՞ր թիվն է մտապահել Անահիտը, եթե նրա մտապահած թվի և  256-ի տարբերությունը 344 է։
  344+256=600=Ո
• Գտի՛ր թիվը, որը 24-ի բաժանելիս ստացվում է 208  և 8 մնացորդ։
    208×24+8=4992+8=5000=Ր

Ուղղաձիգ 1․

• Ո՞րն է ամենափոքր բնական թիվը։ 1=Ա
• Պարկում կա 95 կանաչ,  20 դեղին և 104 կարմիր գնդակ։ Առանց նայելու ամենաքիչը քանի՞ գնդակ  պետք է հանել, որպեսզի դրանց մեջ լինեն 3 տարբեր գույնի գնդակներ։
  104+95+1=200=Մ
• Գտեք ամենափոքր քառանիշ թվի և ամենամեծ եռանիշ թվի տարբերությունը։ 1000-999=1=Ա
• Ն
• Ո՞ր  թիվն է մտապահել Նարեկը, եթե  նրա մտապահած  թվի կրկնապատիկի և 30-ի քանորդը  40 է։
  30×40=1200, 1200:2=600=Ո
• Գտեք 25 և 2  թվերի   ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկի հարյուրապատիկը։
  [25,2]=50, 50×100=5000=Ր

Ուղղաձիգ 2․

• Ո՞ր  թիվն է մտապահել Սոնան, եթե  նրա  մտապահած թիվը  40 և 25 թվերի ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկի տասնապատիկն է։
  [40,25]=200, 200×10=2000=Ս
• Գտեք 20-ի և 3-ի ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկի տասնապատիկը։
  [20,3]=60, 60×10=600=Ո
• Գտեք ամենափոքր քառանիշ թվի և 7-ի ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը։ 
  [1000, 7]=7000=ւ
• Ր
• Ո՞րն է ամենափոքր պարզ թիվը։ 2=Բ

Ուղղաձիգ  3․

• Ո՞րն է 100  և 150 թվերի  ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը։
  (100, 150)=50=Ծ
• Ավտոմեքենայի  արագությունը 80կմ/ժ է։ Քանի՞ կիլոմետր  կանցնի ավտոմեքենան  5 ժամում։ 80×5=400=Ն
• Ո
• Որքանո՞վ կմեծանա եռանիշ թիվը, եթե նրան ձախից կցագրենք 7 թվանշանը։ 7000=ւ
• Ո՞րն է ամենափոքր եռանիշ թվի քառապատիկը։ 100×4=400=Ն
• Գտեք 3 թվի ամենամեծ և ամենափոքր բաժանարարների գումարը։ 3+1=4=Դ

Ամանորյա նախագծի շրջանակներում, մաթեմատիկայի դասասենյակը զադարելու համար, ընտրությամբ գործունեության խմբի սովորողները փայտից կպատրաստեն երկրաչափական պատկերների հատումից առաջացած պատկերներ հիշեցնող խաղալիքներ։

Իմ կազմած խնդիրները

1. Ձմեռ պապը իր պարկում եղած նվերների կեսի կեսը նվիրեց նախակրթարանի երեխաներին, իսկ մնացածը ՝ Արևմտյան դպրոցի  սովորողներին։ Քանի՞ նվեր ստացան արևմտյան դպրոցի  սովորողները, եթե նախակրթարանի երեխաները ստացել էին 30 նվեր։ 

30×2=60

60×2=120

120-3=90

1. Ամանորի համար մայրիկը գնել էր ընկույզ։ 500 գրամ աղցանի համար օգտագործելուց հետո և 1 կգ  սեղանին դնելուց հետո մնաց 200 գրամ ընկույզ։ Որքա՞ն ընկույզ էր գնել մայրիկը։ 

1000+500+200=1700

1. Մեր տոնածառը զարդարեցի տոնածառի  60 խաղալիքով։ Խաղալիքների 1/2 մասը կանաչ են, 1/3 մասը՝ դեղին, մնացածը՝ վարդագույն։  Խաղալիքներից  քանի՞   հատն է  վարդագույն։ 

60:2×1=30

30:3×1=10

60-30=30

30-10=20

1. Միքայելը  ուներ մեկ տուփ, որի մեջ  կար տոնածառի  խաղալիքներ։ Դրանցից 20-ը դեղին էր, իսկ կարմիր խաղալիքները կազմում էին դեղին խաղալիքների  1/2 մասը, իսկ սպիտակ  խաղալիքների քանակը  ամենափոքր երկնիշ թվի եռապատիկն էր։ Քանի՞  խաղալիք կար տուփում։

20:2×1=10

10×3=30

30+10+20=60

1. Ձնեմարդը  Ձյունանուշիկին  հարցրեց,  թե Նոր տարում որ թվականը կսկսվի: Ձյունանուշն էլ  պատասխանեց, որ եթե   20 թվին աջից կցագրենք 2 թվանշանը, ստացված թիվը տասնապատկեն, որից հետո գումարենք 1 կստանանք այդ թիվը: Օգնիր Ձնեմարդուն գտնել որոնելի  թիվը:

202×10+1=2021

1. Դիմակահանդեսին մասնակցում էին 200 երեխա: Մեզ հայտնի է, որ  նրանց 3/4 մասը աղջիկներ էին: Քանի՞  տղա էր մասնակցում դիմակահանդեսին: 

