-րդ դասարան,հայոց լեզու

Дата: 31 марта, 2025Автор: arevikmuradyan0 Комментарии

1.Գրի՛ր շարադրություն.,, Ինչքան աշխարհը սիրես ու աշխարհով հիանաս —
Այնքան աշխարհը անուշ ու ցանկալի կլինի,, վերնագրով:

Որոշիչ, հատկացուցիչ, բացահայտիչ

Որոշիչ

Որոշիչ ը գոյականական անդամի այն լրացումն է, որը ցույց է տալիս առարկայի հատկանիշ։

Օրինակ՝  Լուսավոր  երազների գրկում ճախրում էին  սիրահարված  պատանու հոգու թևերը։

Որոշիչը պատասխանում է ինչպիսի՞, ո՞ր, որքա՞ն հարցերին։ Որոշիչն արտահայտվում է հետևյալ ձևերով

1. գոյականով․

ուղղական հոլովով․

Օրինակ՝  Բժիշկ  Սարգսյանն ավարտեց վիրահատությունը։

սեռական հոլովով․

Օրինակ՝ Արամի  ձեռքի  ժամացույցը մեխանիկական է։

2. ածականով

Օրինակ՝ Աղջկա  հրե  աչքերը խելքահան էին արել տղային։

3. դերանունով

Օրինակ՝  Այս  հոդվածը շատերին կստիպի խոսել։

4. հարակատար և ենթակայական դերբայներով․

Օրինակ՝  Կարդացած  գրքերը դրել էր արկղում։

Ինձ  ժպտացող  աղջիկը դեռ դպրոցում է սովորում։

5. թվականով․

Օրինակ՝ Հինգ  աշակերտ մտավ դասարան։

6. մակբայով․

Օրինակ՝  Արագ  քայլքը կարող է վնասակար լինել։

Հատկացուցիչ

Հատկացուցիչը պատասխանում է  ու՞մ, ինչի՞, ինչերի՞  հարցերին։

Այն արտահայտվում է՝

գոյականով —  Արևը չորացնում է գետի խոնավությունը:  (Ակսել Բակունց)

դերանունով-  Սակայն ձեր մայրերն անհամեմատ ավելի բախտավոր են…  (Ավ. Իսահակյան)

գոյականաբար գործածված այլ բառերով (ածական, թվական, դերանուններ, որոշ դերբայներ։

Բացահայտիչ

Բացահայտիչ ունեցող գերադաս անդամը կոչվում է  բացահայտյալ ։ Բացահայտյալի ու բացահայտչի միջև եղած արտասանական դադարը բավականին ակնհայտ է և գրավոր խոսքում արտահայտվում է կետադրական նշանով (սովորաբար՝ բութով)։

• Բացահայտիչը լինում է երեք տեսակ՝ բուն բացահայտիչ, մասնական բացահայտիչ և մասնավորող-պարագայական բացահայտիչ։
• Բուն բացահայտիչը բացահայտյալի ցույց տված առարկան կամ անձն անվանում է այլ բառով կամ բառակապակցությամբ` ավելի հստակեցնելով, պարզաբանելով բացահայտյալի էությունը, ավելի ընդարձակ տեղեկություն տալով նրա մասին։ Օրինակ`
  
  Աբու-Լալա Մահարին` հռչակավոր բանաստեղծը Բաղդադի, Տասնյակ տարիներ ապրեց խալիֆաների հոյակապ աշխարհում։  
  
  Բուն բացահայտիչը բացահայտյալից տրոհվում է բութով, նախադասության մյուս անդամներից՝ ստորակետով (ստորակետ չի դրվում, երբ բացահայտիչը դրված է սեռական հոլովով կամ բացահայտչին անմիջապես հաջորդում է կապ։
• Մասնական բացահայտիչն իր գերադաս անդամին բացահայտում է միայն մասնակիորեն, ու նրա հետ կապակցվում է  որպես ,  իբրև  կապերի միջոցով։ Բացահայտյալից անջատվում է բութով։
  
  Արամը՝ որպես մեր դասարանի լավագույն սովորող, պարգևատրվեց:
• Մասնավորող-պարագայական բացահայտիչը հստակեցնում, որոշակիացնում է գործողության կատարման տեղը կամ ժամանակը։ Մասնավորող բացահայտիչը նույնպես տրոհվում է բութով ու ստորակետով։
  
  Անտառի դիմաց՝ կանաչ բացատում, արածում էր եղնիկը:
  Առավոտյան՝ ժամը իննին, եկեղեցու զանգերը հնչեցին:

1.Կետադրիր․

Ընկերս՝ զվարթ ու կատակաբան, շուրջն էր հավաքել բոլոր հյուրերին: Կանաչազարդ դաշտավայրը՝ ցողված վաղորդյան մարգարիտներով, վառվում էր ծիածանի ամենանուրբ գույներով: Այդ առավոտ՝ տեսածս առաջին բանը մեր ծիրանենին էր՝ ծաղկազգեստ ու բուրող: Մայրամուտին՝ ծովը շառագույն ու հանդարտ, հանկարծ ալեկոծվեց:

