Արեն Մնացականյան

В огромном доме в Каменке жили племянницы и племянники Петра
Ильича Чайковского. И среди них самый любимый – Володя, добрый,
весёлый, музыкально одарённый мальчик. Дети всегда с нетерпением
ждали дядю. Они его очень любили.

Однажды, когда Пётр Ильич был в Каменке, дети весело играли. Вдруг
раздался крик: у куклы Наташи свернулась набок голова. Все по очереди
стали крутить её, но напрасно.
Пётр Ильич сел за фортепиано и заиграл что-то медленное и грустное.
И детям стало ясно, что кукла заболела. Её необходимо напоить чаем с
малиной, завязать горло тёплым шарфом, а главное – не шуметь и ходи՛ть
на цы՛почках.
Но лечение не помогло. Голова куклы скатилась с подушки на пол.
– Ах, она умерла, какое горе! – заплакали Володины сестрёнки. Тогда
Пётр Ильич заиграл торже՛ственный марш. И под эту музыку куклу отнесли
в чулан.
На следующее утро девочке принесли большую коробку. Пётр Ильич,
хитро улыбаясь, играл что-то весёлое. Он-то знал: в коробке – новая кукла.
Иногда Пётр Ильич просил Володю сыграть что-нибудь. Володя не очень
любил играть этюды и упражнения на фортепиано. Они ему казались
скучными.
Однажды, когда Петра Ильича не было в Каменке, из Петербурга пришла
посылка. В ней был «Детский альбом», который Чайковский посвятил
своему племяннику, Володе Давыдову. В «Детском альбоме» были пьесы с
такими названиями: «Марш деревянных кукол», «Болезнь куклы», «Новая
кукла», «Нянина сказка»…, а также танцы, песни.

До позднего вечера Володю нельзя было оторвать от фортепиано.
Забыв усталость, голод, сон, – словом, забыв обо всём на свете, он играл
страницу за страницей…
– Вы только послушайте, что это за музыка! – говорил Володя.
Володю с трудом отправили спать. «Детский альбом», уже со слегка
помя՛тыми страницами, лежал под подушкой. Может быть, поэтому мальчик
во сне слышал удивительную неповтори՛мую музыку. И ещё ему казалось,
будто в доме снова Пётр Ильич.
По Г. Абрамяну

2.Найдите ответы на вопросы и прочитайте их.

1. Кто жил в Каменке? Племяанники и племянници Петра Ильича Чайковского.

2. Что случилось с куклой Наташи? Наташина кукла сломалось.

3. О чём рассказала
музыка Петра Ильича?

Музыка Петра Ильича рассказала что кукла заболела.

4. Что Володя не любил играть на фортепиано?

Он не любил играть на фортепиано потому что ему скучно было играть этюды и упражнения.

5. Кому
посвятил «Детский альбом» Пётр Ильич?

Пётр Ильич посвятил «Детский альбом» своего племянником и племянниц.

6. Как изменилось отношение Володи к музыке?.

Раньше Володя не любыл играть на фортепиано, потому что ему было скучно, а потом когда Петр Ильич посвятил им «Детский альбом» Володя не смог оторваться от фортепиано.

3.Подберите к выделенным словам антонимы из текста.
Бездарный музыкант-одарённый мальчик, быстрое и весёлое-медленное и грустное, кукла выздоровела-кукла заболела, обычная
музыка-неповторимая музыка.

4. Допишите предложения.

Дети очень любили своего дядю . 2. Больной кукле необходимо дать  чай с малиной и завязать горло тёплым шарфом. . 3. Наташе подарили новую куклу. . 4. Володя не очень любил играть этюды и упражнение на фортепиано. . 5. Пётр Ильич посвятил
«Детский альбом» своему  своему племяннику . 6. Володя и во сне слышал удивительную и неповторимую музыку.

Спишите. Слова из скобок поставьте в нужном падеже.

1. Света читает … (книга, газета).
   Света читает книгу, газету.
   2. Анна рисует … (дом, дерево).
   Анна рисует дом, дерево.
   3. Рубен любит … (музыка, литература, рисование).
   Рубен любит музыку, литературу, рисование.
   4. Мы слушаем … (песни, концерт).
   Мы слушаем песни, концерт.
2. Они изучают … (математика, география).
   Они изучают математику, географию.