200:4×3=150

200-150=50

1. Ձմեռ պապը իր նեվերները տեղավորել էր  չորս  պարկում։ Առաջինում կար 1560  նվեր։ Առաջին պարկից, երբ  նա  10  նվեր տեղափոխեց երկրորդի մեջ,  8-ը՝ երրորդի մեջ, իսկ        12 -ը ՝ չորրորդ պարկի մեջ, ապա  բոլոր պարկերում  նվերների քանակը հավասարվեց։ Քանի՞ նվերներ կար յուրաքանչյուր պարկում։

10+8+12=30

1560-30=1530

1530-8=1522

1530-10=1520

1530-12=1518

1. Ամանորին Սոնան որոշեց պատրաստել մրգային աղցան։ Մրգային աղցանի համար նա օգտագործեց խնձոր, դեղձ, բանան ու տանձ։ Խնձորը և բանանը միասին 1կգ300գ էր։ Դեղձը 150 գրամով ավել էր տանձից։ Հաշվիր, թե որքան միրգ օգտագործեց Սոնան՝ իմանալով, որ տանձը 500գ էր։

500+150=650

1300+650+500=2450

1. Երբ տատիկը որոշեց իր մոտ եղած 89 կոնֆետները հավասարաչափ բաժանել իր 7 թոռնիկներին, մի քանի կոնֆետ ավելացավ։ Քանի՞ կոնֆետ ստացան թոռնիկներից յուրաքանչյուրը, իսկ քանի՞ կոնֆետ մնաց տատիկին։

89:7=12 5մնացորդ

տատիկին մնաց 5 կոնֆետ

1. Աննան  տոնածառի 7 խաղալիքի համար վճարեց 2800 դրամ։ Սոնան  այդ նույն խաղալիքից 9 հատ գնելու համար որքա՞ն գումար պետք է վճարի։

2800:7=400

9×400=3600

1. Ո՞ր թիվն է մտապահել Ձմեռ պապը, եթե նրա մտապահած թիվը կրկնապատկենք,  արդյունքը փոքրացնենք նախ 1-ով, հետո  2020-ով, ապա կստանանք 2021։

2021+2020+1=4042

1.  Ամանորյա դիմակահանդեսին մասնակցում են 100 սովորող։ Հայտնի է, որ աղջիկները 6-ով քիչ են տղաներից։ Քանի՞ աղջիկ և քանի՞ տղա են մասնակցում դիմակահանդեսին։

100-6=94

94:2=47

47+6=53

Աղջիկներ-47

Տղաներ-53

1. Ձմեռ պապը 20 նվերը պատրաստում է 2 ժամում, քանի ժամում նա կպատրաստի այդպիսից 180 նվեր։

20:2=10

180:10=18

1. 3 հոգի, տոնածառը զարդարում են 1 ժամում։ Քանի՞ ժամում այդ նույն տոնածառը կզարդարեն 4 հոգին։ Եթե նրանք բոլորը  միևնույն արագությամբ են աշխատում։

60:3=20

4×20=80

Մանեն   և Եվան գնացել են խանութ աստղ առնելու: Մանեն ուներ  200 դրամ իսկ Եվան ուներ  600 դրամ: Աստղ գնելու համար նրանց անհրաժեշտ էր ևս 700 դրամ: Ինչքան է  աստղի գինը:

200+600=800

800+700=1500

Իմ կազմած խաչբառը

Ո՞ր թիվն է մտապահել տոնածառը, եթե նրա թվին ավելացնենք 80 բաժանենք 2-ի, ապա կստանանք 80:

Լուծում՝

80+80=160,

160:2=80:

Պատ.՝ նա մտապահել է 80-ը Ձ

400*0+400+6-6=400 Մ

5*5:5*9:5-4=5 Ե

500*2+1000-200-800*10-9000=1000 Ռ

Հիմա 2021 թվականի դետեմբերի 14-ն է: Քանի տարի է անցել 1221 թվականից:

Լուծում՝ 2021-1221=800 Պ

Աշխատանք անհատական նախագծերով

Աշխատանքի բնութագրությունը

Երեխեք ջան, ամեն մեկդ ներկայացրեք ձեր անհատական նախագիծը։ Նախագծի թեման ձեր հետաքրքրություններն են։ Յուրաքանչյուրդ փորձեք աշխատել այն թեմայի շուրջ, որի միջոցով նաև ինքներդ կներկայանաք։

Աշխատանքի բովանդակությունը

Նախասիրության մասին պատմող տեսանյութ կամ ռադիոնյութ

Հետաքրքիր փաստեր կամ տեղեկություններ համացանցից։

Ֆոտապատում

Ի՞նչն է ձեզ գրավում կամ առավել հետաքրքրում այդ ամենի մեջ։

Ինչպե՞ս է օգնում ձեզ զարգանալ, ինքնակրթվել։

Իմ առաջին նախասիրությունն

Բարև Ձեզ, ես Արենն եմ: Իմ նախասիրությունները շատ-շատ են, բայց ամենասիրելի զբաղմունքը դա շախմատն է: Շախմատով սկսել եմ զբաղվել վեց տարեկանից: Ունեմ շախմատի 2-րդ որակավորման կարգ: Շատ եմ սիրում գնալ շախմատի պարապմունքի:Ես շախմատի մեջ ունեմ հետաքրքրություն, որովհետև ես երբ փոքր էի, համակարգչիս մեջ տեսա այդ խաղը, բայց քանի որ երբեք չէի լսել դրա մասին, սկսեցի ուղղակի խաղալ: Եվ դրանից անցավ մեկ տարի և ես արդեն գիտեի քայլերը, գիտեի խաղաքարերի միավորներն և այլն, ինձ սովորացրել է շախմատ իմ պապիկը և իմ ուսուցիչը՝Առնոլդ Միքայելյանը:

Իմ երկրորդ նախասիրությունն

Երկրորդ նախասիրությունս դա համակարգչային խաղերն են:Այդ ամենն ինձ սովորացրել է իմ ամենալավ ընկերը Ալեն Հովսեփյանն: Երբ ես դեռ արևմտյան դպրոց չէի հաճախում, այդքան չէի սիրում հեռախոսային կամ համակարգչային խաղեր: Ալենն ինձ ասաց մի խաղի մասին որի անունն է geometry dash հայերեն նշանակում է երկրաչափական պատկեր: Սկզբում Ալենին մերժում էի և ասում.

