Category: Մայրենի

Վըտակը ժայռից ներքև է թըռչում,
Թափ առած ընկնում քարերի գըլխին,
Զարկում ավազին, շաչում է, ճըչում,
Ճըչում անհանգիստ, փըրփուրը բերնին։

Ինչպես ծերունին, ձենով պառաված,
Ձայնակցում է ժիր թոռնիկի երգին,
Այնպես է ծերուկ անտառը կամաց
Արձագանք տալի ջըրի աղմուկին։

Այնինչ բընության զըվարթ համերգի

Ունկընդիրն անխոս ու հավերժական,
Ժայռը մտախոհ՝ իր մըռայլ մըտքի
Ետևից ընկած լըսում է նըրան։

18 գոյական-բնություն,թափ,քարեր,փրփուր,ծերունին,թոռնիկ,անտառ,արձագանք,ջուր,համերգ,ունկընդիր,ժայռ,լսել:6 ածանցավոր – հավերժական,բնության,2 բարդ բառ-ունկնդիր,անհանգիստ:

---

Հովհաննես Թումանյանը ծնվել է 1869 թ-ի փետրվարի 19-ին Դսեղ գյուղում:Հովհանեսս Թումանայանին անվանել են իր պապի անունով, ով զինվորական էր:Սովորաբար նրա ծննդյան օրը նշվում էր Սուրբ Հովհաննեսի հիշատակի օրը:Նրանից հետո ծնվեցին ևս 7 երեխաներ:Հովհաննեսը չարաճճի էր և լացկան,նա շատ շուտ էր սկսել քայլել:Օրերից մի օր պատից բռնվելով գնացել էր բակ և կովը նրան հարվածել էր : Մի անգամ էլ եղել էր,որ Հովիկը ուզեցել է գլուխը մցնել ծտի բնի մեջ, և փոքր դեղին ծտի ծագուկները ծղրտացել են, և նա վախեցել է:Նա և իր ընկերները ուզեցել են ընկուզենու հաստ, լայն ծառը գրկել:Նրանք լավ խաղում էին կոճի:Հովհաննեսը 10 տարեկան էր,երբ ընդունվեց Ջալալօղու դպրոց:Նրա ուսուցիչը Տիգրան Տեր-Դավթյանը աշխարհ տեսած մարդ էր:Նա իր տանը ուներ շատ-շատ գրքեր և այդ ամենից Հովհաննեսը օգտվում էր:Նա կարդում է և սիրահարվում տեսուչի աղջկան ՝ Վերգինեին:Հովհաննեսը 14 տարեկանում իր հոր հետ ձիով հասնում է Թիֆլիս:Նա սիրում էր պատմության ուսուցիչ Ծերենցիի դասերը : Թիֆլիսում Հովհաննեսը իր ընկերների հետ գաղտնի կազմակերպություն են ստեղծում, և նրանք ցանկանում էին փրկել բոլոր հայկական եկեղեցիները,դպրոցները:Վերարկուն վաճառում են և գնում ատրճանակ, որ գնա,վրեժ լուծի, բայց չի կարողանում գնալ Արևմտյան Հայաստան, որովհետև շատ է գարեջուր խմում և կեռաս ուտում և հիվանդանում է: Նա 17 տարեկանում գրում է <<Շունն ու կատուն>>: 19 տարեկանում նա ամուսնանում է:1980 թ. Հովհաննես Թումանյանի գրած գրքերի լինում է առաջին ժողովածուն:Հետո նա ունենում է 10 երեխա:1901 թ. երբ նա միք-իչ հիվանդեր գնաց է Աբասթուման առողջավայր այնտեղ ել առողջանում է:Երբ Թումանյանը դարձավ 43 տարեկան նա բանտում էր:Նա մահանում է 1923 թ. մարտի-23ին: Նրա փոքր որդին Արեգը գողանում է բժիշկներից հոր սիրտը:

• Ա
• Ժամանակով Բաղդադ քաղաքում նստում էր Հարուն Ալ Ռաշիդ թագավորը։ Հարուն Ալ Ռաշիդ թագավորը սովորություն ուներ՝ շորերը փոխած ման էր գալիս իմանալու, թե ինչ է կատարվում իր մայրաքաղաքում։ Մի գիշեր էլ էսպես, դերվիշի շոր մտած, անցնելիս է լինում մի խուլ փողոցով։ Մի աղքատ տնակից երգի ու նվագածության ձայներ է լսում։ Կանգ է առնում, միտք է անում, միտք, հետաքրքրվում է ու ներս է մտնում։ Ներս է մտնում, տեսնում՝ դատարկ ու մերկ մի տնակ, կրակի դեմը փռած կարպետի վրա նստոտած տանտերն ու երաժիշտները։ Աղքատ ընթրիքի շուրջը բոլորած նվագում են, երգում ու զվարճանում։
• — Խաղաղություն ձեզ, ո՛վ ուրախ մարդիկ,— ողջունում է դերվիշն ու խոնարհություն է անում տանտիրոջը։
• — Բարով եկար, դերվիշ բաբա, համեցեք, միասին ուտենք աստծու տված մի կտոր հացն ու միասին ուրախանանք,— խնդրում է տանտերը։
• Դերվիշին էլ նստեցնում են իրանց հետ ու շարունակում են քեֆը։
• Գիշերվա մի ժամին տանտերը երաժիշտներին վճարում է իրենց հասանելիքն ու ճամփու դնում։ Երբ երաժիշտները հեռանում են, դերվիշը տանտիրոջը հարցնում է․
• — Անունդ ի՞նչ է, բարեկամ։
• — Հասան։
• — Ամոթ չլինի հարցնելը, Հասան ախպեր, ի՞նչ արհեստի տեր ես դու, ի՜նչքան փող ես աշխատում, որ էսպես քեֆով ես անցկացնում քո ժամանակը։ — Քեֆը շատ փողով չի լինում, դերվիշ բաբա,— պատասխանում է տանտերը։— Ամենաչնչին ապրուստն էլ կարող է մարդ ուրախ վայելել։ Ես մի փինաչի եմ, չուստեր եմ կարկատում, օրը մի չնչին բան եմ վաստակում։ Երեկոները բերում եմ, մի մասը ապրուստի եմ տալիս, մյուս մասն էլ էս երաժիշտներին, որ տեսար։ Նստում ենք, ուրախանում։ Թե քեզ նման մի ազնիվ հյուր էլ աստված հասցնում է, ավելի լավ։
• — Անպակաս լինի քո ուրախությունը, ո՛վ Հասան, բայց եթե հանկարծ աշխատանքիդ էդ բարակ աղբյուրն էլ կտրի, ի՞նչ պիտի անես։
• — Ինչո՞ւ է կտրում, դերվիշ բաբա։
• — Օրինակ, թագավոր է ու թագավորի քմահաճույք․ հանկարծ հրաման արավ, որ էլ փինաչությունը չպիտի լինի։
• — Է՜հ, թագավորի դարդը կտրե՞լ է, ընկնի փինաչիների ետևից․․․ կամ ի՞նչ են արել նրան փինաչիները։ Երբ էդպես բան կպատահի, էն ժամանակ կմտածենք, այժմ քնենք, դերվիշ բաբա։ Աստված ողորմած է․ քեֆ անողին քեֆ չի պակսիլ։ Աշխարհքի բան է՝ ինչպես բռնես, էնպես էլ կերթա։
• — Լա՛վ, աստված տա, որ էդպես լինի,— բարեմաղթում է դերվիշն, ու քնում են։
• Բ
• Առավոտը վաղ դերվիշը գնում է։ Նրա գնալուց հետո մունետիկները լցվում են Բաղդադի փողոցներն ու հրապարակները, գոռալով հայտարարում, թե թագավորի հրամանն է, փինաչիների խանութները փակ պիտի մնան, էսօրվանից էլ ոչ ոք իրավունք չունի էդ արհեստով պարապելու։ Անհնազանդների գլուխները կթռչեն։
• Խեղճ Հասանի ձեռքից էլ բիզը խլում են, վզակոթին տալով դուրս անում իր նեղլիկ խանութից ու դուռը փակում։
• Մյուս գիշերը, դարձյալ դերվիշի շոր մտած, Հարուն Ալ Ռաշիդ թագավորը գնում է քաղաքը շրջելու։ Դարձյալ անցնում է էն փողոցով, ուր ապրում էր ուրախ Հասանը։ Դարձյալ երգի ու երաժշտության ձայներ է լսում նրա տանից։ Ներս է մտնում։
• — Օ՜, բարով, բարով, դերվիշ բաբա, համեցեք, նստիր քո տեղը։
• Նստում են, ուտում, խմում, ածում, երգում, ուրախանում մինչև կեսգիշեր։
• Կեսգիշերին երաժիշտներն իրենց վարձն առնում են, հեռանում։ Մնում են տանտերն ու հյուրը։
• — Գիտե՞ս ինչ պատահեց, դերվիշ բաբա։
• — Ի՞նչ պատահեց։
• — Հենց էն, ինչ որ դու գուշակեցիր երեկ իրիկուն։ Էսօր թագավորը հրաման հանեց, մեր արհեստն արգելեց․․․
• — Ի՞նչ ես ասում,― զարմանում է հյուրը։— Հապա ո՞րտեղից փող գտար, որ էս գիշեր էլ քեֆ սարքեցիր։
• — Մի կավե կուժ եմ գտել, հիմի էլ ջուր եմ ծախում։ Օրական ինչ աշխատում եմ, մի մասը տալիս եմ ապրուստի, մյուսը՝ երաժիշտներին ու դարձյալ քեֆ եմ անում։
• — Իսկ եթե թագավորը ջուր ծախելն էլ արգելի՝ էն ժամանակ ի՞նչ ես անելու։
• — Ջուր ծախելով թագավորին ի՞նչ վնաս ենք տալի, որ արգելի։ Եվ ինչո՞ւ էսօրվանից դարդ անեմ դրա համար։ Երբոր կարգելի, էն ժամանակ կմտածեմ։ Մի՛ վախենար, բարեկամ, երբեք չի պակսիլ մի կտոր հաց ու մի անկյուն, որ ես էնտեղ ուրախանամ։
• — Անպակաս լինի ուրախությունը քո օջախից, ո՛վ Հասան,— բարեմաղթում է դերվիշն ու հեռանում։
• Գ
• Առավոտը վաղ ամբողջ Բաղդադը թնդում է մունետիկների ձենից, թե Հարուն Ալ Ռաշիդ թագավորն էսպես է հրամայում, ջուրը աստծունն է, և էսօրվանից ոչ ոք իրավունք չունի փողով ծախելու։ Պատռել բոլոր ջրկիրների տիկերն ու ջարդել նրանց կժերը։
• Աղքատ Հա սանի կուժն էլ ջարդում են ջրի ճամփին ու դատարկ ետ ղրկում։ Մյուս գիշեր թագավորը կրկին դերվիշի շոր է հագնում ու գնում քաղաքը շրջելու։ Կրկին մոտենում է ուրախ Հասանի տանը։ Դարձյալ ուրախության ու երգի ձայներ։ Ներս է մտնում։
• — Ա՜, դերվիշ բաբա՛, համեցե՜ք, համեցե՜ք, նստիր քո տեղը, քեֆ անենք, ցերեկը երկարացնենք, գիշերը կարճացնենք։ Ուրախանանք, դերվիշ բաբա, ավելի լավ է ուրախանալ, քան տրտմիլ։
• — Իհարկե, ուրախությունը ավելի լավ է։ Ամենքս էլ մեռնելու ենք, ո՛վ կարող է՝ թող ուրախանա,— բացականչում է դերվիշն ու նստում Հասանի կողքին։
• Գիշերվա մի ժամին երգիչներն իրենց վարձն առնում են ու հեռանում։ Մնում են դերվիշն ու տանտերը։
• — Հասան ախպեր, էսօր ի՛նչ լսեցի, ասում են՝ թագավորը արգելել է ջուր ծախելը, ճշմարի՞տ է արդյոք։
• — Ի՜նչպես չէ, ի՜նչպես չէ, ամենքիս ջրի ամաններն էլ ոչնչացրին։ Ա՛խպեր, դու կատարյալ մարգարե ես եղել․ ինչ ասում ես՝ մյուս օրը կատարվում է։
• — Հապա ի՞նչպես է, օր դու դարձյալ քեֆ ես անում։ Ո՞րտեղից ես գտել էս փողը։
• — Երանի թե մարդու պակասը փողը լինի։ Փողի գտնելը հեշտ է, դերվիշ բաբա։ Գնացի մի գործատիրոջ մշակ մտա, օրական մի բան է տալիս, բերում եմ մի մասը ապրուստիս եմ անում, մյուսը երաժիշտներին եմ տալիս ու շարունակում եմ իմ քեֆը։ Բանը մարդու սիրտն է, դերվիշ բաբա։
• — Ես իմ հոգին, արժե, որ էդ սրտով թագավորի պալատականը լինեիր դու,— բացականչեց դերվիշը։
• — Վա՜հ, դերվիշ, քո ասածները կատարվում են ճշտությամբ, հիմի որ էս խոսքդ էլ կատարվի՞։
• — Ինչո՞ւ չի կատարվիլ, աշխարհքում անկարելի բան չկա,— պատասխանեց դերվիշն, ու բաժանվեցին։
• Նարնջագույնով նշված բառերի բացատրությունները գտեք բառարանում և սովորեք: տիկերն- Կենդանիների (առավելապես՝ այծի և ոչխարի), բիզը-ծակող գործիք, վզակոթին-վզին, մունետիկները-թագավորի ծառաները, փինաչի- Հնակարկատ, զվարճանում-ուրախանալ, դերվիշի- Մահմեդականների թափառական կրոնավոր, կարպետ-գորգ:
• Կապույտով նշված բառերը բառակազմորեն վերլուծեք: ջրկիրների-ջուր, կիր, Անհնազանդների-անհնազանդ,ների, կեսգիշեր-կես,գիշեր, Անպակաս-ան,պակաս, Ամենաչնչին-ամեն,չնչին, ապրուստն –ապրուստ, տանտիրոջը-տան,տիրոջը, խոնարհություն-խոնարհ,ություն:
• Բնութագրեք Հասանին:Հասանը Բարի էր աղքատ, միամիտ:

1. Տեքստից դուրս գրեք երկու քանակական թվական, դարձրեք բաշխական: 1923- հազար ինը հարյուր քսաներեքական,10-ական,40-ական:
2. Դուրս գրեք երկու ածանցավոր բառ, այդ ածանցներով նոր բառեր կազմեք: Ցամաքային, մարդկությանը,մսեղեն, խմորեղեն, հզորական,ռոբոտային,մեծական,կաթնեղեն:
3. Տեքստի  վերջին նախադասությունը դարձրեք հարցական:Ահռելի չափերով այս կենդանիները միշտ հետաքրքրե՞լ են մարդկությանը:
4. Տեքստի վերջին նախադասությունը գրեք ապառնի ժամանակով: Ահռելի չափերով այս կենդանիները միշտ կհետաքրքրեն  մարդկությանը:
5.  

1.Անխելք մարդը սովորեցնում է, որ դու աղքատ ես պետք չէ գնաս գտնես աստծուն և նրան խնդրես, որ քեզ հարստացնի:

2.Իմ մեջ ամենաշատը տվավորվեց վերջը,երբ աղքատը գայլին ասում է

-Գնա քամի բռնի: Որովհետև այդ մասը ծիծաղելու էր և ես հիշում եմ այդ մասը:

3.Ես նրան կասեյ.

-Ծառի տակից ոսկին հանի հարստացի:

4.Ես ոչինչ չեմ ուզում ասի անխելք մարդը աստծուն:

Վաղուց թողած բարձր ու կանաչ
Գահը իրենց հանգըստության,
Երկու սև ամպ, հողմի առաջ
Գընում էին հալածական։

Հողմը սակայն չար հոսանքով
Բաժնել, ջոկել չէր կարենում,
Ինչքան նըրանց լայն երկնքով
Դես ու դեն էր քըշում, տանում։

Ու անդադար գընում էին՝

Քըշված հողմի կատաղությամբ,
Իրար կըպած ու միասին,
Երկու սև ամպ, երկու սև ամպ…

Գոյական- ամպ, հողմ, հանգստություն,հոսանք, գահ, երկինք, կատաղություն:

Ածանցավոր-հանգստություն, հալածական,կատաղությամբ,անդադար:

3. Առանձնացրեք գոյականները

Երգելով, երգ, աշխատանք, հիշողություն, մազերից, հոգիներին, գեղեցիկ, դանդաղ, գեղեցկություն, մեղմորեն, խոսելով, գրիչով, խոսքով, վազելով, վազքով, սեղանում, անտառում, խոսում, գոռում, մեծանում, խոսքում, վերադառնալով, տնտեսուհի, հաճելի:

Գոյականներն են  : երգ, աշխատանք, հիշողություն, գեղեցիկ, դանդաղ, գեղեցկություն,  վազքով,վերադառնալով, տնտեսուհի, հաճելի:

4. Գրեք՝ գոյականների թիվը, իրանիշ են թե անձնանիշ

Մահճակալից-եզակի, իրանիշ:

Տաբատով-եզակի,իրանիշ:

Ոտքերին-եզակի,անձնանիշ:

Բերանում-եզակի,անձնանիշ:

Սեյնակի-եզակի,իրանիշ:

Պատերի-եզակի,իրանիշ:

Մորը-եզակի,անձնանիշ:

Քեռակնոջ-եզակի,անձնանիշ:

Նամակով-եզակի,իրանիշ:

Խոսքերից-եզակի,իրանիշ:

5. Եզակի գոյականները դարձրեք հոգնակ

Գիրք-գրքեր

Սիրտ-սրտեր

Մարդ-մարդիկ

Տղամարդ-տղամարդեր

Ռուս-ռուսեր

Մուկ-մկեր

Տետր-տետրեր

Ձուկ-ձկներ

Գլուխ-գլուխներ

Հույն-հույներ

1. Առանձնացրեքգոյականները

Աշխատելով, աշխատանք, հիշողություն, մազեր, հոգիներ, գեղեցիկ, դանդաղ, գեղեցկություն, մեղմորեն, խոսելով, գրիչ, խոսք, վազելով, վազք, սեղան, անտառ, խոսում, գոռում, մեծանում, խոսք, վերադառնալով, տնտեսուհի, հաճելի:

Գոյականներն են՝  աշխատանք, հիշողություն, մազեր, հոգիներ, գեղեցկություն, գրիչ, խոսք, սեղան, անտառ,խոսք,տնտեսուհի:

2. Եզակի գոյականները դարձրեք հոգնակի

Գիրք-գրքեր

Սիրտ-սրտեր

Գազան-գազաններ

Մեխ-մեխեր

Կարիճ-կարիճներ

Շուն-շներ

Մեքենա-մեքենաներ

Նստարան-նստարաններ

Տուն-տներ

Սեղան-սեղաններ

Հայ-հայեր

Գործնական աշխատանք

Դուրս գրեք հոգնակի թվով օգտագործված գոյականները և առանձնացրեք հոգակիի վերջավորությունը:

Սեղան, կախիչ, մարդիկ, հանելուկներ, մատներ, կապիկներ, ժամացույցներ, դաս, կաշիներ, լարեր, պատուհաններ, նախագահներ, տնակներ, հոգիներ:

Մարդիկ,հանելուկներ,մատներ,կապիկներ,ժամացույցներ,կաշիներ,լարեր,պատուհաններ,նախագահներ,տնակներ,հոգիներ:

Բառերը դարձրեք հոգնակի և խմբավորեք

Դաս, գրիչ, լուր, քար, հիշողություն, տետր, վագր, տղա, արկղ, ցուցատախտակ, կողմնացույց, հուշ, մազ, լեզու, կակաչ, փայտ, սունկ, աչք:

ԵՐ-ով ավարտվողներ	ՆԵՐ-ով ավարտվողներ
դասեր	գրիչներ
լուրեր	հիշողություններ
Քարեր Տետրեր Վագրեր Արկղեր Հուշեր Մազեր Փայտեր Սնկեր աչքեր	Տղաներ Ցուցատախտակներ Կողմնացույցներ Լեզուներ Կակաչներ

Գրելտասականբառ.

1. Որոնցհնչյուններըուտառերըհավասարեն: Թագ, ընկեր,մարդ, արքա, Անի, Ռաֆայել, Արեն, գրել,ամառ,ձմեռ:
2. որոնցհնչյուններըավելիշատեն, քանտառերը: Եվա,ելակ,որոտ,որովհետև,Եղիշե,որոնել, Եմա, երեսուն,եռանիշ,ոսկոր:

Երկրորդփուլ

Բառքամոցի

Գրականություն բառիտառերովկազմիրո՞վկամի՞նչհարցինպատասխանողբառեր: նյութ, թույն,թագ,գաթա,թան,գույն,կաթ:

Երրորդ փուլ

1. Հետևյալբառերիտառերիվերադասավորումովստանալնորբառեր՝ մկշա, սափե, կիճավ, վգաառ, վակտ, կտմրա, րպակ, ակվ:մկշա-մաշկ, սափե-ափսե,կիճավ-կավիճ,վգաառ-ագռավ,վակտ-վտակ,կտմրա-մտրակ,րպակ-պարկ:
2. Կազմելնախադասություն 3 ևավելիբառերով, որոնքլինենմիավանկ: Կար բարի մարդ կար:
3. Գրելա-ովսկսվողբառերայնպես, որյուրաքանչյուրհաջորդիհնչյուններիթիվընախորդիցմեկովավելիլինի:ակ,արև,Արեն,ալևոր:

Չորրորդ փուլ

1. Ով է «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծության հեղինակը:Եղիշե Չարենց
2. 2.      Ո՞վ է համարվում հայ երաժշտության Մեսրոպ Մաշտոցը:Ոչ

Հինգերորդ փուլ

3 տողով շարունակեք հատվածը

Կանցնենև՛անուն, և՛սարսափ, և՛ահ,
Իմանտերուորբաշխարքիվըրա
Ոտիկըկանգնենհազարքաջուդև…