2.Հարցական դերանունները փոխարինի՛ր հատկացուցիչներով:

Ընկերոջս աչքն ամբողջ օրը ճանապարհին էր: Միշտ հիշում է նրա խոսքը: Գետի ջուրը բարձրացել էր ձնհալից: Ծառի արմատները շատ խորն էին թափանցել: Հայաստանի փողոցները լայն էին և ուղիղ:

3.Գրի՜ր հետևյալ բառերի հոմանիշները․

Ակնդետ-անհամբեր, անխոս–լուռ, անթարթ-ակնդետ, մշտապես-միշտ, հանապազորդ-մշտապես, լռելյայն-անձայն, անքթիթ-անթարթ, անշեղ-ուղիղ դժվար-բարդ, հմայիչ-գեղեցիկ, դատարկել-պարպել, տամուկ-թաց, ողորկ-հարթ,նախատել-վիրավորել, բաղդատել-համեմատել,ըմբոշխնել-ճաշակել, կենսագործել-կիրառել։

4.Նախադասությունն ընդարձակիր` կետերի փոխարեն որպես ի՞նչ, իբրև ի՞նչ, որպես ո՞վ, իբրև ո՞վ հարցերին պատասխանող բացահայտիչներ գրելով:

Էլիասը`եղբայրս, ինձ բացատրում էր ճանապարհը: Անտառը`մութ, մռայլ ու գժկամ տեսք ուներ: Թռչունի առաջին ճիչը`գեղեցիկ, չափազանց զարմացրեց մեզ: Իսկ այդ արձակ տարածության մեջ արձանն էր`նրա: Պահակը`Մխիթարը, որոշեց ինձ մենակ չթողնել: Ներողամիտ հայացքով նրանց խուճապին ու իրարանցմանը հետևում էր հավաստին`Ռոբերտը: Հարցերին պատասխանող պարոնը`Արմանը անցավ հավաքվածների միջով ու մոտեցավ մեքենային:

5.Տեքստում ընդգծել որոշիչները: Ի՞նչ խոսքի մասով են արտահայտված որոշիչները;

Օրերով թափառում էր ոհմակի հետ: Քաղցած, նյարդայնացած, կատաղած շները ամբողջ  օրը վազվզում էին, գզվռտում, որպեսզի  քաղաք մտնեին ու փորձեին գողություն անել: Բակերից ներս էին մտնում, հին ոսկորներ ճարում: Դանիացի շունը մռմռում էր, ոսկորը խլում ու հանգիստ  կրծում: Երկու շուն էլ մարդկանց վրա էին հարձակվում ու գռմռում:

Սկզբում խոսել են QR կոդերի մասին․ ինչի համար են դրանք պետք, որտեղ են օգտագործվում, ոնց են դրանք ստեղծվում։ Հետո ուսումնասիրել եմ QR կոդեր սարքելու հարմար հարթակներ, ընտրել ենք մեր հավանած կայքը և պատրաստել ենք մեր բլոգների QR կոդերը մեր նախընտրած ձևավորմամբ։

QR կոդեր կարող եք պատրաստել, օգտվելով այս կայքերից․

• qr-code.io
• qrcode-monkey.com
• myqrcode.com
• me-qr.com

Իմ բլոգի Qr-ը՝ ներքևում։

Весенние приметы о животных и птицах

1.Купаются воробьи ранней весной — к скорому теплу.

Увидел скворца — знай: весна у крыльца.

Перелётные птицы летят большими стаями — это к дружной весне.

Коли прилетели дрозды, морозов уже не будет.

Зяблик летит к холодам, а жаворонок к теплу.

Если весной много головастиков в лужах — к урожайному лету.

У человеческого жилья много синиц — весна будет холодной.

Когда весною появляется много мышей, жди голодный год.

Если в марте видно дятла, то весна поздней будет.

Поют синицы — жди тепла.

Какие 5 признаков весны?

Во время прогулки или при наблюдении из окна обращайте внимание детей на признаки весны: ярко светит солнце, растаял снег, прилетели с юга птицы, люди одели весеннюю легкую одежду, начинают распускаться первые весенние цветы, набухают почки.

Работа над выразительным чтением стихотворений.

1. Вставьте пропущенные буквы.

С экскурсии туристы вернулись вeселыми. Пусть грубость исчезнeт, исчезнет (на)веки, пускай по рецептам врачей появится в каждой аптеке лекарство для грубых детей! (А. Барто) Мы коньками режeм звонкий, серебристый, чистый лёд, а Сергей стоит в сторонке и такую речь ведёт: «Вот бы если бы коньки мы точить о лёд могли, то сказали бы спасибо конькобежцы всей земли».

2. Подобрать к данным существительным прилагательные.