-Ալե՛ն, այս խաղն իմ դուրը չի գալիս: Իսկ նա.

-Իմ դուրն էլ չեր գալիս, երբ ես չէի խաղում բայց հիմա այս խաղը իմ ամենասիրած խաղն է դարձել:

Այդպես անցավ մեկ կիսամյակ և իմ դուրն էլ եկավ այդ խաղը:

20 Հետաքրքիր փաստեր շախմատի մասին

1. 1985 թվականին էրիկ Նոպերտը 68 ժամում խաղաց 10 րոպեանոց շախմատի 500 պարտիա:
2. Ալբերտ Էյնշտեյնը շախմատի աշխարհի չեմպիոն Էմանուել Լասկերի լավ ընկերներից էր: 1936 թվականին ”Նյու Յորք Թայմզի” հետ հարցազրույցում Ալբերտն ասաց.” Ես որևիցե խաղ չեմ խաղում: Դրա համար ժամանակ չունեմ: Իսկ ազատ ժամանակ տանել չեմ կարողանում զբաղվել այնպիսի բաներով, որոնք մտքի աշխատանք են պահանջում: Չնայած դրան՝ Էյնշտեյնը երիտասարդ հասակում զբաղվել էր շախմատով:
3. 1882 թվականին Լոնդոնում տեղի ունեցած Մեսոն – Մքենզի պարտիայի ժամանակ ” Թագուհի” խաղաքարով կատարվեց 72 անընդմեջ քայլ:
4. Առանց ”շախ անելու” քայլերի ռեկորդը գրանցվել է 1992 թվականին Թորթոնի և Ուոլքերի միջև կայացած պարտիայի ժամանակ,որի ընթացքում կատարվել է 100 քայլ:
5. Սկսնակ խաղացողները կոչվում են ”ռուքի”, որը գալիս է անգլերեն ”ռուք” բառից: Այն թարգմանաբար նշանակում է ”նավակ”: Սովորաբար նավակները վերջինն են գործողության մեջ մտնում: Նույնը վերաբերում է սկսնակ շախմատիստներին:
6. 1988 թվականին Կալիֆորնիայում ” Խոր միտք” կոչվող համակարգչային ծրագիրն առաջին անգամ հաղթեց միջազգային գրոսմաստերի:
7. Կույր շախմատը բացառիկ հմտություն է, որին տիրապետում են բարձրակարգ և ուժեղ շախմատիստները: Այն պահանջում  է մի շարք ունակություններ, մասնավորապես խաղատախտակը պարզորոշ հիշելը: Սա հատկապես դժվար է դառնում կատարված բազմաթիվ քայլերից հետո: Ռեկորդը գրանցվել է 1960 թվականին Բուդապեշտում, երբ հունգարացի Ջենոս Ֆլեշը, ով միաժամանակ կույր շախմատ էր խաղում 52 մրցակիցների դեմ, հաղթեց դրանցից 31-ում:
8. Շախմատում կա սկբնախաղի ավելի քան 1000 տարբերակ, ներառյալ դրանց ենթատեսակները` հարձակվողական, պաշտպանողական սկզբնախաղ և այլն:
9. Հոգեբանները շախմատը անվանում են հիշողության գործառույթը բարելավելու աշխատող տարբերակ: Այն հնարավորություն է տալիս լուծել համակարգային խնդիրներ, և զարմանալի չէ, որ շախմատը խորհուրդ է տրվում Այցհայմերի հիվանդության ժամանակ: Շախմատը բարելավում է մարդու ինտելեկտը: Դրա ազդեցությունը երիտասարդների վրա հանգեցրեց նրան, որ դրանով սկսեցին զբաղվել տարբեր երկրների դպրոցներում: Շախմատը բարելավում է երեխաների ուսման առաջադիմությունը, ինչպես նաև թողնում է մի շարք դրական ազդեցություններ:
10. ՖԻԴԵ-ն հապավում է, որը նշանակում է ” Շախմատի Համաշխարհային Ֆեդերացիա”:
11. Անգլերեն լեզվով տպագրված երկրորդ գիրքը շախմատի մասին է:
12. Շախմատի առաջին համաշխարհային խաղը ստեղծվել է 1951 թվականին Ալան Թուրինգի կողմից: Այնուամենայնիվ, ոչ մի համակարգիչ ունակ չէր ”ինքնուրույն” քայլեր կատարել, այդ պատճառով Թուրինգը ծրագիրը փորձարկեց ` ինքնուրույն հաշվարկներ կատարելով և յուրաքանչյուր քայլի համար պահանջվում էր մի քանի րոպե:
13. Պատմության մեջ ամենահին շախմատային խաղը վերագրվում է 900-ական թվականներին: Պարտիան տեղի է ունեցել Բաղդադի պատմաբաններից մեկի և նրա ուսանողի միջև:
14. Ամենահին շախմատային խաղատախտակը հայտնաբերվել է Լյուիսի կղզում, Շոտլանդիայի հյուսիսում և վերագրվում է 12-րդ դարին: Այն հավանաբար պատրաստվել է կա’մ Իսլանդիայում,  կա’մ Նորվեգիայում, և դրա արտաքին տեսքն օգտագործվել է Հարի փոթերում և Սորսրի ”Քարը” ֆիլմում կախարդական շախմատային քարեր ստեղծելու գործում:
15. Մոտավորապես 600.000.000 մարդ ամբողջ աշխարհում գիտի շախմատ խաղալ:
16. Բազմաթիվ երկրներում ”Զինվոր” խաղաքարը ներկայացված է հենց զինվորի տեսքով, սակայն Գերմանիայում և Իսպանիայում փոխարենն օգտագործում են կա’մ այգեգործ, կա’մ գեղջուկ:
17. Պատճառներից մեկը, թե ինչու ավանդական շախմատի խաղաքարերը չունեն զինվորի, փղի, թագավորի տեսք, այն է, որ մինչ շախմատի` Եվրոպա հասնելը, այն անցել է իսլամական աշխարհի օրենքների միջով: Իսլամն արգելում է մարդկանց կամ կենդանիների պատկերներով ֆիգուրներ ստեղծել, այդ պատճառով էլ շախմատի խաղաքարերը որոշակի տեսք չունեին: Երբ շախմատը տարածվեց Եվրոպայի քրիստոնեական երկրներում, խաղաքարերի տեսքի մեջ առանձնապես փոփոխություններ չեղան:
18. Հնդկաստանում շախմատը տարածվեց Գուպտայական կայսրության ժամանակահատվածում` տարածվելով պարսկական Սասանիդյան կայսրությունից, իսկ մուսուլմանների` Պարսկակստանը գրավելուց հետո շախմատը տարածվեց նաև Միջին Ասիայում: Այդտեղից էլ այն տարածում գտավ Եվրոպայում և Ռուսաստանում:
19. Նախկինում ”Թագուհի” խաղաքարը կարող էր անկյունագծերով ընդամենը մեկ վանդակով տեղաշարժվել: Ավելի ուշ թույլատրվեց երկու վանդակով տեղաշարժվել: Սակայն Իսպանիայում տեղի ունեցած հայտնի ”Ռեկոնկիստա”-յից հետո թագուհի Իզաբելլան կարգադրեց, որ ”Թագուհի” խաղաքարը խաղատախտակի վրա լինի ամենաուժեղը:
20. Ճատրակում, որը շախմատի նախնին է, ”Թագուհին” հանդես է գալիս որպես նախարար, կա’մ վեզիր: Այսօր էլ տարբեր երկրներում ”Թագուհին” շարունակում է այդպես ընկալվել:

3 geometry dash-ի մասին

1.geometry dash խաղը ստեղծել է շվեցարյացի robert topala-ն:

2. առաջին փուլի անունն, որ ստեղծվել է խաղում streo madnes-է:

3.Ամենահայտնի փուլը խաղում retrey-ն է:

խաղի նկարներ

Մարզկենտրոնն Արտաշատ քաղաքն է։ Տարածքը 2096 կմ² է։

Արարատի մարզը գտնվում է Հայաստանի հարավ-արևմուտքում։ Հյուսիս-արևմուտքից սահմանակից է Արմավիրի մարզին, հյուսիսից՝ Երևանին ու Կոտայքի մարզին, արևելքից Գեղարքունիքի և Վայոց ձորի մարզերին, հարավից՝ Ադրբեջանի մասը կազմող Նախիջևանին, իսկ հարավ-արևմուտքից Թուրքիային։

Հյուսիսում Երանոսի լեռնաշղթան է։ Հյուսիսային սահմանն անցնում է Ազատ և դրա վտակ Գողթ գետերով։ Հյուսիս-արևելքում Գեղամա լեռնաշղթայի հարավարևմտյան հատվածն է։ Արևելքում Մժկատարի լեռներն են, որից արևմուտք ընկած է Դահնակի լեռնաշղթան, սրանից էլ հարավ գտնվում է Ուրծի լեռնաշղթան։ Մարզի կենտրոնում Երասխի լեռներն են, Կոտուց, Խոսրովասար լեռնագագաթները և այլ լեռնազանգվածներ։

Տարածքի ամենացածր կետը հարավում է՝ Արաքսի հունի մոտ՝ 801 մ։ Ամենաբարձր կետը հյուսիս-արևելքում գտնվող Սպիտակասար լեռնագագաթն է՝ 3555,7 մ։

Տարածքի միայն մոտ 30%-ն է հարթավայրային։

Մարզի խոշոր գետերն են Արաքսը, Հրազդանը, Ազատը, Վեդին։ Համեմատաբար փոքր գետերից են Արածոն, Չորասու հեղեղատարը, Ազատի ու Վեդիի վտակները՝ Քաջառուն (Դարբանդ), Խոսրովը, և այլն։ Արարատի մարզի գետերը պատկանում են Արաքսի ավազանին: Արարատյան հարթավայրով անցնող գետերը ունեն ոռոգիչ նշանակություն։ Ազատի վրա Լանջազատ գյուղի մոտ կառուցված է Զովաշենի ջրամբարը և համանուն ՀԷԿ-ը։

