«Այո, ես այնքան խիտ օրակարգ ունեմ, որտեղի՞ց կարդալու ժամանակ գտնեմ: Ումի՞ց խլեմ՝ ընկերների՞ց, հեռուստացույցի՞ց, ճամփորդությունների՞ց, ընտանեկան հավաքների՞ց, դասերի՞ց»: Որտեղի՞ց կարդալու ժամանակ գտնել: Լուրջ պրոբլեմ է, որը, սակայն, պրոբլեմ չէ բնավ: Որքան հաճախ է առաջանում «երբ կարդալ» հարցադրումը, նշանակում է՝ այդքան չկա նաև կարդալու ցանկություն: Եթե մտածենք, կտեսնենք, որ կարդալու ժամանակ ոչ ոք երբեք չունի. չունեն փոքրերը, պատանիները, մեծերը: Կյանքը կարդալու համար անվերջանալի խոչընդոտ է:
— Կարդալ…Ուրախությամբ կկարդայի, բայց աշխատանքս, երեխաները, կենցաղային հոգսերը. Ժամանակ չկա: — Ինչպես եմ ձեզ նախանձում, որ կարդալու ժամանակ ունեք: Իսկ ինչո՞ւ այն մյուսը, որն աշխատում է, վազում խանութներով, երեխաներ մեծացնում, մեքենա վարում, երեք տղամարդու հետ սիրախաղ անում, ատամնաբույժի մոտ գնում, մեկ շաբաթից պատրաստվում տեղափոխվել. ինչո՞ւ նա ունի կարդալու ժամանակ, իսկ միայնակ բարոյախոսը չունի: Կարդալու ժամանակը միշտ գողացված ժամանակն է: Ումի՞ց գողացված: Ասեմ, գողացված՝ ապրելու պարտավորությունից: Կարդալու, ինչպես և սիրելու ժամանակը, լայնացնում է, մեծացնում է րոպեներից և վայրկյաններից կազմված ժամանակը: Եթե սերը ստիպված լինեինք դիտարկել ժամանակի բաշխման տեսանկյունից, ո՞վ կհամարձակվեր սիրել: Ո՞վ ունի սիրահարված լինելու ժամանակ: Միևնույն ժամանակ ինչ-որ մեկը երբևէ հանդիպե՞լ է սիրահարվածի, ով սիրելու ժամանակ չի գտնում: Երբեք կարդալու ժամանակ չեմ ունեցել, բայց ոչ մի բան, երբեք չի կարողացել խանգարել ինձ դուր եկած վեպը կարդալուն: Ընթերցանությունը չի կապվում հասարակական կյանքի ձևաչափի հետ, այն, ինչպես և սերը, կենսակերպ է: Հարցն այն չէ, թե ես ունեմ կարդալու ժամանակ ( ժամանակ, որն ի դեպ ոչ ոք ինձ չի տա), այլ այն՝ կնվիրեմ ես ինձ ընթերցող լինելու երջանկությունը, թե ոչ:
Հեղինակ՝ Դանիել Պենակ
Առաջադրանքներ
Դուրս գրի՛ր անհասկանալի բառերը, բացատրի՛ր: Անհասկանալի բառեր չկար:
Դուրս բեր կարևոր մտքերը, մեկնաբանիր: Ընթերցանությունը չի կապվում հասարակական կյանքի ձևաչափի հետ, այն, ինչպես և սերը, կենսակերպ է: -Ընթերցանությունը պարտադիր չէ ամեն մարդու համար, մարդը պետք է սիրի ընթերցել:
Ի՞նչ եզրակացության եկար ստեղծագործությունը կարդալիս: Որ, մարդիկ կան ովքեր ժամանակ չունեն գիրք կարդալու համար, բայց իրենք շատ են ուզում գիրք կարդալ, ոչ թե փախնել գրքից:
Բացատրի՛ր վերնագիրը: Կարդալ բայը չի սիրում հրամայական-կարդալը, ինչպես դասերը, անպայման չէ, մարդը պետք է որոշի կարդալ, թե ոչ:
Տիգրան Պետրոսյան, ծնվել է 1929-ին Թբիլիսի քաղաքում: Տիգրանը վաղ տարիքից բախվել է կյանքի մեծ դժվարությունների: Պատանեկությունը ընկավ պատերազմի տարիներին: Նա շուտ կորցրեց երկու ծնողներին, ուստի ստիպված էր գնալ դպրոց և աշխատել միևնույն ժամանակ:
Ճակատագրի ծանր հարվածները չէին կարող չանդրադառնալ նրա բնավորության առանձնահատկությունների վրա: Մանկուց Տիգրանը ստիպված էր գոհ լինել միայն ամենից անհրաժեշտով և շատ զգույշ լինել: Այս զգուշությունը հետագայում դրսևորվեց շախմատային խաղաոճում:
Տիգրան Պետրոսյան
Ինչպես և շատ այլ սովետական չեմպիոններ, Տիգրան Պետրոսյանն իր կարիերան սկսեց «Պիոներների պալատում»:
Նրա առաջին ուսուցիչը վարպետ Արչիլ Էբրալիձեն էր, ով անմիջապես նկատեց, որ երիտասարդ շախմատիստը գերազանց ունակություններ ունի:
Որպես կանոն, երեխաները ծանոթանում են շախմատին, նախ արագորեն սովորում են մարտավարությունը, այնուհետև՝ ռազմավարությունը: Այնուամենայնիվ, առաջին տարիներից Տիգրանը խորը պատկերացում ուներ շախմատի ռազմավարության մասին: Ինքը՝ Արչիլ Էբրալիձեն, շատ լավ դիրքային շախմատիստ էր, ուստի մարզչի փորձն ու գիտելիքը ընկնում էին բերրի հողի վրա:
Էբրալիձեի ղեկավարությամբ երիտասարդ Տիգրանը մեծ ուշադրություն է դարձնում Կապաբլանկայի և Նիմցովիչի պարտիաների ուսումնասիրությանը: Ուսացանում է նաև իր մարզչի սիրելի սկզբնախաղը՝ Կարո-Կանի պաշտպանությունը։
Հաջողությունների սկիզբը․ պատանի Տիգրան Պետրոսյան
1945 թվականին Լենինգրադում բոլորը լսեցին դպրոցականների չեմպիոն հայազգի Տիգրան Պետրոսյան շախմատիստի մասին։ Այս մրցաշարում նա իր հասակակիցների շրջանում առանձնանում էր դիրքային խաղի, ինտուիցիայի և շատ բարձր խաղային տեխնիկայի վերջնախաղում, ինչը հազվադեպ է պատահում շախմատիստների շրջանում:
1947-ին Պետրոսյանը երկրի առաջնության կիսաեզրափակչում ամենաերիտասարդ մասնակիցն էր: Տիգրանը շատ արժանիորեն գրավեց 5-րդ հորիզոնականը և վարպետի նորմա լրցացրեց:
1949-ին նմանատիպ մրցաշարում գրավեց երկրորդ տեղը և հասավ եզրափակիչ: Այդտեղ Տիգրանը պետք է հանդիպեր իր կուռքերին՝ Սմիսլովին, Բրոնշտեյնին, Կոտովին և Բոլեսլավսկուն, որոնց պարտիաները նա ուսումնասիրում էր գրքերի միջոցով:
Մրցաշարի մեկնարկը շատ վատ էր. 5-ից 0: Բայց հետո նա հավաքվեց և մնացած տուրերում հավաքեց միավորների 50% -ը:
Հաջորդ առաջնությունում նա նույնպես լավ հանդես չեկավ: Սակայն ստացավ մեծ վարպետների հետ խաղալու մրցաշարային առաջին անգնահատելի փորձը:
Պետրոսյանը շարունակում է աշխատել իր խաղի կատարելագործման ուղղությամբ, և հաջողությունը իրեն երկար սպասել չտվեց։
Այն եկավ երկրի 51-րդ առաջնության ժամանակ, որին մասնակցում էին երկրի բոլոր ուժեղագույն շախմատիստները, ներառյալ Բոտվիննիկը:
Մրցաշարի մեկնարկն անհաջող էր, Տիգրանը պարտվեց առաջին երկու խաղերը:
Բայց դա չհուսահատեցրեց երիտասարդ խաղացողին: Մրցաշարի արդյունքում նա Գելլերի հետ կիսեց 2 տեղը:
Բարձրակարգ շախմատիստ Տիգրան Պետրոսյան
Պետրոսյանը դառնում է միջազգային գրոսմայստեր և իրավունք է ստանում ելույթ ունենալ աշխարհի առաջնության հավակնորդների մրցաշարում: Այս մրցաշարում Պետրոսյանը զբաղեցնում է հինգերորդ տեղը: Ընդամենը մի քանի տարվա ընթացքում սովորական վարպետից Պետրոսյանը վերածվեց աշխարհի ուժեղագույն գրոսմայստերներից մեկի:
Աշխարհի առաջնության հաջորդ փուլերում Պետրոսյանը կայուն գրավում է բարձր տեղեր: Նա հաղթում էբազմաթիվ խոշոր մրցաշարերում:
Պետրոսյանը առանձնանում էր նրանով, որ խաղում էր շատ կայուն՝ քիչ պարտություն կրելով: Պետրոսյանը, որպես կանոն, գտնվում է առաջին եռյակում, բայց մրցաշարերի մեծ քանակությունը շատ հաճախ թույլ չէր տալիս նրան զբաղեցնել առաջին տեղը:
Մամուլին այդ ժամանակ առանձնապես չէր հետաքրքրում Տիգրանը. Լրագրողները չէին հավանում նրա խաղաոճը: Նրա պարտիաները հանրությանը կարծես չոր ու ձանձրալի էր, քանի որ հազվադեպ էր հնարավոր դրանց մեջ գտնել գեղեցիկ կոմբինացիաներ:
Նրա ոչ-ոքիների առատությունը նույնիսկ քննադատության տեղիք էր տալիս: Հոդվածներից մեկում Տիգրանը կոչվում էր «վագրի մաշկի մեջ նապաստակ», քանի որ չէր սիրում ռիսկերի դիմել:
Բայց Պետրոսյանի խաղաոճը պտուղ բերեց որակավորման փուլերում: Նա արագորեն իմացավ հետևյալը. Հաջորդ փուլին հասնելու համար հարկավոր է լինել լավագույն հնգյակում: Եվ դրա համար անհրաժեշտ է հաղթել ընդամենը մի քանի խաղ և ոչ մի պարտություն չկրել:
Թերությունների շտկում
Պետրոսյանին դա հաջողվեց, նա ինչպես ոչ ոք գիտեր, թե ինչպես կարելի է «մարել» թշնամու նախաձեռնությունը և պահել դիրքը: Թերևս նրա կայունության պատճառով նրան տրվեց մականուն, որը նրան մնաց մինչև իր կարիերայի ավարտը. Երկաթե Տիգրան.
Այս խաղաոճը նրան ապահովեց բարձր տեղեր մրցաշարերում և որակավորման փուլերում, բայց դա բավարար չէր հավակնորդների մրցաշարի եզրափակիչ փուլում, քանի որ այստեղ միայն 1-ին տեղն էր իրավունք ստանում ձեռնոց նետել աշխարհի չեմպիոնին:
1959-ին երկրի առաջնությունն անցկացվեց իր հայրենի քաղաքում Թիֆլիսում: Երկրակիցները մեծ հույսեր ունեին, և նա զգում էր մեծ պատասխանատվություն: Այս առաջնությունը շատ դժվար էր ընթանում Տիգրանի համար. Մրցաշարի ընթացքում նա հիվանդացավ և կարող էր նույնիսկ դուրս մնալ մրցաշարից: Բայց Պետրոսյանը ցույց տվեց չեմպիոնական ոգի և վերցրեց «ոսկին»:
Այս հաջողությունը ոգեշնչեց Տիգրանին, նա հավատաց, որ կարող է պայքարել տիտղոսի համար: Միխայիլ Բոտվիննիկի դեմ պայքարելու իրավունքի հաջորդ ընտրական փուլը տեղի է ունեցել Կյուրասաո քաղաքում 1962 թվականին:
Աշխարհի 9-րդ չեմպիոն Տիգրան Պետրոսյան
Հավակնորդների թվում էին աշխարհի ուժեղագույն շախմատիստները Կերեսը, Ֆիշերը, Տալը, Կորչնոյին, Գելերը: Այս կոշտ պայքարում Տիգրան Պետրոսյանը դառնում է առաջինը:
Եվ այժմ նա իրավունք ստացավ պայքարել երկար տարիների չեմպիոն Միխաիլ Բոտվիննիկի հետ: Պետրոսյանը պարտվեց հանդիպման առաջին խաղը, բայց նա մինչ այդ էլ շատ անգամ էր առաջին տուրում պարտություն կրած եղել: Պայքարը շատ համառ էր:
Վերջում երիտասարդությունը հաղթեց: Բոտվիննիկը չկարողացավ շրջանցել երկաթե Տիգրանի պաշտպանությունը:
Հանդիպումն ավարտվեց + 5-2 = 15 հաշվով՝ հօգուտ հայի: Տիգրանը դարձավ աշխարհի 9-րդ չեմպիոն:
Նա շախմատի թագը պահեց 6 տարի: 1966-ին Բորիս Սպասկիի հետ դժվարին խաղում Պետրոսյանը պաշտպանեց իր տիտղոսը:
Երկրորդ փորձի ժամանակ՝ 1969-ին, Սպասկին հաջողության հասավ:
Հետագա կյանքը
Տիտղոսը անցավ մեկ այլին, բայց կյանքը շարունակվում էր: Պետրոսյանը շարունակում էր վստահորեն խաղալ մրցաշարերում: 1975-ին 4-րդ անգամ նա նվաճեց «ոսկին» ազգային առաջնությունում:
Ապագայում նա սկսեց աստիճանաբար զիջել դիրքերը, դրա պատճառը ոչ միայն տարիքն էր, այլև լուրջ հիվանդությունը: Տիգրան Վարդանովիչը վախճանվեց 1984 թվականին՝ 55 տարեկան հասակում:
2.Ժխտական նախադասությունները դրակա՛ն դարձրու երկու ձևով՝ փոխելով ժխտական դերանունը: Ոչ մեկը չի հասկանում իմ ցավը-Ես հասկանում եմ, իմ ցավը: Ոչինչ ավելի վատ չէ, քան մենակությունը-Ամեն բան ավելի լավ է, քան մենակությունը: Ոչինչ չխնդրեց օտարության մեջ գտնվող հորից-Ամեն ինչ խնդրեց օտարության մեջ գտնվող հորից: Ոչ մի բան չի կարող փչացնել նրա բարձր տրամադրությունը-Ամեն վան կարող է փչացնել նրա բարձր տրամադրույունը: Այդ ընթացքում ոչ ոք չեկավ-Այդ ընթացքում բոլորը եկան: Ոչինչ չէր խանգարում գիշերային անդորրը-ամեն ինչ խանգարում էր գիշերային անդորրը:
3.Կետերի փոխարեն գրի՛ր տրված բառերից մեկը:
անօդ տարածության մեջ մարդն իր մարմինը չի զգում: (անօդ, անոթ)
Աղջիկը դասավորեց արհեստանոցի բոլոր անոթները ու դուրս եկավ: (անօդ, անոթ)
Տղայի աղմկոտ ու անհանգիստ վարքը վախեցնում էր ծնողներին: (վարկ, վարք)
Նրանք ամեն ինչ արեցին իրենց արտադրանքի վարկը բարձր պահելու համար: (վարկ, վարք)
4.Ձեր դասարանի մասին պատմի՛ր և պատմությունդ վերնագրի՛ր: Այնպե՛ս արա, որ տրված հարցերի պատասխաններն էլ լինեն պատմությանդ մեջ: Առանձին մարդկանց մասին գրելուց մի՛ խուսափիր:
ա) Ձեր դասարանն ինչպիսի՞ն է: բ) Ձեր դասերն ինչպե՞ս են անցնում: գ) Դասամիջոցնե՞րն ինչպես են անցնում: դ) Դասերից հետո(դպրոցից դուրս) ինչպե՞ս եք ընկերություն անում:
Մեր հետաքրքիր և տարօրինակ դասարանը:
Մեր դասարանը շատ յուրօրինակ դասարան է, երբեք չես կարող բացատրել, թե ով ին՞չ է անում մեր դասարանում: Կարող է մի օր մենք լավ և տրամադրված լինենք, կարող է՝ ոչ: Մեր դասերն անցում են լավ, արագ, զվարճալի,հետաքրքիր և այլն: Մենք շատ հետաքրքիր ենք նաև դասամիջոցներին: Մեր դասարանը երբեք չի օգտագործի դասամիջոցը պետքարան գնալու կամ ջուր խմելու համար: Երբ դասը ավարտվում է, մենք դասարանով միանգամից վազում ենք մյուս դասին: Իսկ երկար դասամիջոցին հիմնականում ուշանում ենք հինգերորդ դասից՝ պատճառն այն է, որ մենք համ երկար ենք սնվում, համ երկար սպասում ենք Էտալոն խանութի հերթի մեջ: Դասերից հետո, կարելի է ասել, մենք չենք շփվում իրար հետ: Միայն հատուկ օրերին, երբ ինչ որ ֆուտբոլային խաղ ենք դիտում, այդ ժամանակ էլ Viber-ով զրուցում ենք իրար հետ:
Քաղաքի անունը Օուշեն Գրոուվ է: Յոթ հազար բնակիչ ունի: Քաղաքի փողոցներում ո՛չ մի ճռռոց ու հռնդյուն չես լսի:Մա՛րդ են, հանկարծ մեքենա վարելու գայթակղությանը չտրվեն: Երկարատև բանավեճերից հետո մի բացատրություն է արվել:ԱՄՆ-ի Նյու-Ջերսի նահանգում մի փոքրիկ քաղաք կա: Արդեն հայուր տարի է, ինչ այնտեղ կիրակի օրը հայտարարված է «լռության օր»: Այդ օրը տրանսպորտի երթևեկությունն արգելված է:Թերթերն առաքվում են հեծանիվներով: Փողոցները ծանր, թուջե շղթաներով ցանկապատվում են ու փականքով փակվում։
ԱՄՆ-ի Նյու-Ջերսի նահանգում մի փոքրիկ քաղաք կա: Քաղաքի անունը Օուշեն Գրոուվ է: Յոթ հազար բնակիչ ունի: Արդեն հայուր տարի է, ինչ այնտեղ կիրակի օրը հայտարարված է «լռության օր»:Քաղաքի փողոցներում ո՛չ մի ճռռոց ու հռնդյուն չես լսի: Այդ օրը տրանսպորտի երթևեկությունն արգելված է: Թերթերն առաքվում են հեծանիվներով: Փողոցները ծանր, թուջե շղթաներով ցանկապատվում են ու փականքով փակվում։ Երկարատև բանավեճերից հետո մի բացատրություն է արվել: Մա՛րդ են, հանկարծ մեքենա վարելու գայթակղությանը չտրվեն
Թագավորական աթոռ-գահ քաղաքամերձ բնակավայր-գյուղ վատ լուր հաղորդող- գուժկան ձիերի խումբ-երամակ հաճելի հոտ-բույր ձկների խումբ-վտառ մեղուների խումբ-պարս
2.Փակագծերում տրվածներից ընտրիր փոխաբերական իմաստ ունեցող բառը; Բնակատեղին հետզհետե ընկղմվեց ամենակուլ(սև, գիշերային, ամենակուլ) խավարի մեջ: Ձորի վրա ծիծեռնակի տխուր(կիսաքանդ, տխուր, թափուր) բույնն էր կախվել անպաշտպան: (Տխուր, թխպոտ, ամպամած)տխուր երկնքից անձրևն էր մաղում շիկացած հողին: Դու եկար սպիտակ շորերով, երբ վշտահար(ձմռան, ցուրտ, վշտահար) երեկոն էր իմ սրտում: Կանաչների միջով հևասպառ հոսում էր վրդովված(լեռնային, վրդովված, վճիտ) գետակը:
3. Երկու շարքից առանձնացնել դարձվածքն ու նրա բացատրությունը: 1. Ականջին օղ անել-մտապահել, ահը սիրտն ընկնել-երկյուղել, անվանը մուր քսել-անարգել, անդանակ մորթել-տանջել, առյուծ կտրել-խիզախանալ, բռունցք թափ տալ-սպառնալ, արձան կտրել-քարանալ, բախտը ժպտալ-հաջողվել, բառերը քամուն տալ-շատախոսել, բերանը բաց մնալ-հիանալ: 2. