Արեն Մնացականյան

Մասշտաբ

 Հ. Թումանյանի «Մայրը» 

Մի գարնան իրիկուն դռանը նստած զրույց էինք անում, երբ այս դեպքը պատահեց։ Էս դեպքից հետո ես չեմ մոռանում էն գարնան իրիկունը։

Ծիծեռնակը բույն էր շինել մեր սրահի օճորքում։ Ամեն տարի աշնանը գնում էր, գարնանը ետ գալի, ու նրա բունը միշտ կպած էր մեր սրահի օճորքին։

Ե՛վ գարունն էր բացվում, և՛ մեր սրտերն էին բացվում, հենց որ նա իր զվարթ ճիչով հայտնվում էր մեր գյուղում ու մեր կտուրի տակ։

Եվ ի՜նչ քաղցր էր, երբ առավոտները նա ծլվլում էր մեր երդիկին կամ երբ իրիկնապահերին իր ընկերների հետ շարժվում էին մի երկար ձողի վրա ու «կարդում իրիկնաժամը»։

Եվ ահա նորից գարնան հետ վերադարձել էր իր բունը։ Ձու էր ածել, ճուտ էր հանել ու ամբողջ օրը ուրախ ճչալով թռչում, կերակուր էր բերում իր ճուտերին։

Էն իրիկունն էլ, որ ասում եմ, եկավ, կտցում կերակուր բերավ ճուտերի համար։ Ճուտերը ծվծվալով բնից դուրս հանեցին դեղին կտուցները։

Էդ ժամանակ, ինչպես եղավ, նրանցից մինը, գուցե ամենից անզգուշը կամ ամենից սովածը, շտապեց, ավելի դուրս ձգվեց բնից ու ընկավ ներքև։

Մայրը ճչաց ու ցած թռավ ճուտի ետևից։ Բայց հենց էդ վայրկյանին, որտեղից որ է, դուրս պրծավ մեր կատուն, վեր թռցրեց փոքրիկ ճուտը։

— Փի՛շտ, փի՛շտ, — վեր թռանք ամենքս, իսկ ծիծեռնակը սուր ծղրտալով ընկավ կատվի ետևից՝ նրա շուրջը թրթռալով կտցահարելով, բայց չեղավ։ Կատուն փախավ մտավ ամբարի տակը։ Եվ այս ամենն այնպես արագ կատարվեց, որ անկարելի էր մի բան անել։

Ծիծեռնակը դեռ ծղրտալով պտտում էր ամբարի շուրջը, իսկ մենք՝ երեխաներս, մի-մի փայտ առած պտտում էինք ամբարի տակը, մինչև կատուն դուրս եկավ ու փախավ դեպի մարագը, դունչը լիզելով։

Ծիծեռնակը դատարկ կատվին որ տեսավ, մի զիլ ծղրտաց ու թռավ, իջավ դիմացի ծառի ճյուղին։ Այնտեղ լուռ վեր եկան։ Մին էլ տեսանք՝ հանկարծ ցած ընկավ մի քարի կտորի նման։ Վազեցինք, տեսանք՝ մեռած, ընկած է ծառի տակին։

Մի գարնան իրիկուն էր, որ այս դեպքը պատահեց։ Շատ տարիներ են անցել, բայց ես չեմ մոռանում այն գարնան իրիկունը, երբ ես առաջին անգամ իմացա, որ ծիծեռնակի մայրն էլ մայր է, ու սիրտն էլ սիրտ է, ինչպես մերը։

Առաջադրանքներ՝

1.Գրի’ր պատմության ասելիքը։

Պատմությունը ասում է, որ բոլորն էլ ցավ ունեն:

2.Դուրս գրի’ր պատմող հերոսի զգացողությունները ներկայացնող հատվածները: Ի՞նչ են տալիս այդ զգացողությունները պատմվածքին, ո՞րն է դրանց անհրաժեշտությունը ստեղծագործության մեջ:

Նա ուզում էր մեզ պատմել նրա ընկերների և նրա մասին: Միգուցե նա ուներ հիշողություն այդ մասին:

3.Գրավոր մեկնաբանի’ր հետեւյալ միտքը. «… Չեմ մոռանում այն գարնան իրիկունը, երբ ես առաջին անգամ իմացա, որ ծիծեռնակի մայրն էլ մայր է, ու սիրտն էլ սիրտ է, ինչպես մերը»։

Այս միտքը ուզում է ասել, որ բոլոր կենդանիներն էլ նույն բնավորությունը ունեն և կարող են հասկանալ ամեն ցավ։ Ճիշտ է, նրանք մեր լեզուն չեն հասկանում, իսկ մենք իրենցը, բայց նրանք էլ կարող են տխրել, և միտք արտահայտել իրենց սրտում կամ ճչալ հասկացնելու համար։ Նրանք էլ են մտածում մարդկանց նման:

• Ովքե՞ր էին փարավոնները։

Հին եգիպտոսում թագավորներին անվանում էին «Փարավոն»:

• Մի քանի նախադասությամբ ներկայացրու Ռամզես ll-ի գահակալման տարիները։

Նա օգնել է Հին եգիպտոսին և Խեթական տերությանը կնքել <<Հավերժական խաղաղության պայմանագիր>>:

• Ի՞նչ գիտեք եգիպտական մշակույթի մասին։

Նրանք իրենց թագավորներին անվանել են փարավոններ, նրանց փրկել է Նեղոսը գետը, նրանք իրենց թագավորներին նաև անվանել են աստծու որդի նրանց փարավոնների համար եղել է շքեղ դամբարաններ:

• Ինչու՞ է հույն պատմիչ Հերոդոտոսը Եգիպտոսն անվանել Նեղոսի պարգև։

Որովհետև նրանք ապրում էին անապատում, և ջուր չկար գնում էին, Նեղոսից ջրեր էին բերում իրենց տուն, որպիսզի ջուր խմեն և լվացվեն:

Դասագիրք, էջ 21-24

 Օքսիդներ

1. Ո՞ր նյութերն են կոչվում օքսիդներ:

Օրինակ՝ Երբ թթվածնի և այլ նյութերի միջև տեղի ունեցող քիմիական ռեակցիաները օքսիդացման ռեակցիաներ են:

1. Ո՞րն է օքսիդացման ռեակցիան:

Երբ բաղադրիչներից մեկը թթվածին է:

1. Ի՞նչ կիրառություն ունեն ձեզ ծանոթ օքսիդները:

Կան վտանգավոր օքսիդներ:

Օրինակ՝ Շմոլ գազը, ծծմբի օքսիդը, ազոտի օքսիդը:

• Ե՞րբ է սկսվել բրոնզի դարը։ Որո՞նք են բրոնզի առավելությունները։

Բրոնզե դարը սկսվել է քա․ VI — րդ հազարամյակների կեսերին: Բրոնզի առավելությունը այն է, որ այն ավելի պինդ է քան պղինձը:

• Բրոնզի օգտագործումը ի՞նչ հետևանքներ ունեցավ տնտեսության մեջ և հասարակական կյանքում։

Ստեղծվեծին շատ գործիքներ ՝ որոնք ավելի շատ բերք էին բերում։

• Ի՞նչ է նահապետական ընտանիքը։

Նահապետական ընտանիքը դա թագավորական ընտանիքն է:Ցեղերը մեծացել են և ունեցել է իր անունը ՝ զինվոր, թագավոր, նախագահ, զինեգործ և այլն:

Դասագիրք, էջ 14-17

Рассказ о горячем и холодном сердце

1. Прочитайте и обсудите рассказ.
   Расскажите.

Шли по узенькой горной тропинке два путника: один с горячим сердцем, а дру­гой с холодным. Шли они в далекие стра­ны и хотели найти человеческое счастье.

– Посмотри, какие вокруг нас величе­ственные и прекрасные горы, – сказал че­ловек с горячим сердцем.

– Ничего особенного, просто кучи ог­ромных камней, – ответил человек с хо­лодным сердцем.

– Посмотри, какой нежный цветочек выглядывает из трещины в камне, как трудно ему, наверное, расти здесь без земли, – сказал человек с горячим серд­цем.

– Ха, нашел красоту. Что, я цветов до­ма не видел, – сказал человек с холод­ным сердцем.

Пошли они по горам дальше и увиде­ли горное озеро.

Человек с горячим сердцем востор­женно воскликнул:

– Какое оно прозрачное, голубое и ти­хое, такое тихое, что белые снежные вер­шины гор в нем отражаются, как в зерка­ле. А тебе нравится? – спросил он попут­чика.

– Ничего особенного, – ответил че­ловек с холодным сердцем, – просто ог­ромная лужа воды. А снег я и в прошлом году видел.

– Но, может быть, ты чувствуешь ка­кой здесь чистый, прохладный и свежий воздух, который хочется вдыхать всей грудью, – спросил человек с горячим сер­дцем.

– Ну вот ещё, придумал. Воздух вез­де одинаковый, что в городе, что в лесу, что в горах, – возразил человек с холод­ным сердцем.

Так долго шли по лесам и горам че­ловек с горячим и человек с холодным сердцем в поисках счастья и красоты, по­ка не повстречалась им пещера в кото­рой жил мудрый и добрый старик-от­шельник. Старик жил вдалеке от людей и был очень беден, но радушно принял гос­тей и пригласил их обедать к столу. Но на столе стоял лишь кувшин с прохлад­ной родниковой водой и лежал свежевы­печенный еще теплый хлеб. Человек с го­рячим сердцем, сев за стол, с радостью вдохнул запах хлеба, удивился чистоте и необычайному вкусу воды и поблагодарил старика за скромную еду, а человек с холодным сердцем, поморщившись, попробовал хлеб с водой и остался едой недоволен.

После обеда старик узнал у путников, что они ищут счастье, и сказал им обо­им: «Один из вас уже давно нашел счас­тье, а другому еще долго предстоит свое счастье искать. Ключ к счастью в наших сердцах. Счастлив тот, чьё горячее откры­тое сердце легко чувствует красоту и ра­достно отзывается на нее. Но тому, кто не замечает красоту вокруг себя, кто не дает своему сердцу радоваться красоте, тому очень тяжело найти счастье в жиз­ни. Счастье старается обойти стороной тех, кто сердцем холоден».

Так узнали человек с горячим и чело­век с холодным сердцем, что счастье не за горами, не в богатствах и королевских дворцах спрятано, а внутри каждого че­ловека находится. Но найти его можно лишь имея в груди горячее сердце, ра­дующееся красоте.

2. Ответьте на вопросы.

2. Ответьте на вопросы.
Что такое человеческое счастье?

Все люди разные, и все радоваються жизни по разному. Жизнь она такая штука что ты некогда не узнаешь что будет завтра. Сейчас кто то плачет от радости, а кто то плачет потому что только что разбили сердце. Кто то берется за руку любимого человека, а кто то отпускает его. Кто то провожает время с друзьями, а кто то вспоминает эти моменты. Наша жизнь состоит из моментов, и у нас всех должны быть счастливые моменты. Радовайся каждому мелачу, пока можешь. 

Что для вас счастье?

Для меня с счастьем ассоцируется только счастливые моменты.

Մասեր և տոկոսներ

1. 8/20 կոտորակը ներկայացրու տոկոսի տեսքով:

Լուծում՝ 20*5=100, 8*5=40

Պատ.՝ 40%

2.

20 մետր բրդե գործվածքից կտրեցին 3 մ:

Որոշիր, թե բրդե գործվածքի քանի՞ տոկոսը կտրեցին:

Լուծում՝ 3*100:20=15%

3.

Կոտորակը գրիր տոկոսի տեսքով:

21/20=

Լուծում՝ 21*5=105, 20*5=100:

Պատ.՝ 105%

4.

Հաշվիր, թե պատկերի ո՞ր տոկոսը ներկված չէ կապույտ գույնով:

Պատ.՝ 15*100:20=75

1. Ընտրիր ճիշտ շարունակությունը՝ 1կմ-ը հավասար է
100 մ

1000 մ+

10000 մ

10 մ

2. 5կմ-ի 42%=2100

7. Թվի 3/4 -րդ մասը ներկայացրու տոկոսի տեսքով և համեմատիր 76% տոկոսի հետ:

Երկրորդ պատուհանում գրիր  >, < կամ = նշաններից մեկը:

Լուծում՝ 100:4*3=75, 75%<76%

Պատ.՝ 76-ը մեծ է 75-ից:

8.

Խանութը ստացավ 400 կգ գազար:

Աննան գնեց ամբողջ գազարի 5%-ը, իսկ Արմենը՝ 1%-ը:

Քանի՞ կգ գազար գնեց նրանցից յուրաքանչյուրը:  

Աննան գնեց 20 կգ գազար:

Արմենը գնեց 4 կգ գազար:

9.

Դետալի պատրաստման վրա ծախսվում է 1600 դրամ:

Նոր տեխնոլոգիաների ներդրման միջոցով հաջողվեց դետալի ծախսը իջեցնել 2%-ով:

Որքա՞ն դարձավ դետալի նոր գինը:

Պատասխան՝  դրամ:

Լուծում՝ 1600*2:100=32, 1600-32=1568

10.

Հաշվիր, թե ի՞նչ գումար կլինի բանկային հաշվի վրա մեկ տարի հետո, եթե հիմա հաշվի վրա կա 7000 դրամ և տարեկան այն ավելանում է 4% տոկոսով:

Պատասխան՝ կավելանա 280 դրամ:

11.

Հաշվիր 900-ի 5%-ը:

Պատասխան՝ 45

12.

Տղան կարդաց գրքի 209 էջ, որը կազմում է ամբողջ գրքի 19%-ը:  

Քանի՞ էջ կա գրքում:

Պատասխան՝ գրքում կա 1100 էջ:

13.

Գտիր թիվը, եթե նրա 2% -ը հավասար է 14 -ի:

Պատասխան՝ 700

14.

Գտիր այնպիսի թիվ, որի 29%-ը 203-ն է:

Պատասխան՝ 10150

15.

Տնային աշխատանք.

26.  Նախադասություններն ընդարձակի՛ր՝ ինչպիսի՞  կամ ո՞ր հարցերին պատասխանող բառեր կամ բառակապակցություններ ավելացնելով.

Օրինակ՝Կինը հարցրեց: — Երիտասարդ կինը հարցրեց: Կամ՝ Լայնեզր գլխարկով կինը հարցրեց:

Շունը մտավ:

Մեծ սև չոբանի շունը մտավ:

Սիրտը քար է:

Կախարդի սև սիրտը քար է:

Հայրն ընկեր է:

Իմ հայրը Արմանի սիրուն հոր ընկերն է:

Երկիրը պտտվում է:

Երկիրը պտտվում է արևի շուրջ:

27.  Գործողություն ցույց տվող  բառերը(բայերը)  ո՞վ  կամ ի՞նչ  հարցին պատասխանող. առարկա ցույց տվող բառե՛ր (գոյականներ) դարձրու:

Օրինակ՝ լուծել — լուծույթ.

սպասել- սպասավոր. սպասյակ. սպասուհի. սպասում:

Իշխել-իշխան, իշխանություն, իշխանավոր:

բժշկել-բժիշկ, բժշկուհի, բժշկություն:

բացել-բացիկ:

ուսուցանել-ուսուցիչ, ուսուցչուհի, ուսում:

ճեղքել-ճեղքում, ճեղք, ճեղքված:

պահել-պահում, պահարան, պահեստ:

հյուսել-հյուս, հյուսք, հյուսվածք:

բանել-բան:

գրել-գրառում, գրիչ:

գործել-գործածում, գործարան, գործվածք:

զգալ-զգացում, անզգամ:

հարցնել-հարցում, հարց:

28.  ա) Տրված հարցերին պատասխանի՛ր և առաջադրանքը կատարի՛ր:

Ո՞վ է ընկերդ (ընկերուհիդ):

Իմ ընկերը Հովսեփյան Ալենն է:

Մանրամասն նկարագրի’ր նրա արտաքինը  (հասակը. կառուցվածքը. դեմքը. հագնվելը և այլն):

Նա ոչ բարձրահասակ է, ոչ ցածրահասակ: Նրա դեմքը կլոր է, իսկ մազերը՝ երկար:

Նրա բնավորության մասի՛ն պատմիր:

Նա դասերին պասիվ՝ , ռուսերենի դասերին ակտիվ՝, նա աղմկոտ է: Սիրում է ակտիվություն, լարվածություն, և նա կռվարար է:

Պատմի՛ր՝ նա ի՞նչ է սիրում և ինչ չի սիրում:

Նա չի սիրում բարդ հաշավարկներ կատարել, երբ մի բան չի կարողանում անել նա այդ բանից հրաժարվում է: Չի սիրում, երբ բարդ տնային աշխատանքներ է ունենում: Նա սիրում լինել ակտիվ, խաղալ տարբեր խաղեր և խաղալ համակարգչային խաղեր:

Նրա մեջ կա՞ բան. որ չես հավանում. կուզե՞ս. որ փոխվի: Գրի՛ր՝ ուզում ես նրանից ինչ-որ բան սովորել:

Ես չեմ սիրում նրա մեջ այն, որ սիրում է ստել, դասերի ժամանակ խաղ խաղալ: Ես ուզում եմ, որ ինքը չկռվի ոչ մեկի հետ:

բ) բոլոր պատասխաններդ մի տեքստում հավաքիր և  ընկերոջդ (ընկերուհուդ) մասին գրավոր պատմիր:

Ընկերոջս մասին

Իմ ընկերը Հովսեփյան Ալենն է: Նա ոչ բարձրահասակ է, ոչ ցածրահասակ: Նրա դեմքը կլոր է, իսկ մազերը՝ երկար: Նա բոլոր դասերին պասիվ է, ռուսերենի դասերին ՝ ակտիվ, նա աղմկոտ է: Սիրում է ակտիվություն, լարվածություն, և նա կռվարար է: Նա չի սիրում բարդ հաշավարկներ կատարել, երբ մի բան չի կարողանում անել նա այդ բանից հրաժարվում է: Չի սիրում, երբ բարդ տնային աշխատանքներ է ունենում: Նա սիրում լինել ակտիվ, խաղալ տարբեր խաղեր և խաղալ համակարգչային խաղեր: Ես չեմ սիրում նրա մեջ այն, որ սիրում է ստել, դասերի ժամանակ խաղ խաղալ: Ես ուզում եմ, որ ինքը չկռվի ոչ մեկի հետ:

գ) Շարադրություն  վերնագրի’ր:

29.  Ինչպիսի՞  հարցին պատասխանող, հատկանիշ ցույց տվող բառերից (ածականներից) գոյականներ (ի՞նչ հարցին պատասխանող բառեր) կազմի՛ր:

քաջ-քաջություն,

մեծ-մեծություն,

գեղեցիկ-գեղեցկություն,

հատուկ-հատկություն,

հասարակ-հասարականություն,

հարմար-հարմարություն,

դեղին-դեղնություն,

գունատ-գունատություն,

հնչեղ-հնչեղություն,

Շքեղ-շքեղություն,

պերճ-պերճություն,

խեղճ-խեղճություն,

տկար-տկարություն:

30.  Բառերի ընդհանուր մասերի (արմատները) գտի՛ր, դրանց ուղիղ ձևերը գրիր և տրված բառերը բացատրիր:

Օրինակ՝ բարեսիրտ, բարեկամ,  բարեսեր, բարետես: -Արմատն  է՝ բարի:

Բարեսիրտ — բարի սիրտ ունեցող:

Բարեկամ — բարին կամեցող:

Բարեսեր — բարին (բարի բան) սիրող:

Բարետես — բարի (գեղեցիկ) տեսք ունեցող:

ա) կտցաձև. կտցահարել. կտցաչափ:

Ա) կտցաձև-կտուցի ձև ունեցող:

կտցահարել-կտուցով հարվածել:

կտցաչափ-կտուցի չափ:

բ) ուղղագրություն. ուղղագիծ. ուղղամիտ. ուղղություն :

Բ) ուղղագրություն-ճիշտ գրելու ձև,

ուղղագիծ-ուղիղ գիծ ունեցող,

ուղղամիտ-ճիշտ դատող,

ուղղություն-դեպի ճանապարհ տանող:

գ) ուղեկից. ուղևոր:

Գ) ուղեկից-ճանապարհորդ ընկեր:

ուղևոր-ճանապարհ գնացող:

Աշուն

Ծառեր, թփեր լեցուն միրգ,

Մառան տարան գիրկ ու գիրկ,

Աշուն սնավ:

Սաղարթ-սաղարթ սարսելով

Ոսկի տերև դարսելով՝

Աշուն քնավ:

Տարափ ու բուք փչելով,

Վայուն-մայուն ճչելով՝

Աշուն ծնավ:

2. Բացատրի՛ր բառերը՝ լեցուն, մառան, տարափ, սաղարթ:

Լեցուն-լիքը, մառան-նկուղ, տարափ-հորդ անձրև, սաղարթ-առի տերևներն ու տերևախիտ ճյուղերը:

3. Յուրաքանչյուր քառյակի բովանդակությանը համապատասխան գրի՛ր, թե աշունն ինչպիսին է:

1-ին քառյակ մրգառատ աշուն:/ինչպիսի/ աշուն

2-րդ քառյակ- ոսկե աշուն: /ինչպիսի / աշուն

3-րդ քառյակ- ցրտաշունչ աշուն: /ինչպիսի/ աշուն