Արարատի մարզում տարեկան միջին ջերմաստիճանը ցածրադիր և բարձր լեռնային շրջանների միջև տատանվում է +10 °C-ի և -2 °C-ի միջև։Ցածրադիր շրջաններում դիտված բացարձակ առավելագույն և նվազագույն ջերմաստիճաններն են -33 °C և +42 °C, ընդ որում վերջինս Հայկական լեռնաշխարհում դիտարկված բացարձակ առավելագույն ջերմաստիճանն է և այն գրանցվել է Արարատյան հարթավայրի հարավ-արևելքում։ Ընդհանուր առմամբ Արարատի մարզն աչքի է ընկնում կլիմայի չորությամբ։

Արարատի մարզը տնտեսապես Հայաստանի ամենազարգացած մարզերից է, հատկապես կարևոր է մարզի գյուղատնտեսական նշանակությունը։ Ունենալով Արարատյան դաշտի մի մեծ հատված՝ մարզը տալիս է Հայաստանի գյուղատնտեսական արտադրանքի զգալի մասը։ Առավել զարգացած է երկրագործությունը։ Հիմնական պտղատու այգիներն են խաղողի, ծիրանի, դեղձի այգիները, մշակվում են նաև կեռաս, սալոր, խնձոր, տանձ և այլն։

Մարզը նաև ալկոհոլային խմիչքների արտադրության առանցքային կենտրոններից է։ Հիմնական արտադրատեսակներն են կոնյակ, գինի, օղի։ Զբոսաշրջային խոշոր կենտրոն է Խոր Վիրապի վանական համալիրը։

Երկրի մակերևույթն ամենուրեք նույն ձևը չունի: Մայրցամաքների վրա և օվկիանոսների հատակում կան բազմաթիվ անհարթություններ՝ հարթավայրեր, լեռներ, բլուրներ, ձորեր, խորն անդունդներ ե այլն:

Մակերևույթի բոլոր ձեերն առաջանում են Երկրի ներքին (ներծին) ե արտաքին (արտածին) ուժերի շնորհիվ: Ներծին ուժերից ձեզ արդեն հայտ­նի են երկրակեղևի ուղղաձիգ ե հորիզոնական շարժումներր, երկրաշարժերն ու հրաբխային ժայթքումներր: Այս ուժերի ազդեցությամբ երկրակեղևի  առանձին տեղամասեր կոտրատվում է, որոշ մասեր բարձրանում են, մյուսներր՝ իջնում, տեղի է ունենում ապարաշերտերի ծալքավորում:

Երկրի մակերեույթի փոփոխող արտածին ուժերից են Արեգակի էներ­գիան, հոսող ջուրր, քամին, սառցադաշտերր, ծովերի ալեբախությունը և, անշուշտ, մարդու ներգործությունը:

Այդ երկու ուժերը հավերժ պայքարի մեջ են: Ներծին ուժերն ստեղծում են անհարթություններ՝ նոր լեռներ, իջվածքներ և այլն: Իսկ արտածին ուժերը, դրան հակառակ, քայքայում են լեռնային ապարներր, լցնում իջվածքներր և հարթեցնում մակերևույթր: Արտածին ուժերին միլիոնավոր տարի­ներ են անհրաժեշտ՝ լեռներր հարթեցնելու համար: Մինչդեռ ներծին ուժերը րոպեների րնթացքում կարող են հրաբխային նոր լեռներ գոյացնել:

Այսպիսով՝ ներծին ե արտածին ուժերի շնորհիվ ձևավորվել են Երկրի մակերևույթի ներկա ձևերր:

Երկրի մակերեույթի հիմնական ձևերն են հարթավայրերն ու լեռներր: Մակերևույթի այս ձևերն իրարից տարբերվում են ծովի մակարդակից իրենց բարձրությամբ: Առանձնացնում են բարձրության երկու տեսակ՝ բա­ցարձակ և հարաբերական:

Ցամաքի վրա որևէ կետի բարձրությունը ծովի (օվկիանոսի) մակար­դակից կոչվում է բացարձակ բարձրություն:

Օրինակ՝ Երեանի բարձրությունր ծովի մակարդակից մոտ 1000 մ է, իսկ Մեծ Արարատինը՝ 5165 մ: Ծովի մակարդակից Երկրի մակերևույթի ա­մենաբարձր կետր Ջոմոլունգմա (էվերեստ) լեռնագագաթն է՝ 8848 մ:

Երկու կետերի բացարձակ բարձրությունների տարբերությունը կոչվում է հարաբերական բարձրություն:

Օրինակ՝ Մեծ Արարատի հարաբերական բարձրությունր Երևանի նկատմամբ 4165 մ է, այսինքն՝  5165 մ — 1000 մ = 4165 մ:

Երկրի մակերևույթի հիմնական ձևերից ծանոթանանք հարթավայրերին:

Հարթավայրերր ցամաքի հարթ կամ թույլ բլրավետ, րնդարձակ տարածություններն են:

Հարթավայրերր զբաղեցնում են ցամաքի մակերեույթի 3/5 մասր:

Հարթավայրերն առաջանում են տարրեր ճանապարհով:

1. Լեռների քայքայման հետևանքով: Հնագույն լեռները միլիոնավոր տարիների րնթացքում արտածին ուժերի ազդեցությամբ քայքայ­վում են ու վերածվում հարթ տարածքների:
2. Ծովի հատակի բարձրացման պատճառով: Երկրակեղեի ուղղաձիգ շարժումների հետևանքով՝ նստվածքներով ծածկված ծովի հատակը դանդաղ բարձրանում է և վերածվում ցամաքի:
3. Լավային հոսքերի հետեանքով: Հրարխի ժայթքումից առաջացած լավան հոսելով լցվում է գոգավոր տարածություններ և հարթեցնում: Նման ձևով առաջացած հարթավայրերր սովորարար փոքր են լի­նում, օրինակ՝ մեր երկրում՝ Աշոցքի, Կոտայքի և այլ հարթավայ­րի։