Солнце, гром, зима, гроза, воды, лес, дождь, погода, поляна

Яркое солнце

Сильный гром

Белая зима

Сильная гроза

Чистые воды

Зеленый лес

Мокрый дождь

Холодная погода

Грязная поляна

3.Составьте предложения с данными словосочетаниями, соберите из этих предложений текст.

Утренний лес, легкая дымка тумана, хрустальный воздух, нежный перезвон, изумрудная зелень, звонкий ручей, фарфоровые цветки ландыша, голубые чашечки колокольчиков, выглядывать из-под прошлогодних листьев, шляпки грибов, на солнечной полянке.

Однажды мы с другом пошли в лес. Это был утренний лес с легкой дымкой тумана и с хрустальным воздухом. Потом мы пошли в солнечную полянку и там мы слушали нежный перезвон от фарфоровых цветов ландыша, увидели изумрудную зелень по всей длинне звонкого ручья. Из-под прошлогодних листьев выглядывали на голубые чашечки колокольчиков и шляпки лесных грибов.

4. В каждом предложении подчеркни главные члены.

1. Рыжие муравьи истребляют лесных вредителей. 2. Беленькая кошка умывается лапкой. 3. Во дворе весело и дружно играют ребята. 4. В небе появилась разноцветная радуга. 5. Хитрая лисица ловко заметает следы пушистым хвостом. 6. Проворная белка на зиму запасает в дупле орешки. 7. Лёд трещал от холода. 8. В Африке живут злые крокодилы. 9. Птицы летят в тёплые края. 10. Дети кормили ёжика молоком. 11. Люблю грозу в начале мая. 12.Травка зеленеет,
солнышко блестит, ласточка с весною в сени к нам летит. 13. Зима еще хлопочет
И на Весну ворчит. 14.Весна в окно стучится и гонит со двора.15.Еще в полях белеет снег. 16.Гремят раскаты молодые, вот дождик брызнул, пыль летит, повисли перлы дождевые, и солнце нити золотит. 17.Еще прозрачные леса как будто пухом зеленеют. Пчела за данью полевой летит из кельи восковой. Долины сохнут и пестреют; стада шумят, и соловей уж пел в безмолвии ночей.
А воды уж весной шумят.

5. Замените настоящее время прошедшим и будущим

Мой день после занятий в школе немного однообразен. После уроков я обедаю, отдыхаю, читаю статьи в интернете. Потом я занимаюсь, готовлю домашнее задание, учу слова, повторяю глаголы, пишу тексты. Мои брат и сестра тоже готовят домашнее задание. Потом мы ужинаем, играем в шахматы, смотрим телевизор, слушаем радио. После мы с детьми помогаем маме с готовкой. И так каждый день.

Прошедшая время- Мой день после занятий в школе был немного однообразен. После уроков я пообедал, отдыхал, читал статьи в интернете. Потом я сделал домашнее задание и учил слова, повторил глаголы и писал тексты. Мои брат и сестра тоже готовили домашнее задание. Потом мы поужинали и поиграли в шахматы, посмотрели телевизор, послушали радио. После мы с детьми помогали маме с готовкой. И так было каждый день.

Будущая время- Мой день после занятий в школе будет немного однообразен. После уроков я буду обедать, буду отдыхать, буду читать статьи в интернете. Потом я буду готовить домашнее задание, научу слова, буду повторять глаголы, и писать тексты. Мои брат и сестра будут тоже готовить домашнее задание. А потом мы будем ужинать, играть в шахматы, смотреть телевизор и слушать радио. После мы с детьми будем помогать маме с готовкой. И так будет каждый день.

Թեմա՝ Թվաբանական քառակուսի արմատ։

Տրված a թվից թվաբանական քառակուսի արմատ կոչվում է այն ոչ բացասական թիվը, որի քառակուսին հավասար է տրված a թվին:

Նշանակում ենք այսպես՝ √a: Կարդում ենք՝ a թվից քառակուսի արմատ: 

a -ն թիվն անվանում են արմատատակ թիվ:  

√16=4, քանի որ՝ 4²=16

Ուշադրություն՝ Բացասական թվից քառակուսի արմատ գոյություն չունի:

Օրինակ ՝√-16 արտահայտությունն իմաստ չունի, քանի որ չկա այնպիսի a իրական թիվ, որի քառակուսին հավասար լինի բացասական թվի՝ a²≠−16

Քառակուսի արմատը գտնելու համար պետք է լավ իմանալ թվերի քառակուսիները:

Թվերի հաճախ օգտագործվող քառակուսիներ՝

Հետևաբար, √81=9; √121=11; √361=19 և այլն:

Ուշադրություն՝ √1=1,√0=0

Եթե արմատատակ թիվը տասնորդական կոտորակ է, ապա պետք է ուշադրություն դարձնել ստորակետից հետո եկող թվերի քանակի վրա:

√0,09=0,3; քանի որ 0,3²=0,3⋅0,3=0,09 √0,0016=0,04 √0,009= ?