Допишите пропущенные окончания существительных.

1. Дети с нетерпением ждали дядю . 2. Пётр Ильич заиграл грустную пьессу .
2. Под торжественный марш куклу отнесли в чулан. 4. Наташе подарили новую
   куклу . 5. Дети получили посылку . 6. Мальчик услышал удивительную песню .

Образуйте словосочетания с существительными в винительном
падеже. С некоторыми из них составьте предложения.

Образец: Подарить куклу, игрушку, картину. – На день рождения девочке
подарили куклу.

Слушать (песня, музыка, сказка);
Я люблю слушать музыку.
принести (книга, газета, конфеты, сумка);
Мама принесла конфеты.
ждать (сестра, подруга);
Сегодня я ждал свою сестру после школы.
любить (музыка, танцы, театр)
Мама любит слушать музыку.

1.Կետերի փոխարեն գրիր տրված բայերի համապատասխան ձևերը:

Փորձված, սոված, տաշած, ընկած, բերած, կտրած, չտեսած:
Կուշտը սովածի համար մանր է բրդում:
Քամու բերածը քամին կտանի:
փորձված աղվեսը զույգ ոտքով է թակարդն ընկնում:
Ջուրը չտեսած չեն բոբիկանա:
Թրի կտրածը կլավանա, լեզվի կտրածը չի լավանա:
տաշած քարը գետնին չի մնա:
ընկածին չեն խփում:

2.Արմատի կրկնությամբ տրված բայերը դարձրու բազմապատկական:

Տաշել-տաշոտել
ծամել-ծամոտել
ծախել-ծախոտել
ճաքել-ճաքոտել
քաշել-քաշոտել
ծալել-ծալոտել
գզել-գզոտել
խաբել- խաբոտել
բզզալ- բզոտել

Ուշադրություն․ Ածանցավոր բայեր

Ըստ կազմության՝ բայերը լինում են պարզ և ածանցավոր։

Ածանցավոր բայերը չորս տեսակի են` սոսկածանցավոր, պատճառական, բազմապատկական և կրավորական:

Սոսկածանցներն են՝ ան, են, ն, չ`  մեծ-ան-ալ, վախ-են-ալ, գտ-ն-ել, կոր-չ-ել և այլն:

Պատճառական ածանցներն են՝ ացն, եցն, ցն:  Պատճառական բայերը կազմվում են`

1. Ա  խոնարհման պարզ և ան սոսկածանցավոր բայերից` ացն ածանցով` խաղալ-խաղացնել, քարանալ-քարացնել:

2. Ե  խոնարհման պարզ և են սոսկածանցավոր բայերից` եցն ածանցով` քայլել-քայլեցնել, վախենալ-վախեցնել:

3.Ն, չ սոսկածանցավոր բայերից` ցն ածանցով` հասնել-հասցնել, փախչել-փախցնել:

Կան շատ բայեր, որոնցից ածանցներով պատճառական բայ չի կազմվում: Այսպիսի բայերի պատճառականը կազմվում է տալ բայի հարադրությամբ` բերել-բերել տալ, զարդարել-զարդարել տալ և այլն:

Կան բայեր, որոնցում կա ցն տառակապակցությունը` հարցնել, լցնել,վերցնել, սակայն դրանք պատճառական բայեր չեն, քանի որ առանց ցն -ի ձևեր չունեն:

Բազմապատկական ածանցներն են՝ ատ, ոտ, կոտ, տ` կտրել-կտրատել, խոցել-խոցոտել, թռչել-թռչկոտել, պատռել-պատռտել:

Ածանցներով բազմապատկական բայեր կազմվում են շատ քիչ բայերից: Բազմապատկական բայեր են կազմվում նաև արմատի կրկնությամբ` վազել-վազվզել, քաշել-քաշքշել և այլն, դարձյալ ոչ բոլոր բայերից:

Կազմությամբ կրավորական  կոչվում են այն բայերը, որոնց կազմում կա կրավորական ածանց:Կրավորական ածանցն է վ -ն` գրել-գրվել, կառուցել-կառուցվել, հեռանալ-հեռացվել, կարդալ-կարդացվել: Բացի ածանցավոր բայերից կան նաև հարադրական  բայեր: Դրանք բարդ բառեր են, դրանց բաղադրիչները գրվում են առանձին, բայց իմաստով համարժեք են մեկ բայի՝ բարև տալ-բարևել:

Առաջադրանքներ

1.Տրված արմատներից բայեր կազմի՛ր և ընդգծի՛ր արմատի և ել կամ ալ վերջավորության միջև եղած մասը:
Օրինակ`

տես — տեսնել, բարձր — բարձրանալ:

Ա. Ընկեր-ընկերանալ, թանձր-թանձրանալ, խոր-խորանալ:

Բ. Վախ-վախենալ, կամ-կամենալ, մոտ-մոտենալ:

Գ. Հաս-հասել, անց-անցել, հագ-հագել:

Դ-. Թիռ-թիռել, սառ-սառել, կիպ-կպչել:

2.Տրված բայերը պատճառական դարձնող ածանցները թվի՛ր:

Մեծացնել-մեծ-ացնել, հեռացնել-հեռ-ացնել, աբնել-աբն-ել, գգացնելգգա-ցնել, վախեցնել-վախ-եցնել, հիշեցնեյ-հիշեց-նել, թռցնել-թռց-նել, տեսցնել-տես-ցնել

Вставьте пропущенные буквы и раскройте скобки.

Леса в Мещере разбойничьи, глухие. Хорошо идти весь день по этим лесам. Пробираться сквозь заросли кустов, по дорогам к дальнему озеру.
Путь в лесах – это километры тишины, безветрия.
Я люблю лесные сумерки, когда из мхов тянет сыростью, в траве горят светлячки.
Закат тяжело пылает на кронах деревьев, золотит их старинной позолотой. Последний луч солнца ещё касается их верхушек, а у подножия сосен уже темно и глухо. Бесшумно летают и словно заглядывают в лицо летучие мыши. На западе ещё тлеет зорька, в зарослях волчьих ягод кричит выпь.
Вот и озеро. Здесь под березой расположились знакомые рыбаки. Их лиц я не вижу из-за дыма костра, который то разгорается, то гаснет.

Раскройте скобки (напишите НЕ со словами слитно или отдельно).
(Не) рушимая клятва — нерушимая клятва
бормотал что-то (не) внятное — бормотал что-то невнятное
(не) длинный рассказ — недлинный рассказ
(не) правильный вывод — не правильный вывод
(не) должен унывать — не должен унывать
путь (не) близок, а далек — путь не близок, а далек
далеко (не) легкая задача — далеко нелегкая задача
(не) доступная территория — недоступная территория
(не) преложное правило — непреложное правило
(не) вежливое обращение — невежливое обращение
(не) подкупная совесть — неподкупная совесть
(не) объятные просторы — необъятные просторы
(не) угомонный характер — неугомонный характер
ветер (не) восточный — ветер не восточный
(не) знакомый человек — незнакомый человек

Допишите слова.
Смажьте замок; поджечь хворост; увлечься игрой с детьми; нарежьте аккуратно; испечь калач; спрячь деньги; намажь маслом; отрежь хлеб; запрячь лошадь; печь пироги; больно обжечься; режь аккуратнее; увлечься чтением; отвлечь от занятий; смажьте петли.

Прочитайте текст и выполните задания.

Тысячи книг написаны во все века об искусстве ораторов и лекторов. Не стоит здесь повторять все, что известно об ораторском искусстве. Скажу лишь одно, самое простое: чтобы выступление было интересным, выступающему самому должно быть интересно выступать, ему должно быть интересно изложить свою точку зрения, убедить в ней, материал лекции должен быть для него самого привлекательным, в какой-то мере удивительным. Выступающий сам должен быть заинтересован в предмете своего выступления и суметь передать этот интерес слушателям – заставить их почувствовать заинтересованность выступающего. Только тогда будет его интересно слушать.

И еще: в выступлении не должно быть несколько равноправных мыслей, идей. Во всяком выступлении должна быть одна доминирующая идея, одна мысль, которой подчиняются другие. Тогда выступление не только заинтересует, но и запомнится.

А по существу, всегда выступайте с добрых позиций. Даже выступление против какой-либо идеи, мысли стремитесь построить как поддержку того положительного, что есть в выражениях спорящего с вами. Общественное выступление всегда должно быть с общественных позиций. (12)Тогда оно встретит сочувствие.

1.Определите и запишите основную мысль текста. Текст про общественные выступления, про то, как правильно выступать. В тексте говорится как выступать так, чтобы зрителям было интересно смотреть.

2.Составьте и запишите план текста из трёх пунктов.

Скажу лишь одно, самое простое: чтобы выступление было интересным, выступающему самому должно быть интересно выступать, ему должно быть интересно изложить свою точку зрения, убедить в ней, материал лекции должен быть для него самого привлекательным, в какой-то мере удивительным. Выступающий сам должен быть заинтересован в предмете своего выступления и суметь передать этот интерес слушателям – заставить их почувствовать заинтересованность выступающего. Только тогда будет его интересно слушать.

3.Как заинтересовать слушателей своим выступлением?

Чтобы выступление было интересным, выступающему самому должно быть интересно выступать, ему должно быть интересно изложить свою точку зрения, убедить в ней, и материал должен быть для него самого в какой-то мере удивительным. В выступлении должна быть одна основная мысль, а не несколько. Ещё нужно всегда показывать свою добрую позицию, несмотря на тему выступления.

4.Определите и запишите лексическое значение слова «встретит» из предложения 12.

Слово «встретит» в данном предложении изпользовалось как «получит». 

1. Նշել Իտալիայի աշխարհագրական դիրքի առավելություններն ու թերությունները: Իտալիան Եվրոպայի հզորագույն երկրներից մեկն է, Հարավային Եվրոպայի ամենազարգացած երկիրը: Դա պայմանավորված է մի շարք գործոններով, որոնցից մեկը բարենպաստ աշխարհագրական դիրքն է: Իտալիայի դիրքը Միջերկրական ծովի կենտրոնական մասում պատմական վաղ ժամանակներից դրական ազդեցություն է ունեցել նրա զարգացման համար:
2. Պատմի՛ր Իտալիայի բնական ռեսուրսների և օգտակար հանածոների մասին: Օգտակար հանածոները շատ չեն, բայց բնական ռեսուրսներ կան օրինակ՝ մարմարը, նավթը և սնդիկը։
3. Ի՞նչ դեր ունի Իտալիան ժամանակակից աշխարհում: Իտալիան շատ մեծ դեր է տանում ժամանակակից աշխարհում։ Իտալիան ունի շատ գեղեցիկ քաղաքներ։ Իտալիայում զարգացած է քիմիական արտադրությունը և սպասարկման ոլորտը։  
4. Ո՞ր կլիմայական գոտում է գտնվում: Հիմնականում Հարավային Եվրոպայում բավականին ցրտոտ կլիմա է։ Հիմնականում համեմատած ուրիշ երկրների հետ Եվրոպայում գալիս են շատ անձրևներ։ Առանձնահատկությունները ոչ շատ տաք ամառներ, մեղմ, խոնավ ձմեռներ։ Կլիման բազմազան է։
5. Պատմի՛ր բնակչության մասին: Բնակչության թվով Իտալիան Եվրոպայի չորրորդ երկիրն է։ Երկրի բնակչության 98%-ն իտալացիներ են, որոնք դավանանքով քրիստոնյա կաթոլիկներ են։ Իտալիայի բնակչության ձևավորումը շատ բարդ և երկարատև գործընթաց է եղել։ Տեղաբնիկ իտալիկ ցեղերը միաձուլվել են՝ կելտերի, հույների և այլ ժողովուրդների հետ։ Բնակչությունը միատար է և ծերացող։
6. Ի՞նչ գիտես Վենետիկի մասին: Վենետիկը կառուցված է 118 կղզիների վրա, որոնք իրար են միացած բազմաթիվ կամուրջներով և իրարից բաժանվում են փողոց-ջրանցքներով։ Այն աշխարհի ամենագեղեցիկ քաղաքներից է և համարվում է զբոսաշրջության խոշոր կենտրոն։ Այստեղ բազմաթիվ են աշխարհահռչակ ճարտարապետական հուշարձանները։
7. Ուրվագծային քարտեզի վրա նշել Իտալիայի հարևան պետությունները, ափերը ողողող ջրային ավազանները, արդյունաբերական խոշոր կենտրոնները: 
   

Արևելաեվրոպական երկրներից, որո՞նք են օգտակար հանածոներով ամենահարուստը. քարածխով և գորշածխով,

2-րդ տեղ կարմիր-Ռուսաստան

7-րդ տեղ կանաչ-Ուկրաինա

9-րդ տեղ դեղին-Լեհաստան

նավթով և բնական գազով,

1 տեղ կարմիր-Ռուսաստան

25-րդ տեղ կանաչ-Ուկրաինա

54-րդ տեղ դեղին-Լեհաստան

գունավոր մետաղների հանքաքարով,

2-րդ տեղ կարմիր-Ռուսաստան

9-րդ տեղ կանաչ-Ուկրաինա

դեղին-Լեհաստան

քիմիական արդյունաբերության հանքային հումքով:

կարմիր-Ռուսաստան

կանաչ-Ուկրաինա

դեղին-Լեհաստան

ռեսուրսների ո՞ր տեսակներով են ապահովված բոլոր երկրները և ո՞ր տեսակները չեն բավականացնում դրանց մեծ մասին:

27 տեղ կարմիր-Ռուսաստան

86-րդ տեղ կանաչ-Ուկրաինա

93-րդ տեղ դեղին-Ալբանիա

Արժեքը դա մարդկային որակներն են։ Բոլոր հարցերում, այնպես էլ արժեք հասկացողության մեջ տարբեր մարդիկ տարբեր կարծիք ունենք, տարբեր արժեքներ են կարևորում մարդու մեջ։ Իմ կարծիքով կարևոր արժեքներ են ազնվությունը, հավատարմությունը, վստահելիությունը, բարիությունը: Ես համաձայն եմ, որ այս կամ այն արժեքը գնահատելու, կարևորելու համար անհրաժեշտ է արդյոք գիտելիքների որոշակի պաշար կամ կենսափորձ: Այո կյանքի գիտելիքի պաշար ունենալուց, ավելի խորը մտածելուց հետո կարող ենք ասել, թե որ արժեքն ենք կարևորում, բայց դա չի նշանակում, որ տարիքով փոքր մարդիկ չեն կարող գնահատել, կարևորել արժեքը, ուղղակի կարծիքը տարիների ընթացքում փոփոխվում է։ Եվ իմ կարծիքով չկան այնպիսի արժեքներ, որոնք չեն կորցնի իրենց նշանակությունը, քանի որ ամեն մարդ տարբեր է մտածում, տարբեր արժեքներ է գնահատում:

Բացատրել Ի՞նչ եք հասկանում արժեք ասելով:
Հաստատուն, և մարդկանց համար շատ թանկ կենսական կողմնորոշումը իմաստասերներն անվանել են արժեք։ Դա այն է ինչը շատ կարևոր է, խիստ թանկ է, առանց որի մարդը չի կարող պատկերացնել իր լիարժեք կյանքը։

Թվարկեք մի քանի կարևոր արժեքներ:
Ինչ-որ մեկի համար կարևոր են նյութական արժեքները՝ բարեկեցություն, հարստություն, կայուն ֆինանսական վիճակ, կարիերա, իշխանություն: Իսկ ուրիշների համար թանկ են հոգեւոր արժեքները՝ ընտանիք, հայրենիք, սեր, ազնվություն, բարություն, ընկերներ և այլն: Ամեն մարդ ինքն է ընտրում իր առաջնահերթությունները:

Ձեր կարծիքով այս կամ այն արժեքը  գնահատելու, կարևորելու համար անհրաժեշտ է արդյոք գիտելիքների որոշակի պաշար կամ կենսափորձ:
Այո, մի խոսք կա, որ մենք սկսում ենք գնահատել, երբ կորցնում ենք, յուրաքանչյուր բան գնահատելու համար, կաևոր է գիտելիքը՝ հասկանալու համար դրա դերը մեր կյանքում, կենսափորձը և այլն։

Թվարկեք արժեքներ, որոնք չեն կորցնի իրենց նշանակությունը:
Շատ կարևոր արժեքներ են․

• Ընտանիքը
• Ընկերները
• Հայրենիքը
• գումարը

1․ Ո՞ր պատկերն է կոչվում շրջանագիծ:

2. Ի՞նչ է շրջանագծի շառավիղ, տրամագիծը, լարն ու աղեղը:

3․ GEOGEBRA ծրագրով գծել շրջանագիծ և տանել նրա շառավիղը, տրամագիծը և լարը:

4․ Գրել լարի միջնակետով անցնող շառավղի հատկությունները:

5․ Թվարկել   շրջանագծի բոլոր  տրամագծերը,   շառավիղները և  լարերը:

6․ Թվարկել ստացված աղեղները:

7․ Քանի՞ անգամ է շրջանագծի տրամագիծը մեծ նրա շառավղից։

8․ Ողիղը հատում է շրջանագիծը A և B կետերում։ Ի՞նչ կետերով պիտի անցնի այդ ուղիղը, որպեսզի AB հատվածն ունենա հնարավոր ամենամեծ երկարությունը։

9․ Հաշվել CA -ն, եթե CD=8 սմ և ∠AOD=120°

10․ Տրված է՝ MN=7սմ,  ∠ONM=60°։Գտնել KN-ը։

11․ AB հատվածը O կենտրոնով շրջանագծի տրամագիծն է, իսկ AC-ն և BC -ն այդ շրջանագծի հավասար լարեր են։ Գտնել AOC անկյունը։

Թեմա՝ Հանրահաշվական կոտորակները ընդհանուր հայտարարի բերելը:

Օգտվելով կոտորակի հիմնական հատկությունից՝ ցանկացած երկու    կոտորակները կարելի է բերել ընդհանուր հայտարարի։ Ընդ որում որպես ընդհանուր հայտարար միշտ կարելի է վերցնել տրված կոտորակների հայտարարարների արտադրյալը՝ A/B=AxD/BxD, C/D= CxB/DxB:

Օրինակ 1/x-1 1/ x+1 կոտորակներն ունեն (x-1)(x+1) = x²-1 ընդհնուր հայտարարը, ուստի 1/x-1=1(x+1)/(x-1)(x+1)= x+1/x²-1; 1/x+1= 1(x-1)/(x+1)(x-1)=x-1/x²-1:

Առաջադրանքներ

1.Կոտորակները բերեք ընդհանուր հայտարարի`

ա) x / x – 2
1 / 2 – x = – 1 / x – 2

բ) x / 5 + x = – x / x + 5
3 / x + 5

գ) 4x / x – 1 = -4x / 1 – x
2 – 7x / 1 – x

դ) 2x / 3x + 6 = -> 2x / x + 2
5 / x + 2 -> 15 / x + 2

ե) 16 / 2x – 8 -> 16 / x – 4
7 / x – 4 -> 14 / x – 4

զ) 3 – x / 5 – x -> 6 – 2x / 5 – x
-5 / 5 – x

2.Կոտորակները բերեք ընդհանուր հայտարարի`

ա) x / 3x – x^2 -> x / 3 – x
4 / 3 – x -> 4x / 3 – x

բ) 1 / 2 + x -> x – 2 / x^2 – 4
x – 1 / x^2 – 4

գ) 3 / 4 + 6x -> +3 / 9x + 6
5x / 9x + 6 -> 7.5x / 9x + 6

դ) 5x / 3 – x -> – 15x – 5x^2 / x^2 – 9
2 / x^2 – 9

3.Կոտորակները բերեք ընդհանուր հայտարարի`

ա) x / 4x + x^2 -> x / 3x + 12
4x / 3x + 12

բ) 13x / 25 – x^2 -> 26x / 2(25 – x^2)
x – 1 / 10 + 2x -> x^2 + 6x – 5 / 2(25 – x^2)

գ) x – 3 / 4 – x^2
5x / x^2 – 4 -> -5x / 4 – x^2

դ) 2 / (x – 3)^2 – > 2 / x^2 – 9
1 + x / x^2 – 9