• Գետերի ջրաբերուկների կուտակ­ման հետևանքով: Խոշոր գետերի մի­ջոցով տեղափոխված նյութերր (գլա­քար, խիճ, ավազ, տիղմ ե այլն), կուտակվելով, առաջացնում են հարթա­վայրեր: Նման եղանակով գոյացած աշխարհի խոշոր հարթա­վայրերից են՝ Ամազոնի, Մեծ Չինական, Սիջագետքի ե այլն:

Ըստ օվկիանոսի մակարդակից ունեցած րարձրության՝ հարթավայրերր լինում են դաշտավայրեր (մինչև 200 մ), րարձրավայրեր (մինչև 500 մ), սարահարթեր (500 մ-ից րարձր) ե ցածրավայրեր (օվկիանոսի մակարդակից ցածր):

Սարահարթ

Հարցեր և առաջադրանքներ

1.Ի՞նչ ուժերի ազդեցությամբ է ձևավորվում Երկրի մակերևույթը:

Երկրի մակերևույթի փոփոխող արտածին ուժերից են Արեգակի էներ­գիան, հոսող ջուրը, քամին, սառցադաշտերը, ծովերի ալեբախությունը և, անշուշտ, մարդու ներգործությունը:
2.Որո՞նք են Երկրի մակերևույթի հիմնական ձևերը: Ի՞նչ է հարթա­վայրը:

Երկրի մակերևույթի հիմնական ձևերնեն հարթավայրերն և լեռները հարթավայրը ցամաքի հարթ կամ բլուր ունեցող ընդարձքկ տարածություններն էն։
3.Ի՞նչ են ցույց տալիս բացարձակ և հարաբերական բարձրություն­ները:

բարձրավայրեր (մինչև 500 մ), սարահարթեր (500 մ-ից բարձր) և ցածրավայրեր (օվկիանոսի մակարդակից ցածր):
4.Հարթավայրերն ըստ ծագման ի՞նչ տեսակների են լինում։

Հարթավայրերը իրենց ծագմամբ լինում են փոքր օրինակ՝ մեր երկրում՝ Աշոցքի, Կոտայքի և այլ հարթավայ­րի։Լինում են նաև խոշոր խոշոր հարթա­վայրերից են՝ Ամազոնի, Մեծ Չինական, Միջագետքի  և այլն:
5.Հարթավայրերն ըստ բացարձակ բարձրության ի՞նչ տեսակների են լինում:

օվկիանոսի մակարդակից ունեցած բարձրության՝ հարթավայրերը լինում են դաշտավայրեր (մինչև 200 մ), բարձրավայրեր (մինչև 500 մ), սարահարթեր (500 մ-ից բարձր) և ցածրավայրեր (օվկիանոսի մակարդակից ցածր):

Ամենամեծ  ընդհանուր  բաժանարար

Յուրաքանչյուր  բնական   թիվ,   որի  վրա բաժանվում է տվյալ  բնական թիվը, կոչվում է վերջինիս  բաժանարար։

Օրինակ՝

12-ի բաժանարարներն   այն թվերն են, որոնց վրա 12-ը բաժանվում է առանց  մնացորդի։

12-ը առանց մնացորդի բաժանվում է 1, 2, 3, 4, 6, 12  թվերի վրա, ուրեմն 1, 2, 3, 4, 6, 12  թվերը 12-ի բաժանարարներն են։

Այժմ  1-ին տողում գրենք 12-ի բոլոր բաժանարարները, իսկ 2-րդ տողում գրենք 34-ի  բոլոր  բաժանարարները՝

12-1,2,3,4,6,12

34-1,2,17,34

1-ը և 2-ը 12-ի և 34-ի ընդհանուր բաժանարարներն  են, 2-ը այդ  թվերի  ամենամեծ  ընդհանուր  բաժանարարն է։

Այն բնական թիվը, որը  տրված  բնական թվերից յուրաքանչյուրի  բաժանարար է, կոչվում է նրանց ընդհանուր բաժանարար։

Տրված բնական թվերի ընդհանուր բաժանարարներից  ամենամեծը կոչվում է նրանց   ամենամեծ ընդհանուր բաժանարար։

Երկու բնական թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը նշանակելու համար օգտագործում ենք փակագծեր՝ ( )։

Գրում    ենք այսպես՝ (12,34)=2

Առաջադրանքներ

• Գտեք  տրված թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը։
• 15  և 18 (15,18)=3
• 24 և 16 (24,16)=8
• 18 և 24 (18,24)=6
• 240 և 60 (240,60)=60
• 250 և 50 (250,50)=50
• 4 և 7 (4,7)=1
• 5  և 11 (5,11)=1
• 14 և 9 (14,9)=1
• 25 և 5 (25,5)=5
• 16 և 32 (16,32)=16
• 10 և 8 (10,8)=2
• 20 և 24 (20,24)=4
• 100 և 20 (100,20)=20
• 6 և 7 (6,7)=1
• 150 և 30 (150,30)=30
• 18 և 36 (18,36)=18
• 15 և 40 (15,40)=5
• 40 և 70 (40,70)=10
• 28 և 18 (28,18)=2