Այս թիվը բանավոր հաշվել հնարավոր չէ, քանի որ այն անվերջ տասնորդական կոտորակ է:

Եթե արմատատակ թիվը վերջանում է զրոներով, ապա պետք է ուշադրություն դարձնել դրանց քանակի վրա

√400=20 √1210000=1100 √9000=?

Այս թիվը ևս բանավոր հաշվել հնարավոր չէ, քանի որ այն անվերջ տասնորդական կոտորակ է (ստուգիր հաշվիչի օգնությամբ):

Առաջադրանքներ։

1․ Հաշվել քառակուսի արմատը․

√9=3

√16=4

√25=5

√49=7

√81=9

√121=11

√225=15

√289=17

√361=19

√676=26

√484=22

√729=27

√961=31

2․ Հաշվել

Ա 3

Բ 9

Գ 5

Դ 9

Ե 6

Զ 2

Է 4

Ը 1

Թ 1.3

3․ Հաշվել

Ա 18

Բ 3.(33)

Գ 1

Դ 1.2

Ե 0.3

Զ 70

է) 9/3.

ը) 3,6.

թ) 5,2.

4․ Համեմատել

Ա >

Բ <

Գ <

Դ <

Ե >

Զ >

Է <

Ը >

Թ =

5․ Հաշվել

Ա 2

Բ 3

Գ 13

Դ 17

6․ Հաշվել

Ա 30

Բ 18

Գ 2

Դ 6

Ե 2

Զ -3.1

7․ Հաշվել

Ա 7/9

Բ 4/5

Գ 4/3

Դ 3/2

Ե 13/29

8․ Գտնել  արտահայտության արժեքը՝  0.4√0.16+1/2⋅√256

0.4 × 0.4 + 1/2 × 16
0,16 + 8 = 8,16.

Շրջանագծի մասին տեղեկություն

Շրջանագիծը հարթ երկրաչափության մեջ փակ կոր է, որի բոլոր կետերը հավասար հեռավորության վրա են գտնվում որոշակի կետից, որը կոչվում է կենտրոն։

Շրջանագծի հիմնական տարրերը

• Կենտրոն (O) – Շրջանագծի այն կետը, որից բոլոր կետերը նույն հեռավորության վրա են։
• Շառավիղ (r) – Շրջանագծի կենտրոնից նրա որևէ կետը միացնող հատված։
• Տրամագիծ (d) – Շրջանագծի երկու հակադիր կետեր միացնող և կենտրոնով անցնող հատված ( d=2rd = 2rd=2r )։
• Համայնապատկեր (C) – Շրջանագծի երկարությունը, որը կարելի է գտնել՝ C=2πrC = 2\pi rC=2πr
• Մակերես (S) – Շրջանագծով սահմանված շրջանի մակերեսը՝ S=πr2S = \pi r^2S=πr2
• Խորանարդային աղեղ – Շրջանագծի մի մասը, որը սահմանվում է երկու կետով։
• Հատված (հատվածային մակերես) – Շրջանագծի մի մաս, որը սահմանվում է աղեղով և դրա երկու ծայրակետերը միացնող քորդայով։

Եռանկյան մասին տեղեկություն

Եռանկյունը հարթ երկրաչափության պարզագույն բազմակողմանիքներից (պոլիգոններից) մեկն է, որն ունի երեք կողմ, երեք գագաթ և երեք անկյուն։

---

Եռանկյան հիմնական տարրերը

• Գագաթներ – Եռանկյան երեք կետերը, որոնք միացվում են կողմերով։
• Կողմեր – Գագաթները միացնող հատվածները։
• Անկյուններ – Կողմերի միջև գոյացած անկյունները։

---

Եռանկյան տեսակները

1️⃣ Կողմերի երկարությամբ

• Հավասարակողմ եռանկյուն – Բոլոր երեք կողմերը հավասար են։
• Հավասարասրուն եռանկյուն – Երկու կողմերը հավասար են, իսկ երրորդը՝ տարբեր։
• Տարբերակողմ եռանկյուն – Բոլոր կողմերը տարբեր են։

2️⃣ Անկյունների մեծությամբ

• Սուրանկյուն եռանկյուն – Բոլոր անկյունները փոքր են 90°-ից։
• Ուղղանկյուն եռանկյուն – Մեկ անկյունը 90° է։
• Թվանկյուն եռանկյուն – Մեկ անկյունը մեծ է 90°-ից։

---

Եռանկյան հիմնական բանաձևերը

✅ Պարագիծ (P) P=a+b+cP = a + b + cP=a+b+c

(որտեղ a,b,ca, b, ca,b,c – եռանկյան կողմերն են)

✅ Մակերես (S)

