Արեն Մնացականյան

Դասագիրք, էջ 76-79

• Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ Մագնեսիայի ճակատամարտը հայերի համար։

Արտաշես-I ինը Ք.ա 189թ-ին օգտվելով Մագնեսիայի ճակատամարտից, նա և Զարեհը Ծոփքում, իսկ Արտաշեսը մեծ Հայքում վերականգնեցին անկախությունը:

Մի վաճառական հայտարարել էր, թե իր խանութի համար աշակերտ է հարկավոր: Շատերը եկան, և վաճառականն ընտրեց մեկին:
— Ինչո՞ւ ընտրեցիր հենց դրան,-հարցրեց ընկերը,- չէ՞ որ ուրիշները հրաշալի վկայականներ ունեին, իսկ դու նրանց չընտրեցիր: Իսկ հենց դա ոչ մի վկայական չուներ:
-Սխալվում ես,-ասաց վաճառականը,-այս տղան շատ վկայականներ ուներ: Սենյակ մտնելուց առաջ ոտքերը սրբեց և դուռը ծածկեց անաղմուկ: Ուրեմն մաքրասեր է ու կարգապահ: Աթոռից վեր կացավ ու տեղը տվեց տարեց մարդուն: Ուրեմն բարեսիրտ է և հարգում է հասակավորին: Դեռ շեմքին գլխարկը հանեց և կտրուկ պատասխաններ էր տալիս իմ հարցերին, ուրեմն քաղաքավարի է ու աչքաբաց: Կռացավ, վերցրեց հատակի գիրքը, որ ես դիտմամբ էի դրել հատակին, մինչդեռ ուրիշները շրջանցում էին: Հանգիստ սպասում էր իր հերթին՝ չաշխատելով ուրիշներից առաջ ընկնել, ուրեմն կրթված տղա է: Զգեստները, երեսն ու ձեռքերը մաքուր էին: Ի՞նչ ես կարծում, այս ամենը ամենալավ վկայականները չէի՞ն….

Առաջադրանքներ՝
1.Քո կարծիքով ինչպիսի ստեղծագործություն է սա՝ առակ, պատմվածք, հեքիաթ, այլ: Պատասխանդ ներկայացրու գրավոր և հիմնավորիր: Իմ կարծիքով այս պատմվածքը առակ էր որովհետև այն շատ կարճ էր, բայց ուսուցանող:

2.Դուրս գրիր տղային բնութագրող բառերը. էլ ինչ բառերով կբնութագրես նրան:

Տղան մաքրասեր, կարգապահ, բարեսիրտ, հարգում էր հասակավորին և կրթված տղա էր:

3.Ինչո՞ւ վաճառականն ընտրեց հենց այս տղային. հիմնավորիր պատասխանդ:

Վաճառականը ընտրեց այդ տղային, որովհետև այդ տղան կարգապահ էր, բարեսիրտ և նա ուներ բոլոր լավ վկայականները:

4.Ո՞վ է բարեկիրթ մարդը, քո կարծիքով:

 Լավ կրթված՝ դաստիարակված:

 Ազնվակիրթ, քաղաքավարի, քաղաքակիրթ, նրբակիրթ, կուլտուրական:

• Բառարանի օգնությամբ բացատրիր բարեկիրթ բառը:
  բարեկիրթ նշանակում է քաղաքավարի, քաղաքակիրթ։
  
• Քո կարծիքով՝ ո՞րն էր այս պատմության ասելիքը:
  Այս պատմության ասելիքն այն էր, որ եթե մարդ ունի շատ գումար կամ վկայական, չի նշանակում նա ունի լավ բնավորություն, կամ խելացի է։
• Տրված բառերի համար գրի՛ր հատկանիշ արտահայտող /ինչպիսի բառին պատասխանող/  3-ական բառ:

Բժիշկ-խելացի, հիշաչար, ծեր
հող-փխրուն, պարարտարար, խոնավ
հուշ-սրտաճմլիկ, անիրական, անմոռանալի
թուղթ-հաստ, բարակ, երկար

• Լրացրու բաց թողնված տառերը և կետադրիր:

Նրանք երկուսն էլ ցանկանում էին զարգացնել իրենց տաղանդը գեղանկարչության
մեջ, բայց գիտակցում էին, որ հայրը երբեք չի ունենա այդքան գումար, որ գոնե մեկին ուղարկի Ակադեմիայում սովորելու:

Հիշի՛ր՝

Պատմվածքը սյուժե ունեցող փոքր ծավալի արձակ ստեղծագործություն է։ Պատմվածքի մեջ նկարագրվում է կյանքի մի դեպք, դրվագ՝ կապված մեկ կամ մի քանի հերոսների հետ։ Պատմվածքի հիմքում հիմնականում ընկած է կենսական որևէ փաստ, իրական դեպք։ Պատմվածքի մեջ սովորաբար պատկերվում է միայն մի քանի դրվագ հերոսի կյանքից։

Առակը բարոյախոսական բնույթի գրական ստեղծագործություն է, որտեղ այլաբանության միջոցով ներկայացվում, ծաղրվում և քննադատության են ենթարկվում մարդկանց արատները։ Առակի վերջում սովորաբար հեղինակը դրսևորում է իր հստակ վերաբերմունքը նկարագրածի հանդեպ, որն էլ առակի բարոյախոսությունն է։ Առակի հերոսները կենդանական և բուսական աշխարհի ներկայացուցիչներ են, իրեր, լուսատուներ և այլն։

Հեքիաթը  բանահյուսական ժանր է, գերազանցապես արձակ, բանավոր պատմվածք՝ կախարդական, արկածային, կենցաղային բովանդակությամբ, հյուսված գեղարվեստական հնարանքի յուրատեսակ միջոցներով։ Հեքիաթները բաժանվում են տեսակների և ենթատեսակների։ Տարածված են հրաշապատում (կախարդական), կենդանական, արկածային, հերոսական, պատմական, կենցաղային, առօրեական, կրոնական սյուժեներով հեքիաթներ։

Упражнение 1.

Загօрать на солнце; собрать огарки; разгօрелся спор; кօснуться вопроса; загօрелась бумага; прикօснуться к плите; рука кօсалась перил; обгօревшая свеча; неприкօсновенный запас; сгօреть со стыда; осторожное кօсание; загօреть на берегу моря; загօреться от искры; чуть пригօреть; загօрались на равнине.

Упражнение 2

Прօручить животное; прօувеличенное мнение; прօмерный ученик; включить радиопрօемник; прօзвание к музыке; прօщурить глаза; прօближенный ко двoру; прօобретенный дом; прօвозмочь боль; прօвокзальная площадь; прօшкольный участок; прօглушить звук; прօскорбное событие; прօвосходный рассказчик; прօморский бульвар; прօстроить веранду; прօкрасный оратор; прօвратник замка; прօдать форму шара.

Упражнение 3.

Напишите род существительных 

Жена-женский род, книга-женский род, бедняга-женский род, сирота-женский род, злюка-общий род, время-средний род, дедушка-мужской род,  слониха-женский род, жаба-женский род, акула-женский род, имя-средний род,  существо-средний род,  пальто-средний род, ничтожество-средний род, какао-средний род, кофе-средний род, окно-средний род, божество-средний род, животное-средний род,  мороженое-средний род, жаркое-средний род, конь-мужской род, жизнь-женский род, путь-мужской род, дом-мужской род ,диван-мужской род, такси-средний род, кукла-женский род ,семья-женский род кремль-мужской род, ночь-женский род, лошадь-женский род, церковь-женский род, телефон-мужской род , дядя-мужской род, бабушка-женский род ,тётя-женский род.

Упражнение 4.

Просклоняйте по падежам:

Жена-именительный, родительный-жены, дательный-жене, винительный-жену, творительный-женой, предложный-о жене.

пальто-именительный, родительный-пальто, дательный-пальто, винительный-пальто, творительный-пальто, предложный-пальто

дом-именительный, родительный-дома, дательный-дому, винительный-дом, творительный-домом, предложный-о доме.

жизнь-именительный, родительный-жизни, дательный-жизни, винительный-жизнь, творительный-жизнью, предложный-жизни

дядя-именительный,   родительный-дяде, дательный-дяде, винительный-дядю , творительный-дядей, предложный-о дяде

Упражнение 5.Измените глаголя по лицам.

1 . Есть – ուտել 2.ходить-քայլել 3.петь-երգել 4.пить-խմել  5.смотреть-դիտել 6.гнать-լարել 7.слушать-լսել 8.прыгать-թռնել 

24.Տրված արմատներով բաղադրյալ (բարդ և ածանցավոր) բառեր կազմի՛ր` դրանք դնելով նոր բառերի սկզբում, մեջտեղում և վերջում:

Ուղի, ուղիղ, աղտ, ախտ, ուղտ, ախտ, թիռ, թրջ(ել):

Ուղի- ճոպանուղի, ուղեվարձ, անուղևոր

Ուղիղ- ուղղափառ, անուղղակի,

Աղտ- աղտոտել, աղտահանում

Ախտ- ախտորոշում, թոքերախտ

Ուղտ- ուղտագնաց ուղտատեր

Թիռ- թռիջք, ինքնաթիռ

թռջոց-թրջել,

25. Յուրաքանչյուր շարքից առանձնացնել հոմանիշ բառերի 6 զույգ:

 Ա. Ընչաքաղց, զգաստ, լիովին, գթալ, ժրաջան, ամբոխ, զգոն, բազմություն, ամբողջապես, անկշտում, ջանասեր, կարեկցել:

Ա Ընչաքաղց-անկշտում, զգաստ-զգոն, լիովին-ամբողջապես, գթալ-կարեկցել, ժրաջան-ջանասեր, ամբոխ-բազմություն:

Բ Լուրթ-կապտագույն, համամիտ-համակարծիք, տոկուն-կայուն, հաղթանդամ-մեծամարմին, ստահակ-խարդախ, ալևոր-զառամյալ:

Բ.Լուրթ, համամիտ, տոկուն, հաղթանդամ, ստահակ, ալևոր, մեծամարմին, խարդախ, կայուն, կապտագույն, համակարծիք, զառամյալ:

Գ) զեփյուռ, ճգնել, պերճ, ձանձրալի, ճիրան, մեծանուն, մագիլ, տաղտկալի, սյուք, շքեղ, ջանալ, անվանի:

26. Բաց թողնված տեղերում գրել տրված բառերը:

Եղյամն էր ,,,,,,,,,,,,,,,, սնկի գլուխն արծաթում,

Մրսում էր կարծես վայրի ,,,,,,,,,,,,,,,, նշենին

Հանգստանում էր հողմը ,,,,,,,,,,,,,,,բացատում`

Ականջն ,,,,,,,,,,,,,,,,, ամպրոպի ազդանշանին:

(նշենի, ամպրոպ, բացատ, սունկ,)   

27. Դարձվածքների իմաստն արտահայտել մեկ բառով:

Ա. Լուն ուղտ դարձնել- չափազանցնել

Բ. Շունչ տալ- շնչավորել

Գ. Սիրտ անել- համարձակվել

Դ. Լույս սփռել- պարզաբանել, բացահայտել:

28. Տրված դարձվածքներով նախադասություններ կազմի՛ր:

Աչքերով ուտել, խելքը ուտել, լույս աշխարհ գալ, գիշերը ցերեկ անել, գլխի ընկնել, ծակուծուկ մտնել:

Աչքերով ուտել-նայել, Ես աչքերով ուտում եմ խաղը:

խելքը ուտել-խելագարության հասցնել, Իմ ընկեր Ալենը իր մայրիկի խելքը կերավ:

լույս աշխարհ գալ-ծնվել, եղբայրս երեկ լույս աշխարհ եկավ:

գիշերը ցերեկ անել-աշխատել, դիմացկուն բանվորը գիշերը ցերեկ էր անում:

գլխի ընկներ-հասկանալ, Նա գլխի եկավ, որ իր տղան տանը չէր:

ծակուծուկ մտնել-Տղան տան ծակուծուկերն է մտնում և գտնում մայրիկի պահած քաղցրավենիքը:

29. Տրված արտահայտություններից յուրաքանչյուրով երկու նախադասություն կազմի՛ր` դրանք գործածելով:

ա) ուղիղ իմաստով,
բ) որպես դարձվածք:
Ձեռքով անել, աչքը մտնել, ձեռք մեկնել, (ինչ-որ բանի) տակ մտնել:

Այնքան էր մտքի ծովն ընկել, որ չէր էլ նկատել, որ բոլորը հեռացել են։
Նա շատ բան կարող էր ասել, բայց լեզուն փակ պահեց։
Նրանք միմյանց հինգ մատի պես ճանաչում էին։
Ընկերները խնդրում էին նրան, որ զբաղվի այդ գործով, բայց նա թևերը ծալած նստեց։
Այնքան բարդ դրություն էր, որ այդտեղից դժվար կլիներ էժան պրծնելը։
Այնքան անտրամադիր էր նա, որ հազիվ էր արցունքները կուլ տալիս։

30.Ընդգծված բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր մեկական բառերով:

Մեր ժամանակի ամենից կարևոր — ժամանակակից ամենակարևոր խնդիրներից մեկն այն  է, որ երկրի գնդի վրա զգալի ձևով — նկատելի պակասել է մաքուր ջրի քանակը` նրա պաշարների  ոչ խնայողաբար- անխնա  օգտագործման և ջրի ամբարների- ջրամբարների ու գետնի տակի — գետնատակի ջրերի առանց ընդհատվելու աղտով լցվելու — անընդհատ աղտալցվելու հետևանքով:
Միևնույն ժամանակ- միարժամանակ ջրի ոչ լուծելի- անլուծելի խնդիր է առաջ գալիս-առաջանում այն պատճառով, որ փոխվում Է ջրի մեջ հանքային աղերի և մանրագույն  (միկրո) տարրերի —միկրոտարրերի  պարունակությունը: Սրտի և անոթների — սրտանոթների համակարգը հիվանդ է դառնում — հիվանդանում է առանց ջրում լուծված  անհրաժեշտ աղերի: Ջրի փոփոխությունը բացասաբար է անդրադառնում նաև երկրի  բույսերի աշխարհի- բուսաշխարհի ու կենդանիների վրա:

• Որո՞նք են գիտության առաջացման նախադրյալները։

Եղել են գիտնականներ, ստեղծվել են հիվանդանոցներ, լավ բժիշկներ: Երկրները սկսել էին զարգանալ գիտությունով:

• Գիտության ո՞ր բնագավառներն էին զարգացած Հին Արևելքում։

Գիտական արժեքների նշանակությունը:

Աղբյուրներ
Համաշխարհային պատմության դասագիրք, էջ 54-57

Մեծությունների չափումը տրված ճշգրտությամբ

Պատ.՝ միլիմետրի ճշգրտությամբ:

Լուծում՝ 1+1+1+1=4

Պատ՝ 4 մմ պարագիծ:

Պատ.՝ 5մմ

Ա -14/2/5

Բ -14

Գ -7/3/11

Դ 26/1/2

1. Ո՞ր դեպքում է կատարվում մեխանիկական աշխատանք:

Երբ մարդ ուժ է գործադրում և իրը օրինակ (պահարանը) իր տեղից շարժվում է այդ մեխանիկական ուժ է:

1. Ինչի՞ց է կախված մեխանիկական աշխատանքի մեծությունը:

Մեխանիկական աշխատանքի մեծությունը կախված է ինչպես մարմնի վրա կիրառված ուժի մեծությունից, այնպես էլ ուժի ազդեցությամբ մարմնի անցած ճանապարհի երկարությունից։

1. Լրացրու բաց թողնված բառը
   Երկրի վրա կյանքը պայմանավորված է արեգակից ստացվող ճառագայթային էներգիայով:

1. Էներգիայի ի՞նչ տեսակներ են ձեզ հայտնի:

Մեխանիկական, էլեկտրական, ջերմային, ճառագայթային, միջուկային, քիմիական:

1. Ի՞նչպես են կենդաները և բույսերը ստանում օրգանական նյութեր:

Նրանք օրգանական նյութերն ընդունում են պատրաստի ձևով՝ սնվելով այլ կենդանիներով և բույսերով։

1. Ի՞նչ է բնութագրում ջերմաստիճանը։

Ջերմաստիճանը բնութագրում է մարմնի տաքացման աստիճանը և ջերմային հավասարակշռության վիճակը։

1. Ե՞րբ են մարմինները ջերմային հավասարակշռության վիճակում։

Երբ մի նյութը սառն է, մի նյութը՝ տաք, շփումից հետո երկու նյութերի ջերմաստիճանները հավասարվում են։

1. Ջերմաչափների ի՞նչ տեսակներ գիտեք։

Օպտիկական, մեխանիկական, գազային, էլեկտրոնային, հեղուկային:

1. Ի՞նչպես պետք է օգտվել բժշկական ջերմաչափից։

Մարդու մարմնի ջերմաստիճանը չափում են բժշկական ջերմաչափով: Ի տարբերություն սովորական ջերմաչափի` բժշկական ջերմաչափի խողովակի ստորին մասը նեղացված է, ինչի հետևանքով չափումից հետո ավելի ցածր ջերմաստիճան ունեցող միջավայր տեղափոխելիս ջերմաչափի ցուցմունքը չի փոխվում:

1. Ի՞նչ ջերմային երևույթներ գիտեք:

Խտացում,պնդեցում,գոլորշացում,հալում,եռում ջերմային ընդարձակում։

1. Ո՞ր երևույթներն են կոչվում հալում և պնդացում:

Հալում-երբ որ մարմինը պինդ վիճակից վերածվում է հեղուկ վիճակի։
Պնդացում-երբ որ մարմինը հեղուկ վիճակից վերացվում է պինդ վիճակի։

1. Ո՞ր մեծությունն է կոչվում եռման ջերմաստիճան :

Երբ որ, ջուրը սկսում է եռալ, տաքանալ, գոլորշիանալ:

1. Ո՞ր երույթներն են կոչվում գոլորշացում և խտացում:

Նյութի անցումը հեղուկ վիճակից գազային վիճակի, կոչվում է գոլորշացում: Հակառակ երևույթը, երբ նյութը գազային վիճակից անցնում է հեղուկ վիճակի, կոչվում է խտացում:

1. Ի՞նչ է մարմնի կշիռը:

Երբ մարմինը դնում ենք հենարանի վրա կամ կախում ենք կախոցից, այն ուժ է գործադրում կախոցի կամ հենարանի վրա:

1. Ո՞ր երևույթն են անվանում տիեզերական ձգողությունը:

Տիեզերքում գտնվող մարմինները, անկախ իրենց չափերից, ձգում են իրար: Այդ երևույթն անվանվում է տիեզերական ուժ:

1. Ո՞ր ուժն է կոչվում ծանրության ուժ:

Այն ուժը որով երկիրն է իրեն ձգում որևե մարմին:

1. Ի՞նչ է մեխանիկական շարժումը:

Մեխանիկական շարժումը ժամանակի ընթացքում մարմնի դիրքի փոփոխությունն է ուրիշ մարմինների նկատմամբ:

1. Ի՞նչի նկատմամբ է շարժվում գետում լողացող ձուկը:

ափի:

1. Ի՞նչով է իրարից տարբերվում շարժումները:

 Շարժումները կարող ենք հասկանալ միայն ուրիշ մարմնի նկատմամբ։

1. Ի՞նչ է ցույց տալիս արագությունը:Ի՞նչ միավորներով է այն չափվում:

Այն չափվում է կմ ժամ արագությամբ:

Упражнение 1

а) Положить на полку, удобно расположиться, предполагать ответ, служить книги, располагать запасами, предлагать помощь, кратко изложить содержание, проложить путь.

б) Город Ростов, устье заросло, морские водоросли, дети подросли, вырастить в саду, произрастать в пустыне, богатая растительность, выращенные лимоны, мир растений, переходный возраст, заросли камыша, сберечь поросль, подростковый врач, растущие на берегу, зеленый росток, отрасль хозяйства

Упражнение 2

Спишите, вставляя пропущенные буквы, графически объясняя выбор орфограмм в корне.

а) Излагать содержание, хорошо изложить; знать признаки прилагательного; написать изложение; оба слагаемых; расположиться на ночлег; располагать свободным временем.

б) Гул нарастает, роскошные растения, заросли камышом, выросли подснежники; зеленые водоросли, Ростислав; растущий ребенок.

в) Предположения не подтвердились; капельки росы; тропа зарастает; растительное масло; изменить положение; лепестки растений; слагать стихи; желуди проросли; сберечь растения от мороза; просека зарастает; предложить помощь.

Գործողությունների օրենքները

21. Տրված գոյականներից նորերը կազմի՛ր` ուհի, ստան, ոց, ություն ածանցներով:

Հայ, դպիր, այգի, հնոց, բույր, ծառ, բժիշկ, պարսիկ

Հայուհի, Հայաստան, հայություն, դպրոց, դպրություն, այգեստան, այգեպան, հնոցապան, բույրաստան, ծառաստան, բժշկուհի, բժշկութուն, պարսկուհի, Պարսկաստան:

22. Տրված բայերից  ածանցավոր գոյականներ կազմի՛ր և ածանցներն ընդգծի՛ր:

Նկարել, գրել, զարթնել, թափել, ուսուցանել, քերել, վարել, հաճախել, բախել, հնչել, վազել։

Նկարել-նկարող, գրել-գրիչ, զարթնել-զարթութիչ, թափել-թափող, ուսուցանել-ուսուցիչ, քերել-քերիչ, վարել-վարորդ, հաճախել-հաճախորդ, բախել-բախական, հնչել-հնչույթ, վազել-վազորդ, հանել-հանորդ, շարժել-շարժվող, մոտենալ, կոշտանալ-կոշտացնել: 

23.Տրված գոյականակերտ ածանցներից յուրաքանչյուրով երկու գոյական կազմի՛ր և գրի՛ր, թե ո՛ր բառերից կազմեցիր:

դնել (դիր) — դրածո, պարսավել — պարսավանք:

Անք-վ+անք, ցի-գյուղա+ցի, ածո-պահ+ածո, ք-վազք, ուկ-ձմեր+ուկ, իք, իչ-գր+իչ,  ան-բանան, իկ-տատ+իկ, պան-պահապան, ստան-այգեստան, ուհի-թագուհի: