Տիգրան Պետրոսյան, ծնվել է 1929-ին Թբիլիսի քաղաքում: Տիգրանը վաղ տարիքից բախվել է կյանքի մեծ դժվարությունների: Պատանեկությունը ընկավ պատերազմի տարիներին: Նա շուտ կորցրեց երկու ծնողներին, ուստի ստիպված էր գնալ դպրոց և աշխատել միևնույն ժամանակ:
Ճակատագրի ծանր հարվածները չէին կարող չանդրադառնալ նրա բնավորության առանձնահատկությունների վրա: Մանկուց Տիգրանը ստիպված էր գոհ լինել միայն ամենից անհրաժեշտով և շատ զգույշ լինել: Այս զգուշությունը հետագայում դրսևորվեց շախմատային խաղաոճում:
Ինչպես և շատ այլ սովետական չեմպիոններ, Տիգրան Պետրոսյանն իր կարիերան սկսեց «Պիոներների պալատում»:
Նրա առաջին ուսուցիչը վարպետ Արչիլ Էբրալիձեն էր, ով անմիջապես նկատեց, որ երիտասարդ շախմատիստը գերազանց ունակություններ ունի:
Որպես կանոն, երեխաները ծանոթանում են շախմատին, նախ արագորեն սովորում են մարտավարությունը, այնուհետև՝ ռազմավարությունը: Այնուամենայնիվ, առաջին տարիներից Տիգրանը խորը պատկերացում ուներ շախմատի ռազմավարության մասին: Ինքը՝ Արչիլ Էբրալիձեն, շատ լավ դիրքային շախմատիստ էր, ուստի մարզչի փորձն ու գիտելիքը ընկնում էին բերրի հողի վրա:
Էբրալիձեի ղեկավարությամբ երիտասարդ Տիգրանը մեծ ուշադրություն է դարձնում Կապաբլանկայի և Նիմցովիչի պարտիաների ուսումնասիրությանը: Ուսացանում է նաև իր մարզչի սիրելի սկզբնախաղը՝ Կարո-Կանի պաշտպանությունը։
Հաջողությունների սկիզբը․ պատանի Տիգրան Պետրոսյան
1945 թվականին Լենինգրադում բոլորը լսեցին դպրոցականների չեմպիոն հայազգի Տիգրան Պետրոսյան շախմատիստի մասին։ Այս մրցաշարում նա իր հասակակիցների շրջանում առանձնանում էր դիրքային խաղի, ինտուիցիայի և շատ բարձր խաղային տեխնիկայի վերջնախաղում, ինչը հազվադեպ է պատահում շախմատիստների շրջանում:
1947-ին Պետրոսյանը երկրի առաջնության կիսաեզրափակչում ամենաերիտասարդ մասնակիցն էր: Տիգրանը շատ արժանիորեն գրավեց 5-րդ հորիզոնականը և վարպետի նորմա լրցացրեց:
1949-ին նմանատիպ մրցաշարում գրավեց երկրորդ տեղը և հասավ եզրափակիչ: Այդտեղ Տիգրանը պետք է հանդիպեր իր կուռքերին՝ Սմիսլովին, Բրոնշտեյնին, Կոտովին և Բոլեսլավսկուն, որոնց պարտիաները նա ուսումնասիրում էր գրքերի միջոցով:
Մրցաշարի մեկնարկը շատ վատ էր. 5-ից 0: Բայց հետո նա հավաքվեց և մնացած տուրերում հավաքեց միավորների 50% -ը:
Հաջորդ առաջնությունում նա նույնպես լավ հանդես չեկավ: Սակայն ստացավ մեծ վարպետների հետ խաղալու մրցաշարային առաջին անգնահատելի փորձը:
Պետրոսյանը շարունակում է աշխատել իր խաղի կատարելագործման ուղղությամբ, և հաջողությունը իրեն երկար սպասել չտվեց։
Այն եկավ երկրի 51-րդ առաջնության ժամանակ, որին մասնակցում էին երկրի բոլոր ուժեղագույն շախմատիստները, ներառյալ Բոտվիննիկը:
Մրցաշարի մեկնարկն անհաջող էր, Տիգրանը պարտվեց առաջին երկու խաղերը:
Բայց դա չհուսահատեցրեց երիտասարդ խաղացողին: Մրցաշարի արդյունքում նա Գելլերի հետ կիսեց 2 տեղը:
Բարձրակարգ շախմատիստ Տիգրան Պետրոսյան
Պետրոսյանը դառնում է միջազգային գրոսմայստեր և իրավունք է ստանում ելույթ ունենալ աշխարհի առաջնության հավակնորդների մրցաշարում: Այս մրցաշարում Պետրոսյանը զբաղեցնում է հինգերորդ տեղը: Ընդամենը մի քանի տարվա ընթացքում սովորական վարպետից Պետրոսյանը վերածվեց աշխարհի ուժեղագույն գրոսմայստերներից մեկի:
Աշխարհի առաջնության հաջորդ փուլերում Պետրոսյանը կայուն գրավում է բարձր տեղեր: Նա հաղթում էբազմաթիվ խոշոր մրցաշարերում:
Պետրոսյանը առանձնանում էր նրանով, որ խաղում էր շատ կայուն՝ քիչ պարտություն կրելով: Պետրոսյանը, որպես կանոն, գտնվում է առաջին եռյակում, բայց մրցաշարերի մեծ քանակությունը շատ հաճախ թույլ չէր տալիս նրան զբաղեցնել առաջին տեղը:
Մամուլին այդ ժամանակ առանձնապես չէր հետաքրքրում Տիգրանը. Լրագրողները չէին հավանում նրա խաղաոճը: Նրա պարտիաները հանրությանը կարծես չոր ու ձանձրալի էր, քանի որ հազվադեպ էր հնարավոր դրանց մեջ գտնել գեղեցիկ կոմբինացիաներ:
Նրա ոչ-ոքիների առատությունը նույնիսկ քննադատության տեղիք էր տալիս: Հոդվածներից մեկում Տիգրանը կոչվում էր «վագրի մաշկի մեջ նապաստակ», քանի որ չէր սիրում ռիսկերի դիմել:
Բայց Պետրոսյանի խաղաոճը պտուղ բերեց որակավորման փուլերում: Նա արագորեն իմացավ հետևյալը. Հաջորդ փուլին հասնելու համար հարկավոր է լինել լավագույն հնգյակում: Եվ դրա համար անհրաժեշտ է հաղթել ընդամենը մի քանի խաղ և ոչ մի պարտություն չկրել:
Թերությունների շտկում
Պետրոսյանին դա հաջողվեց, նա ինչպես ոչ ոք գիտեր, թե ինչպես կարելի է «մարել» թշնամու նախաձեռնությունը և պահել դիրքը: Թերևս նրա կայունության պատճառով նրան տրվեց մականուն, որը նրան մնաց մինչև իր կարիերայի ավարտը. Երկաթե Տիգրան.
Այս խաղաոճը նրան ապահովեց բարձր տեղեր մրցաշարերում և որակավորման փուլերում, բայց դա բավարար չէր հավակնորդների մրցաշարի եզրափակիչ փուլում, քանի որ այստեղ միայն 1-ին տեղն էր իրավունք ստանում ձեռնոց նետել աշխարհի չեմպիոնին:
1959-ին երկրի առաջնությունն անցկացվեց իր հայրենի քաղաքում Թիֆլիսում: Երկրակիցները մեծ հույսեր ունեին, և նա զգում էր մեծ պատասխանատվություն: Այս առաջնությունը շատ դժվար էր ընթանում Տիգրանի համար. Մրցաշարի ընթացքում նա հիվանդացավ և կարող էր նույնիսկ դուրս մնալ մրցաշարից: Բայց Պետրոսյանը ցույց տվեց չեմպիոնական ոգի և վերցրեց «ոսկին»:
Այս հաջողությունը ոգեշնչեց Տիգրանին, նա հավատաց, որ կարող է պայքարել տիտղոսի համար: Միխայիլ Բոտվիննիկի դեմ պայքարելու իրավունքի հաջորդ ընտրական փուլը տեղի է ունեցել Կյուրասաո քաղաքում 1962 թվականին:
Աշխարհի 9-րդ չեմպիոն Տիգրան Պետրոսյան
Հավակնորդների թվում էին աշխարհի ուժեղագույն շախմատիստները Կերեսը, Ֆիշերը, Տալը, Կորչնոյին, Գելերը: Այս կոշտ պայքարում Տիգրան Պետրոսյանը դառնում է առաջինը:
Եվ այժմ նա իրավունք ստացավ պայքարել երկար տարիների չեմպիոն Միխաիլ Բոտվիննիկի հետ: Պետրոսյանը պարտվեց հանդիպման առաջին խաղը, բայց նա մինչ այդ էլ շատ անգամ էր առաջին տուրում պարտություն կրած եղել: Պայքարը շատ համառ էր:
Վերջում երիտասարդությունը հաղթեց: Բոտվիննիկը չկարողացավ շրջանցել երկաթե Տիգրանի պաշտպանությունը:
Հանդիպումն ավարտվեց + 5-2 = 15 հաշվով՝ հօգուտ հայի: Տիգրանը դարձավ աշխարհի 9-րդ չեմպիոն:
Նա շախմատի թագը պահեց 6 տարի: 1966-ին Բորիս Սպասկիի հետ դժվարին խաղում Պետրոսյանը պաշտպանեց իր տիտղոսը:
Երկրորդ փորձի ժամանակ՝ 1969-ին, Սպասկին հաջողության հասավ:
Հետագա կյանքը
Տիտղոսը անցավ մեկ այլին, բայց կյանքը շարունակվում էր: Պետրոսյանը շարունակում էր վստահորեն խաղալ մրցաշարերում: 1975-ին 4-րդ անգամ նա նվաճեց «ոսկին» ազգային առաջնությունում:
Ապագայում նա սկսեց աստիճանաբար զիջել դիրքերը, դրա պատճառը ոչ միայն տարիքն էր, այլև լուրջ հիվանդությունը: Տիգրան Վարդանովիչը վախճանվեց 1984 թվականին՝ 55 տարեկան հասակում:
Արեն Մնացականյան 