• Ըստ Հերոնի բանաձևի (եթե կողմերը հայտնի են)՝ S=s(s−a)(s−b)(s−c)S = \sqrt{s(s-a)(s-b)(s-c)}S=s(s−a)(s−b)(s−c)​ (որտեղ s=a+b+c2s = \frac{a+b+c}{2}s=2a+b+c​ կիսապարագիծն է)
• Ուղղանկյուն եռանկյան դեպքում S=12abS = \frac{1}{2}abS=21​ab (որտեղ aaa և bbb ուղղանկյուն եռանկյան կապող կողմերն են)

✅ Ներագծված և արտագծված շրջանագծերի շառավիղներ

• Ներագծված շրջանագծի շառավիղ՝ r=Ssr = \frac{S}{s}r=sS​
• Արտագծված շրջանագծի շառավիղ՝ R=abc4SR = \frac{abc}{4S}R=4Sabc​

Քառանկյան մասին տեղեկություն

Քառանկյունի (քառակողմի) մասին ընդհանուր տեղեկություններ

Քառանկյունը երկրաչափական պատկեր է, որը կազմված է չորս գագաթից և չորս կողմից։ Այն կարող է լինել տարբեր ձևերի և հատկությունների՝ կախված կողմերի ու անկյունների հարաբերություններից։

---

Քառանկյան հիմնական տարրերը

• Գագաթներ – Չորս կետեր, որոնք կազմում են քառանկյունի սահմանները։
• Կողմեր – Գագաթները միացնող հատվածները։
• Անկյուններ – Կողմերի միջև առաջացած անկյունները։
• Ալիքներ (Անկյունագծեր) – Քառանկյան հակադիր գագաթները միացնող հատվածներ։

Մասնակիցներ— 8-րդ դասարանի սովորողներ

Ժամանակահատվածը- շուրջտարյա

Նպատակը— ուսումնասիրել պետությունների դրոշների առաջացման պատմությունը։

Ընթացքը․

Սովորողները ունենալով համապատասխան գիտելիքներ տարածաշրջանների երկրների մասին կկարողանան համապատասխան տեղեկատվություններ ներկայացնել երկրների, ինչպես նաև ուսումնասիրել այդ պետությունների դրոշների առաջացման պատմությունը։

• Ընտրել որևէ պետություն։
• Ներկայացնել այդ պետության համռոտ բնութագիրը։
• Պետության դրոշը ինչպե՞ս է պատկերված։
• Պատմական անդրադարձ  կատարել դրոշների ծագման պատմությանը:
• Առանձնացնել թե յուրաքանչյուր գույն, նշան, պատկեր ի՞նչ է իրենից ներկայացնում։

Ամփոփում- կհրապարակվեն աշխատանքները բլոգում, պատումների և տեսանյութերի միջոցով

Համառոտ բնութագիր

Ֆրանսիան գտնվում է Արևմտյան Եվրոպայում և հանդիսանում է Եվրամիության հիմնադիր երկրներից մեկը։ Այն ունի հարուստ պատմություն, մշակութային ժառանգություն և ուժեղ տնտեսություն։ Ֆրանսիայի մայրաքաղաքը Փարիզն է, որն աշխարհահռչակ է իր մշակութային, գեղարվեստական և ճարտարապետական արժեքներով։ Պետությունն ունի նախագահական հանրապետության կառավարման ձև և եվրոն որպես ազգային արժույթ։

---

Ֆրանսիայի դրոշի նկարագրությունը

Ֆրանսիայի ազգային դրոշը բաղկացած է երեք ուղղահայաց գույնի՝
🔵 Կապույտ (ձախից)
⚪ Սպիտակ (մեջտեղում)
🔴 Կարմիր (աջից)

Այն հաճախ կոչվում է “Tricolore” (Եռագույն)։

---

Դրոշի ծագման պատմությունը

Ֆրանսիայի եռագույն դրոշն առաջին անգամ ընդունվեց 1794 թվականին՝ Ֆրանսիական հեղափոխության շրջանում։ Այն հիմնված է Փարիզի ավանդական գույների (կապույտ և կարմիր) և թագավորական սպիտակ գույնի վրա։ Դրոշը խորհրդանշում էր հին և նոր Ֆրանսիայի միավորումը։

Մինչ այս դրոշը՝

• Միջնադարում Ֆրանսիայի դրոշը հիմնականում ներկայացված էր սպիտակ ֆոնին ոսկեգույն շուշաններով՝ խորհրդանշելով թագավորական իշխանությունը։
• Ֆրանսիական հեղափոխությունից հետո այդ խորհրդանիշները փոխվեցին, որպեսզի արտահայտեն նոր, ժողովրդավարական արժեքները։

---

Գույների և խորհրդանիշների նշանակությունը

• Կապույտ 🔵 – Ազատություն (Liberté), ինչպես նաև Փարիզ քաղաքը։
• Սպիտակ ⚪ – Հավասարություն (Égalité), ինչպես նաև նախկինում խորհրդանշել է թագավորական իշխանությունը։
• Կարմիր 🔴 – Եղբայրություն (Fraternité), ինչպես նաև հեղափոխականների պայքարը։

Այս գույները ներշնչված են հեղափոխական գաղափարախոսությունից և դարձել են ոչ միայն Ֆրանսիայի, այլև այլ երկրների ազգային դրոշների համար օրինակ։

1.Գրի՛ր շարադրություն.,, 1.Գրի՛ր շարադրություն.,, Ինչքան աշխարհը սիրես ու աշխարհով հիանաս —
Այնքան աշխարհը անուշ ու ցանկալի կլինի,, վերնագրով:

Ինչքան աշխարհը սիրես ու աշխարհով հիանաս —
Այնքան աշխարհը անուշ ու ցանկալի կլինի:

Այն մարդը ով հիանում է աշխարհով՝ նրան ավելի հեշտ է լինում ընկալել աշխարհի մանրուքները և աշխարհի կարևորագույն մասերը: Այդպիսի մարդիկ սիրում են աշխարհը և հավատում են աշխարհի զանազան տոներին և այլն:

Որոշիչ, հատկացուցիչ, բացահայտիչ

Որոշիչ

Որոշիչ ը գոյականական անդամի այն լրացումն է, որը ցույց է տալիս առարկայի հատկանիշ։

Օրինակ՝  Լուսավոր  երազների գրկում ճախրում էին  սիրահարված  պատանու հոգու թևերը։

Որոշիչը պատասխանում է ինչպիսի՞, ո՞ր, որքա՞ն հարցերին։ Որոշիչն արտահայտվում է հետևյալ ձևերով

1. գոյականով․

ուղղական հոլովով․

Օրինակ՝  Բժիշկ  Սարգսյանն ավարտեց վիրահատությունը։

սեռական հոլովով․

Օրինակ՝ Արամի  ձեռքի  ժամացույցը մեխանիկական է։

2. ածականով

Օրինակ՝ Աղջկա  հրե  աչքերը խելքահան էին արել տղային։

3. դերանունով

Օրինակ՝  Այս  հոդվածը շատերին կստիպի խոսել։

4. հարակատար և ենթակայական դերբայներով․

Օրինակ՝  Կարդացած  գրքերը դրել էր արկղում։

Ինձ  ժպտացող  աղջիկը դեռ դպրոցում է սովորում։

5. թվականով․

Օրինակ՝ Հինգ  աշակերտ մտավ դասարան։

6. մակբայով․

Օրինակ՝  Արագ  քայլքը կարող է վնասակար լինել։

Հատկացուցիչ

Հատկացուցիչը պատասխանում է  ու՞մ, ինչի՞, ինչերի՞  հարցերին։

Այն արտահայտվում է՝

գոյականով —  Արևը չորացնում է գետի խոնավությունը:  (Ակսել Բակունց)

դերանունով-  Սակայն ձեր մայրերն անհամեմատ ավելի բախտավոր են…  (Ավ. Իսահակյան)

գոյականաբար գործածված այլ բառերով (ածական, թվական, դերանուններ, որոշ դերբայներ։

Բացահայտիչ

Բացահայտիչ ունեցող գերադաս անդամը կոչվում է  բացահայտյալ ։ Բացահայտյալի ու բացահայտչի միջև եղած արտասանական դադարը բավականին ակնհայտ է և գրավոր խոսքում արտահայտվում է կետադրական նշանով (սովորաբար՝ բութով)։

• Բացահայտիչը լինում է երեք տեսակ՝ բուն բացահայտիչ, մասնական բացահայտիչ և մասնավորող-պարագայական բացահայտիչ։
• Բուն բացահայտիչը բացահայտյալի ցույց տված առարկան կամ անձն անվանում է այլ բառով կամ բառակապակցությամբ` ավելի հստակեցնելով, պարզաբանելով բացահայտյալի էությունը, ավելի ընդարձակ տեղեկություն տալով նրա մասին։ Օրինակ`
  
  Աբու-Լալա Մահարին` հռչակավոր բանաստեղծը Բաղդադի, Տասնյակ տարիներ ապրեց խալիֆաների հոյակապ աշխարհում։  
  
  Բուն բացահայտիչը բացահայտյալից տրոհվում է բութով, նախադասության մյուս անդամներից՝ ստորակետով (ստորակետ չի դրվում, երբ բացահայտիչը դրված է սեռական հոլովով կամ բացահայտչին անմիջապես հաջորդում է կապ։
• Մասնական բացահայտիչն իր գերադաս անդամին բացահայտում է միայն մասնակիորեն, ու նրա հետ կապակցվում է  որպես ,  իբրև  կապերի միջոցով։ Բացահայտյալից անջատվում է բութով։
  
  Արամը՝ որպես մեր դասարանի լավագույն սովորող, պարգևատրվեց:
• Մասնավորող-պարագայական բացահայտիչը հստակեցնում, որոշակիացնում է գործողության կատարման տեղը կամ ժամանակը։ Մասնավորող բացահայտիչը նույնպես տրոհվում է բութով ու ստորակետով։
  
  Անտառի դիմաց՝ կանաչ բացատում, արածում էր եղնիկը:
  Առավոտյան՝ ժամը իննին, եկեղեցու զանգերը հնչեցին:

1.Կետադրիր․

Ընկերս զվարթ ու կատակաբան շուրջն էր հավաքել բոլոր հյուրերին: Կանաչազարդ դաշտավայրը ցողված վաղորդյան մարգարիտներով վառվում էր ծիածանի ամենանուրբ գույներով: Այդ առավոտ տեսածս առաջին բանը մեր ծիրանենին էր ծաղկազգեստ ու բուրող: Մայրամուտին ծովը շառագույն ու հանդարտ հանկարծ ալեկոծվեց:

263.Հարցական դերանունները փոխարինի՛ր հատկացուցիչներով: Ո՞ւմ աչքն ամբողջ օրը ճանապարհին էր: Միշտ հիշում է ո՞ւմ խոսքը: Ինչի՞ ջուրը բարձրացել էր ձնհալից: Ինչի՞ արմատները շատ խորն էին թափանցել: Ինչի՞ փողոցները լայն էին և ուղիղ:

2.Ընդգծված բառերին ավելացրո՛ւ հատկացուցիչ լրացումներ, որոնք ցույց տան, թե դրանք (հատկացյալները) ո՛ւմ, կամ ինչի՛ն են պատկանում կամ վերաբերում:

Ձկնեբը լույսի պատճառով շատ խորն էին իջել: Սիրով կարդում էր բանաստեղծությունները: Երեկոն շատ խաղաղ էր: Խանութն արդեն երկար ժամանակ փակ էր: Հրամանները շատ արագ էին կատարվում։

3.Նախադասությունն ընդարձակիր` կետերի փոխարեն որպես ի՞նչ, իբրև ի՞նչ, որպես ո՞վ, իբրև ո՞վ հարցերին պատասխանող բացահայտիչներ գրելով:

Էլիասը`…, ինձ բացատրում էր ճանապարհը: Անտառը`…, մռայլ ու գժկամ տեսք ուներ: Թռչունի առաջին ճիչը`…, չափազանց զարմացրեց մեզ: Իսկ այդ արձակ տարածության մեջ արձանն էր`…: Պահակը`…, որոշեց ինձ մենակ չթողնել: Ներողամիտ հայացքով նրանց խուճապին ու իրարանցմանը հետևում էր հավաստին`…: Հարցերին պատասխանող պարոնը`…. անցավ հավաքվածների միջով ու մոտեցավ մեքենային:

4.Տեքստում ընդգծել որոշիչները: Ի՞նչ խոսքի մասով են արտահայտված որոշիչները;

Օրերով թափառում էր ոհմակի հետ: Քաղցած, նյարդայնացած, կատաղած շները ամբողջ  օրը վազվզում էին, գզվռտում, որպեսզի  քաղաք մտնեին ու փորձեին գողություն անել: Բակերից ներս էին մտնում, հին ոսկորներ ճարում: Դանիացի շունը մռմռում էր, ոսկորը խլում ու հանգիստ  կրծում: Երկու շուն էլ մարդկանց վրա էին հարձակվում ու գռմռում:, վերնագրով:

Այսօր վերջացավ ՀՀ կիսաեզրափակիչ շախմատի պատանիների և աղջիկների առաջնությունը: Առաջնությունը սկսելուց առաջ բլից մրցաշարն էր, որտեղ ես հավաքեցի 9-ից 6 ու կես միավոր՝ գրավելով 4-րդ տեղը, իսկ ամսի 22-ից սկսվեց դասական մրցաշարը, որտեղ ես հավաքեցի 9-ից 6 միավոր և չկարողացա գրավել 1-ից 7-րդ հորիզոնականները որպեսզի անցնեմ եզրափակիչ առաջնություն:

Թեմա՝ y=x² ֆունկցիայի հատկությունները և գրաֆիկը։

y=x² ֆունկցիայի գրաֆիկը պարաբոլն է՝

Դիտարկենք գրաֆիկից բխող պարաբոլի որոշ հատկություններ:

1. oy առանցքը հանդիսանում է y=x² պարաբոլի համաչափության առանցք: Համաչափության առանցքը պարաբոլը բաժանում է երկու մասի, որոնք անվանում են պարաբոլի ճյուղեր:
2. Համաչափության oy առանցքը պարաբոլը հատում է որոշակի կետում: Դա այն կետն է, որտեղ միանում են պարաբոլի երկու ճյուղերը: Այն անվանում են պարաբոլի գագաթ:

y=x² պարաբոլը շոշափում է x-երի առանցքը (0;0) կետում:

Եթե նույն կոորդինատային համակարգում կառուցենք  y=x² և y=−x² ֆունկցիաների գրաֆիկները, ապա կնկատենք, որ այդ պարաբոլները համաչափ են իրար x-երի առանցքի նկատմամբ: Դա լավ երևում է ներքևի նկարում:

y=kx² ֆունկցիայի հատկությունները k=1 դեպքում

Ֆունկցիայի հատկությունները նկարագրելիս հիմնվենք նրա գրաֆիկի վրա:

1. y=kx² ֆունկցիան որոշված է x -ի ցանկացած արժեքի համար, այսինքն՝ ֆունկցիայի որոշման տիրույթը ամբողջ (−∞;+∞) թվային առանցքն է:

2. y=0, եթե x=0 և у>0, եթե x≠0: Դա երևում է գրաֆիկից:

3. y=kx² ֆունկցիան աճում է, եթե x≥0 և նվազում է, եթե x≤0

4. Եթե x-ը անսահման տարածվում է դեպի աջ կամ դեպի ձախ (դրական կամ բացասական մնալով), ապա y=kx2 ֆունկցիայի արժեքները դրական մնալով՝ անսահման մեծանում են:

5. y=kx² ֆունկցիայի փոքրագույն արժեքը զրոն է՝ y_min=0, ֆունկցիան այդ արժեքը ընդունում է х=0 դեպքում: Մեծագույն արժեք ֆունկցիան չունի:  

6. y=kx² ֆունկցիան անընդհատ է, քանի որ նրա գրաֆիկը անընդհատ կոր է, որը կարելի է գծել՝ առանց մատիտը թղթից կտրելու:

7. y=kx² (k>0) ֆունկցիան սահմանափակ է ներքևից և սահմանափակ չէ վերևից:

8. y=kx²(k>0) ֆունկցիայի արժեքների բազմությունը [0;+∞) ճառագայթն է:

y=kx² ֆունկցիայի հատկությունները k=-1 դեպքում

1. y=kx² ֆունկցիայի որոշման տիրույթը ամբողջ (−∞;+∞) թվային առանցքն է:

2. y=0, եթե x=0 և у<0, եթե x≠0:

3. y=kx² ֆունկցիան նվազում է, եթե x≥0 և աճում է, եթե x≤0

4. Եթե x-ը անսահման տարածվում է դեպի աջ կամ դեպի ձախ (դրական կամ բացասական մնալով), ապա y=kx² ֆունկցիայի արժեքները բացասական մնալով՝ անսահման մեծանում են մոդուլով:

5. y=kx² ֆունկցիայի մեծագույն արժեքը զրոն է՝ y _min=0, ֆունկցիան այդ արժեքը ընդունում է х=0 դեպքում: Ֆունկցիան փոքրագույն արժեք  չունի:  

6. y=kx² ֆունկցիան անընդհատ է, նրա գրաֆիկը անընդհատ կոր է, որը կարելի է գծել՝ առանց մատիտը թղթից կտրելու:

7. y=kx² (k<0) ֆունկցիան սահմանափակ է վերևից և սահմանափակ չէ ներքևից:

8. y=kx²(k<0) ֆունկցիայի արժեքների բազմությունը (−∞;0] ճառագայթն է:

Առաջադրանքներ։

1․Որոշել y=x² պարաբոլի ճյուղերի ուղղվածությունը:  

• Ճյուղերն ուղղված են դեպի վերև
• Ճյուղերն ուղղված են դեպի ներքև

2․Գտիր y=x² ֆունկցիայի արժեքների բազմությունը: Ընտրել ճիշտ տարբերակը:

• Ֆունկցիան սահմանափակ չէ ներքևից
• Ֆունկցիան սահմանափակ չէ վերևից

3. Տրված է y=−x² ֆունկցիան: Ընտրել ճիշտ պատասխանը:

ա) y_max=−1 բ) y_max=1 գ) y_max=0

4. Տրված է f(x)=−x² ֆունկցիան: Հաշվել  f(−1); f(−5); f(0); f(2); f(4)։

f(-1)=-1

f(-5)=-25

f(0)=0

f(2)=4

f(4)=16

5. Արդյո՞ք  A(3; 8) կետը պատկանում է  y=x²  ֆունկցիայի գրաֆիկին:

ա) չի պատկանում բ) պատկանում է

6. Արդյո՞ք  A(x; y) կետը պատկանում է  y=x² ֆունկցիայի գրաֆիկին, եթե ա) x=1,y=2; բ) x=3, y=9 գ) x=-2; y=4, դ) x=0,4; y=1,6

ա) x=1,y=2; ոչ
բ) x=3, y=9 այո
գ) x=-2; y=4, այո
դ) x=0,4; y=1,6 ոչ

7. Համեմատել թվային արտահայտությունների արժեքները՝ ա) 1,17² < 1,18² բ) 2,31² < 2․33²

8. y=x²  ֆունկցիայի հանար համեմատել y₁ և y₂ , եթե ա) x₁=0,5 x₂=0,6 բ) x₁=9,2 x₂=8,5

ա) x₁=0,5 y₁=0,25
x₂=0,6 y₂=0,36
y₁<y₂
բ) x₁=9,2 y₁=84,64
x₂=8,5 y₂=72,25
y₁>y₂