Խնդիր

Հեռուստամրցույթին մասնակցելու համար հավաքված մեծահասակներից և երեխաներից թիմեր պետք է կազմեն այնպես, որ բոլոր թիմերում լինեն հավասար քանակով մեծահասակներ և հավասար քանակով երեխաներ։ Ամենաշատը քանի՞ այդպիսի թիմ կարելի է կազմել 45  մեծահասակներից և 54 երեխաներից։

Լուծում՝ (45,54)=9 Պատ.՝9

После обеда старик лёг отдохнуть да припомнил Ленивице, что у него одежда порвана, и попросил заштопать. А Ленивица думает себе: „Авось и так пройдёт. Старик добрый, он мне и так пятачков подарит”. На третий день приходит Ленивица и просит Мороза Ивановича её домой отпустить да за работу наградить.
– Я тебя награжу, – отвечал старичок, – и какова работа, такова будет и награда. С этими словами Мороз Иванович дал Ленивице серебряный слиток и пребольшой бриллиант. Ленивица так этому обрадовалась, что схватила то и другое и, даже не поблагодарив старика, домой побежала. Пришла домой и хвастается:
– Вот, – говорит, – что я заработала.
Не успела она договорить, как серебряный слиток растаял и полился на пол; в то же время начал таять и бриллиант. А петух вскочил на забор и громко закричал:
– Кукареку, Кукареку, у Ленивицы в руках ледяная сосулька!

серебряный слиток – արծաթաձույլ
ледяная сосулька – սառցալեզվակ

Спишите, вставляя пропущенные буквы.
1. Рукодельница была умная девочка: рано вставалa, печку топилa, петуха кормилa, а потом на колодец за вoдой ходилa . 2. А Ленивица в пастельке лежала, вставала, садилась к окошку мух считать. 3. В печке сидел румяный пирожок, а на дереве росли румяный яблочки. 4. Мороз Иванович сидел на ледяной лавочке да снежные комочки ел.

ЧАСТЬ 4

ЧАСТЬ 3

А Ленивица ему в ответ:
– Да, как бы не так! Мне себя утомлять – лопатку поднимать да в печку тянуться; захочешь, сам выскочишь. Идёт она далее, перед нею сад, а в саду стоит дерево, а на дереве золотые яблочки. Яблочки листьями шевелят да говорят:

– Мы яблочки наливные, созрелые. Кто нас с дерева стрясёт, тот нас себе и возьмёт.
– Да, как бы не так! – отвечала Ленивица. – Мне себя утомлять – ручки подымать, за сучья тянуть… И прошла Ленивица мимо них. Вот дошла она и до Мороза Ивановича. Старик по-прежнему сидел на ледяной скамеечке да снежные комочки прикусывал.
– Что тебе надобно, девочка? – спросил он.
– Пришла я к тебе, – отвечала Ленивица, – послужить да за работу получить.
– Ну что ж, девочка, поди-ка взбей мне перину, а потом кушанье приготовь, да платье почини. Пошла Ленивица, а дорогой думает: „Стану я себя утомлять. Старик и не заметит и на невзбитой перине уснёт”. Старик и в самом деле не заметил, лёг в постель и заснул. А Ленивица пошла на кухню, да и не знает, что делать. Думала, она, думала, кое-как зелень обчистила, мясо и рыбу разрезала, мытое-немытое так и положила в кастрюлю, а сама думает: „Зачем каждую вещь особо варить? Ведь в желудке всё вместе будет”. Вот старик проснулся, просит обедать. Ленивица притащила ему кастрюлю. Мороз Иванович попробовал, поморщился. Ленивица попробовала, да тотчас и выплюнула. Старик сам приготовил обед на славу, так что Ленивица пальчики облизала, кушая чужую стряпню.

утомлять – հոգնեցնել
невзбитая перина – չփափկացրած փետրալից ներքնակ
желудок – ստամոքս
приготовить на славу – приготовить очень хорошо
стряпня – кушанье

Как вы понимаете следующие выражения: вышла на свет божий-выйти наружу,

кое-как обчистила-как-то обчистила,
приготовить на славу-хорошо приготовить, пальчики облизала-было вкусно.

Найдите в тексте ответы на вопросы и прочитайте их.
1. Почему Ленивица пошла к колодцу? Потому что она захотела заработать пятачков.

2. Как она поступила с пирожком, с яблоками? Она им не помогла.

3. Какую работу поручил сделать Ленивице Мороз Иванович? Приготовь мне кушать.

4. Как Ленивица справилась со своей работой? Она нечего не сделала.

5. Кто приготовил обед? Она взяла что угодно и сбросил в каструлью.

1. Աշխարհի ամենաերկար այբուբենն ունի կամբոջերենը՝ 74 տառ:

1. Մի ժամանակ ամպերսենդ (&) նշանը անգլերենի այբուբենի տառ էր:

1. Տակի լեզուն, որը տարածված է Ֆրանսիական Գվինեայում բաղկացած է ընդամենը 340 բառից:

1. Բենջամին Ֆրանկլինը 18-րդ դարում անգլերեն լեզվում գտել էր drunk (արբած) բառի 200 հոմանիշ:

1. Պապուա Նոր Գվինեայի բնակիչները խոսում են մոտ 700 լեզվով: Դա մոտավորապես աշխարհի բոլոր լեզուների 15% է:

1. ՄԱԿ-ում ընդունված է 6 պաշտոնական լեզու՝ անգլերեն, ֆրանսերեն, արաբերեն, չինարեն, ռուսերեն և իսպաներեն:

1. Չինարեն լեզվի «Մանդարին» անվանմամբ բարբառը աշխարհի ամենատարածված լեզուն է: Այդ լեզվով խոսում են ավելի քան 885 միլիոն մարդ: Երկրորդ տեղում իսպաներենն է՝ 332 միլիոն, երրորդը՝ անգլերեն – 322 միլիոն:

1. Աֆրիկական մայրցամաքում ավելի քան 1000 տարբեր լեզու գոյություն ունի:

1. Չինարենը ունի ավելի քան 40 000 հիերոգլիֆ: ,,Դժվարություն,,, ,,անհաջողություն,, հերոգլիֆը պատկերվում է նույն զույգ հերոգլիֆով ինչ ,,կին,, բառը:

1. Հոգևորականները, իրավաբանները և բժիշկները իրենց առօրյայում օգտագործում են մոտ 15000 բառ: Որակավորված աշխատողները՝ 5000-7000 բառ, իսկ ֆերմերները՝ մոտ 1600 բառ:

1. Վիրուս բառը լատիներենից թարգմանած նշանակում է թույն, իսկ անտոլոգիան՝ ծաղկեփունջ:

1. Աշխարհի լեզուների մեծ մասում մայր բառը սկսում եմ «Մ» տառով:

Ես ամենաշատը զարմացա այս փաստից՝

Պապուա Նոր Գվինեայի բնակիչները խոսում են մոտ 700 լեզվով: Դա մոտավորապես աշխարհի բոլոր լեզուների 15% է: Սկզբում ես մտածեցի, որ 700 լեզուն աշխարհի բոլոր լեզուներն են:

Օրվա գործունեություն․

Բանավոր հաշվարկներ

Կրկնեք բազմապատկման աղյուսակը։

Թեմա՝ Վերջից  լուծվող  խնդիրներ

1. Եթե Աշոտի  մտապահած  թվին ավելացնենք 2 և ստացված  գումարը փոքրացնենք 3 անգամ, ապա կստանանք 34։ Գտե՛ք Աշոտի մտապահված թիվը։ Լուծում՝ 34*3=102, 102+2=104: Պատ.՝ 104

1. Աննայի մտապահած թվի եռապատիկից, եթե հանեք 5-ի քառապատիկը, ապա կստանաք 40։ Գտե՛ք Աննայի մտապահված թիվը։
2. Լուծում՛ Պատ՛ 20
3. 5×4=20
4. 40+20=60
5. 60:3=20

1. Եթե Գայանեի  մտապահած թվից հանենք  ամենափոքր զույգ երկնիշ թիվը, արդյունքը հնգապատկենք, ապա կստացվի 125։ Գտե՛ք  Գայանեի  մտապահված  թիվը։
2. Լուծում՛ Պատ՛15
3. 125:5=25
4. 25+10=35

1. Եթե Արամի մտապահած  թվին ավելացնենք 127 և ստացված գումարից հանենք  89, ապա կստանանք 111։ Գտե՛ք Արամի մտապահված թիվը։Լուծում՛ Պատ՛ 73
2. 111+89=200
3. 200-127=73

1. Եթե Նարեի մտապահած թիվը բազմապատկենք 3-ով ու ստացված արտադրյալին  գումարենք 83, ապա կստացվի 419։ Գտե՛ք  Նարեի մտապահված  թիվը։
2. Լուծում՛ Պատ՛ 112
3. 419-83=336
4. 336:3=112

1. Եթե Նարեկի մտապահած թվի կրկնապատիկից հանենք 14 և արդյունքը բաժանենք 5-ի, կստանանք 60։ Ո՞ր թիվն է մտապահել Նարեկը։
2. Լուծում՛ Պատ՛ 157
3. 60×5=300
4. 300+14=314
5. 314:2=157

1. Ո՞ր թիվն է մտապահել Սոնան, եթե նրա մտապահած թիվը կրկնապատկենք,  արդյունքը փոքրացնենք  10-ով,    կստանանք  200։
2. Լուծում՛ Պատ՛ 105
3. 200+10=210
4. 210:2=105

1. Եթե Դավիթի մտապահած թիվը բազմապատկենք 4-ով և արդյունքից հանենք 20, կստանանք 2020։ Ո՞ր թիվն է մտապահել Դավիթը։
2. Լուծում՛ Պատ՛ 510
3. 2020+20=2040
4. 2040:4=510

Բաժանարար թեմայից վերհիշենք՝

9․ Քանի՞ բաժանարար ունի 35-ը։ 1,5,7,35: Պատ.՝ 4 բաժանարար:

10․ Քանի՞ բաժանարար ունի 28-ը։1,2,4,28,14,7:Պատ.՝ 6 բաժանարար:

11․ Սիրելի սովորողներ, այժմ ինքներդ կազմեք նմանատիպ առաջադրանքներ։

Եթե իմ տարիքը բազմապատկենք 2-ով, ստացված թվից հանենք 14, կստանանք 4: Գտնել իմ տարիքը:

Լուծում՝

4+14=18,

18:2=9:

Պատ.՝ Ես 9 տարեկան եմ:

1. Եթե ընկերոջս մտապահած թիվը մեծացնենք 20 անգամ , իսկ ստացածը՝ հանենք 20-ով, ապա կստանանք 140։ Ո՞րն է այդ թիվը։ Լուծում՝ 140+20=160 160:20=8 Պատ.՝ 6
   

Քանի՞ բաժանարար ունի 100-ը:1,100,10,5,50,20,25,2,4, Պատ.՝ 9 բաժանարար:

Քանի՞ բաժանարար ունի 10-ը: 1,5,2,10: Պատ.՝ 4 բաժանարար: