Category: Մայրենի

Հետաքրքրաշարժ մայրենի

1.Դասավորիր տառերն այնպես, որ բառ ստացվի:

նաշու-աշուն, նղասե-սեղան, մաիտան-մատանի, նագուր-գարուն, կոփիթոր-փոթորիկ, թոռա-աթոռ, լագդ-գդալ;

2․Ախոյան, աղմուկ, հարկատու, սուլոց, ելակետային, անեզր, բոլորովին, անհավանական, հաղարջենի, դեղձի բառերի մեջ ի՞նչ կենդանիներ ես տեսնում: Մուկ, կատու, կետ, ուլ, եզ, հավ, ավանակ, արջ, ձի,

 3. Ո՞ր թվականը ունի հականիշ, որը, սակայն, թվական չէ: 

առաջին-վերջին:

4․Կարապետ բառին նայելով  քանի՞ գոյական ես տեսնում:
Կարապետ, կարապ, պետ, կար:

Գրի ՛ր գոյականներ, որոնց առաջին կամ վերջին տառը փոխելով կստանաք թվականներ:

թաս-տաս,

ուլ-ութ,

մաս-տաս,

վեց-ցեց,

Կարդա՛ Հ․ Թումանյանի «Աղքատի պատիվը» պատմվածքը։

ա․Տեքստից դուրս գրի՛ր քեզ անծանոթ բառերը և բացատրի՛ր:

սակավ-քիչ

օղլուշաղ-ընտանիք

չութ-արար

գութան-վար անելու գործիք

լծկան-Լծելու անասուն

դրացի-հարևան

մացառ-փշոտ

բ․Գրի՚ր պատմվածքի ասելիքը:

Մարդկանց համար ամենակարևորը փողն է ու պաշտոնը։ Սիմոնը արդար մարդ էր, բայց քանի որ աղքատ էր, նրան ոչ մեկ բանի տեղ չէին դնում, ու բոլորը ծաղրում էին։

Կարդա’ Հ․ Թումանյանի ինքնակենսագրությունը։

Առաջադրանքներ`

1.Ընթերցելուց հետո 7-8 նախադասությամբ գրի’ր խոհերիդ, զգացողություններիդ մասին։

Ինձ դուր եկավ, թե ինչպես է պատմում Հովհաննես Թումանյանը իր ինքնակենսագրությունը։ Նա շատ ազնիվ ու բարի մարդ էր։ Շատ ցավալի էր, որ այդպես վատ էին վերաբերվում երեխաներին: Իսկ մեր դպրոցներում մեր հետ վարվում են շատ լավ:

2. Ինքնակենսագրականից ելնելով բնութագրի’ր Թումանյանի ծնողներին։

Հովհաննես Թումանյանի հայրը ՛Տեր Թադեոս քահանա էր, նա ազնիվ մարդ էր և առատաձեռն, առակախոս ու զվարճաբան։ Թեև քահանա, բայց նշանավոր հրացաձիգ էր ձի նստող :

Հովհաննես Թումանյանի համար ամենակարևոր, ամենաթանկագին բանը դա իր հայրն էր:

Իսկ մայրս բոլորովին ուրիշ մարդ էր։ Երկու ծայրահեղորեն տարբեր արարածներ հանդիպել էին իրար։ Մայրս – Սոնան, որ նույն գյուղիցն էր, սարում աչքը բաց արած ու սարում մեծացած, մի կատարյալ սարի աղջիկ էր, ինչպես գյուղացիքն են ասում,— մի «գիժ պախրի կով»։

3.Ինչպիսի՞ն էր գյուղական ուսումնարանը։ Կա՞ն արդյոք նմանություններ ներկայիս դպրոցների եւ այդ ուսումնարանների միջեւ։

Գյուղակա ուսումնարանում երեխաներին ծեծում էին ու դա շատ վատ է, իսկ մեր դպրոցում այդպես չէ: Վարչապետ Սահակը շատ խիստ ուսուցիչ էր, ծեծում էր երեխաներին, բայց միևնույն է նրան սիրում էին ու հիշում։

5. Կետերի փոխարեն գրի´ր տրված հոմանիշներից ամենահարմարը:

Ջուրը շատ (սառն, ցուրտ, պաղ) էր, ճիշտ օրվա նման:

Ջուրը շատ պաղ էր, ճիշտ օրվա նման։

…. (սիրտ շուռ  եկած, տակն ու վրա եղած, ալեկոծված, հալված, վրդովված) ծովը ծեծում էր ափերը:

Ալեկոծված ծովը ծեծում էր ափերը։

Ինչո՞ւ ես այդպես … (աներեր, հաստատուն, անսասան, անշարժ, անդրդվելի, անխախտ) նստել՝ փայտ կուլ տվածի նման:

Ինչո՞ւ ես այդպես անշարժ նստել ՝ փայտ կուլ տվածի նման։

Մարդն այնպես … (շուտափույթ, արագ, շուտ, հապճեպ) էր քայլում, կարծես կարևոր մի բանից ուշանում էր:

Մարդն այնպես արագ էր քայլում, կարծես կարևոր մի բանից ուշանում էր։

Փոքրիկը մի քիչ ոտքը կախ գցեց, հետո … (համարձակվեց, սիրտ առավ, խիզախեց, հանդգնեց) ու մոտ եկավ:

Փոքրիկը մի քիչ ոտքը կախ գցեց, հետո համարձակվեց ու մոտ եկավ։

6.Տրված բառերն ըստ հոմանիշության բաժանի´ր հինգ խմբի:

Դժբախտ, հին, փնթփնթան, հնամենի, անկայուն, տոկուն, երերուն, թշվառ, դիմացկուն, հնօրյա, դժգոհ, անբախտ, պինդ, հինավուրց, չարաբախտ, ամուր, վաղեմի, անհաստատ, խախուտ, դժկամ, ապերջանիկ, տարաբախտ, դողդոջուն:

Դժբախտ Հին Փնթփնթան Անկայուն Տոկուն

Թշվառ հնամենի դժգոհ երերուն պինդ

անբախտ հնօրյա դժկամ անհաստատ ամուր

չարաբախտ հինավուրց խախուտ

ապերջանիկ վաղեմի դողդոջուն

տարաբախտ

7.Տրված դարձվածքներն արտահայտել մեկական բառերով:

• Պատի ծեփ դառնալ — գունատվել
• պայման կապել — պայմանավորվել
• քիթը կախել —  տխրել
• բերանը բաց մնալ — զարմանալ
• իրեն պատեպատ տալ — զայրանալ—–

8.Տրված բառերը գործածելով՝ հորինի՛ր պատմություն: Աշխարհ, շնորհք, ճանապարհ, խոնարհ, արհամարհել:

Աշխարհում շնորհքով մարդիկ խոնարհ մարդիկ ավելի քիչ են, քան արհամարող մարդիկ։Եթե այսպես շարունակվի աշխարհի ճանապարհի վերջը շատ վատ կվերջանա։

9.Կետերը փոխարինի՛ր փակագծում տրված բաղադրիչներից կազմված համապատասխան բաղ ադրյալ բառերով:

Մեր հանրապետություն (հանուր, պետ, ություն) թռչնաշխարհի (թռչուն, աշխարհ) տարատեսակ (տար, տեսակ, ություն) պայմանավորված է նրանով, որ այստեղ գալիս են Իրանական (Իրան, ական),… (մեջ, երկիր, ական) միջերկրական ծովի և  (կովկաս, յան) կովկասյան թռչուններ: Դրանցից համընդհանուր (համ, ընդ, հանուր) ճանաչում (ճանաչ, ում) ունեն մարդու հարևանության (հարևան, ություն) ապրողները և նրանք, որոնց կենսակերպը (կենս, կերպ) առնչվում է մարդու (տուն, տես, ական) տնտեսական գործունեության հետ:

5. Կետերի փոխարեն գրի´ր տրված հոմանիշներից ամենահարմարը:

Ջուրը շատ (սառն, ցուրտ, պաղ) էր, ճիշտ օրվա նման:

Ջուրը շատ սառն էր, ճիշտ օրվա նման։

…. (սիրտ շուռ  եկած, տակն ու վրա եղած, ալեկոծված, հալված, վրդովված) ծովը ծեծում էր ափերը:

Ալեկոծված ծովը ծեծում էր ափերը։

Ինչո՞ւ ես այդպես … (աներեր, հաստատուն, անսասան, անշարժ, անդրդվելի, անխախտ) նստել՝ փայտ կուլ տվածի նման:

Ինչո՞ւ ես այդպես անշարժ նստել ՝ փայտ կուլ տվածի նման։

Մարդն այնպես … (շուտափույթ, արագ, շուտ, հապճեպ) էր քայլում, կարծես կարևոր մի բանից ուշանում էր:

Մարդն այնպես արագ էր քայլում, կարծես կարևոր մի բանից ուշանում էր։

Փոքրիկը մի քիչ ոտքը կախ գցեց, հետո … (համարձակվեց, սիրտ առավ, խիզախեց, հանդգնեց) ու մոտ եկավ:

Փոքրիկը մի քիչ ոտքը կախ գցեց, հետո սիրտ առավ ու մոտ եկավ։

6.Տրված բառերն ըստ հոմանիշության բաժանի´ր հինգ խմբի:

Մնացուկ, ոստ, մնացորդ, շյուղ, թափոն, մառան, նկուղ, կասկած, թերմացք, նախատինք, տարակույս, պարսավանք, հանդիմանություն, տարակուսանք, շտեմարան, երկմտություն, թափթփուկ, շիվ, կշտամբանք, ճյուղ, ավելցուկ, անարգանք:

1․Մնացուկ,մնացորդ,ավելցուկ,թերմացք  2․Շյուղ,ճյուղ,շիվ,ոստ  3․Մառան,նկւղ,  4․Նախատինք,հանդիմանություն,կշտամանք,անարգանք  5․Կածան,երկմտություն, տարակուսանք (6․ավելորդ  բառեր թափթփուկ, թափոն,տառակույս։)

7.Տրված դարձվածքներն արտահայտել մեկական բառերով:

• Պատի ծեփ դառնալ — վախենալ
• պայման կապել — պայմանավորվել
• քիթը կախել —  տխրել
• բերանը բաց մնալ — զարմանալ
• իրեն պատեպատ տալ — չարչարել

8.Տրված բառերը գործածելով՝ հորինի՛ր պատմություն: Աշխարհ, շնորհք, ճանապարհ, խոնարհ, արհամարհել:

Աշխարհում շնորհքով մարդիկ խոնարհ մարդիկ ավելի քիչ են, քան արհամարող մարդիկ։Եթե այսպես շարունակվի աշխարհի ճանապարհի վերջը շատ վատ կվերջանա։

1. Ուղղագրական բառարանից դո՛ւրս գրիր բառեր, որոնք բավարարեն տրված պայմաններին:

Օրինակ՝

5 տառ, 6 հնչյուն — երանգ:

4 տառ, 6 հնչյուն-բորենի,

5 տառ, 6 հնչյուն: -եզակի,

6 տառ, 7 հնչյուն: -ճնճղուկ,

8 տառ, 10 հնչյուն: – որովհետև

2․ Տրված բառազույգերում ընդգծված արմատները համեմատի՛ր և գրի՛ր, թե ինչ փոփոխոթյուն է կատարվել:

Օրինակ՝

տպագիր, գրաճանաչ — ի-ն դարձել է ը:
Հայրենասեր, սիրալիր-ե-ն դարձել է ի։
Սպառազեն,զինավառ-ե-ն դարձել է ի:
Անիղձ, ըղձալի-ի-ին դարձել է ը։
Լայնասիրտ, սրտագին:-ի-ին դարձել է ը։
Մեծատուն, տնական-ու-ն դարձել է ը
Բազմագույն, գունագեղ-յ-ն դարձել է ը։
Հետախույզ, հետախուզել-յ դարձել է ը։

3․Տրված բաղադրիչներով բառեր կազմի՛ր և նշի՛ր, թե ինչ հնչյունափոխություն է կատարվել:

Ոսկի + ա + գույն, փոշի + ա + կուլ, տարի + ա + վերջ, այգի + ա + պան, բարի + ա + կամ:

Ոսկի+ա+գույն=ոսկեգույն

փոշի + ա + կուլ=փոշեկուլ

տարի + ա + վերջ=տարեվերջ

այգի + ա + պան=այգեպան

բարի + ա + կամ=բարեկամ

4․ Որտեղ պետք է, կետի փոխարեն յ գրի՛ր: Ո՞ր դեպքում գրեցիր յ—ն:

Հա.ացք, հա.ելի, հո.ակապ, մի.ացում, ձի.արշավ, տի.եզերական, փակե.ի, կա.արան, խաբե.ություն, է.ի, գնա.ի, տղա.ի, Մարո.ի:

Հայացք, հայելի,հոյակապ, միյացում, ձիարշավ, տիեզերական, փակեի, կայարան, խաբեություն, էի, գնայի, տղայի, մարոյի:

Գործնական աշխատանք

1.       Տրված են խոսքի մասեր, առանձնացրու

·         Գոյականներ՝ երգիչ, մարզիկ, ամիս, միրգ, կախարդանք, նպատակ, իրադարձություն, ծանոթություն,

·         Ածականներ՝ խիզախ, հիշաչար, դժգույն, մտահոգ, անօթևան, կտրիճ:

·         Թվականներ՝ վեց-վեց, չորս, տասնհինգ,

Միրգ, կտրիճ, ձերբակալել, կախարդանք, հիշաչար, տասնհինգ, խիզախ, անօթևան, դժգույն, վեց-վեց, երգիչ, մտահոգ, քայլել, մաքրել, հնազանդվել, նպատակ, մարզիկ, չորս, ամիս, իրադարձություն, վեհորեն, ծանոթություն, վազել, թերևս, բայց:

2.      Տրված բառերը դարձրո՛ւ ածականներ՝  ,հմայել, վախենալ, երազ, գրավել:

հմայիչ, վախենալու, երազկոտ, գրավիչ:

3.Բառերը միացրո՛ւ իրար և ստացի՛ր նախադասություն, նաև կետադրի՛ր:
✓Ինչպես, տեսնել, այսօր, հրաշալի, եղանակ: Ինչպես տեսնում ես, այսօր հրաշալի եղանակ է:
✓Ճանապարհ, մոտ, գեղեցիկ, ծաղիկներ, պատել, փոքրիկ, այգի: Ճանապարհի մոտի գեղեցիկ ծաղիկները պատել էին փոքրիկ այգին:
✓Փչել, մեղմ, հովիկ, ծաղիկներ, ժպտալ, դալար, խոտեր, ծփալ, և, դաշտ, խաղաղություն, տիրել: Փչում էր մեղմ հովիկը, ծաղիկները ժպտում էին, դալար խոտերը ծփում էին, և դաշտում խաղաղություն էր տիրում:

4. Տեքստի բարդ նախադասություններից յուրաքանչյուրը պարզեցրո՛ւ`  նրա մեջ եղած նախադասություններից մեկը հանելով (ուշադի՛ր եղիր, որ տեքստը պահպանվի):

Գոյություն ունեն հսկա որդեր, որոնց երկարությունը հասնում է մեկից երկու մետրի: Այդ հսկաներից մեկը` մեգասկոլիդեսը, որը մատի հաստություն ունի, ապրում է իր փորած ստորերկրյա շավիղներում: Նրա օրգանիզմն այնքան է հարմարվել ստորերկրյա կյանքին, որ հողից հանելիս իսկույն խեղճանում է:Քենիայի, Կամերունի, Կոնգոյի որոշ մարզերում մինչև օրս էլ պատմում են հաստ մաշկով, օձի գլխով ու ընձուղտի վզից երկար վզով կենդանիների մասին, որոնք բնակվում են անանցանելի ճահիճներում ու լճերում: Տեղի բնակիչները պատմում են նաև, որ ոչ ոք չի հանդգնում մտնել այդ հրեշների թագավորությունը: Սակայն երբեմն նրանք իրենք են հայտնվում մարդկանց բնակավայրերում, որի պատճառով գյուղր սարսափի մատնված` փախչում է:

Գոյություն ունեն հսկա որդեր: Այդ հսկաներից մեկը՝ մեգասկոլիդեսը, ապրում է իր փորած ստորերկրյա շավիղներում:  Հողից հանելիս իսկույն խեղճանում է:Քենիայի, Կամերունի, Կոնգոյի որոշ մարզերում մինչև օրս էլ պատմում են հաստ մաշկով, օձի գլխով ու ընձուղտի վզից երկար վզով կենդանիների մասին:ոչ ոք չի հանդգնում մտնել այդ հրեշների թագավորությունը:Սակայն երբեմն նրանք իրենք են հայտնվում մարդկանց բնակավայրերում:

Կարդա Հ. Թումանյանի ,,Իմ ընկեր Նեսոն,, պատմվածքի 1-3-րդ մասերը:

Գործնական աշխատանք

1.Դո՛ւրս գրել ածականները։

Այս գետի ափին, այս ուռենու տակ
Իմ մանկությունն է անցել երազուն,
Խաղացել է նա գետում այս հստակ,
Ոսկի է փնտրել այս տաք ավազում։
Նա թառել է այս ծառերին դալար,
Երկյուղով մտել այրերը այս մութ
Ու կածաններում այս օձագալար
Թափառել է նա մինչև մայրամուտ։
Եվ իր ծիծաղի ալիքներն է ջինջ
Տվել նա մի օր ջրերին այս խենթ,
Որ ուրախ երգով տարել ամեն ինչ
Ու, սակայն, ոչինչ չեն բերել էլ ետ։

2. Գրե՛լ տրված գոյականներից յուրաքանչյուրին բնորոշող
երեք ածական։
Նկար-Գեղեցիկ, գույնզգույն, մեծ:

այգի- Բերքատու, մեծ, ցանկապատված այգի:

ծաղիկ- գեղեցիկ, քնքուշ, բուրավետ:

գիրք- հաստափոր, հետաքրքիր, բազմաէջ:

գորգ- նախշազարդ, կարմիր, բրդյա:

երկիր-հզոր, քարքարոտ, հնավուրց:

3.Տրվածներից որն է ածական:
Մոխիր
Դողդոջուն
Դողդոջյուն

Հոտավետ
Գեղջուկ
Պատճառ

Սանդուղք
Ժայռափոր
Տնակ

4.Ըստ կազմության` տրված ածականները բաժանի՛ր 2 խմբի(պարզ, բարդ):
Ալեծուփ, մեծ, ուժեղ, հոտավետ, հորդառատ, առևտրական, հոդային, ոսկեհուռ, խոշոր, սիրելի, միջմոլորակային, ահեղամռունչ, համեստ, մարդամոտ:

պարզ-մեծ, սիրելի
բարդ-մարդամոտ
ածանցավոր-ուժեղ, հոտավետ, առևտրական, հոդային:
բարդածանցավոր-միջմոլորակային

Ալեծուփ, մեծ, ուժեղ, հոտավետ, հորդառատ, առևտրական, հոդային, ոսկեհուռ, խոշոր, սիրելի, միջմոլորակային, ահեղամռունչ, համեստ, մարդամոտ:

Լինում է չի լինում մի նապաստակ է լինում: Օրերից մի օր նապաստակը իր բնից դուրս է գալիս և մի առյուծ է տեսնում: Նա խուճապի է մատնվում և միանգամից մտնում է իր բնի մեջ: Առյուծը իր խիստ ձայնով ասում է.

-Նապաստակ, նապաստակ դու՛րս արի:
Նապաստակը պատասխանում է.

-Կներես, առյուծ ջան, բայց ես քեզնից վախենում եմ:

Առյուծը պատասխանում է.

-Ես քեզ չեմ ուտի, այլ մենք կընկերանանք:

Նապաստակը պատասխանում է.

-Չե՞ս ստում:

-Ոչ, առյուծի խոսք եմ տալիս:

Նապաստակը համաձայնում է.

-Եղավ, ես դուրս կգամ:

Նապաստակը դուրս է գալիս, և պարզվում է, որ իսկապես առյուծը ճիշտ էր ասում, չէր ստում: Նրանք ընկերանում են և ամբողջ օրը խաղում: Նապաստակը փոքր էր, վախկոտ, նա վախենում էր, երբ գիշատիչները որսի էին դուրս գալիս: Իսկ առյուծը անտառի արքան էր, բոլորը նրանից վախենում էին: Առյուծը միշտ պետք եղած ժամանակին օգնում էր նապաստակին:

Առակն ցույց էր տալիս, որ տարբեր մարդիկ (կենդանիներ) կարող են ընկերություն անել:

1.Հորինի՛ր լեզվական գլուխկոտրուկ (դժվարին խնդիր, հանելուկ, որի լուծման համար պետք է ունենալ մեծ հնարամտություն և դատողականություն):

2. Քո նախընտրած վերնագրով ստեղծագործի’ր։

Երկու եղբայր իրար են նայում,
Երբեք իրար չեն մոտենում:

Այն ո՞վ է որ չի տեսել 2023 թվականը (բրազիլացի ֆուտբոլիստ:)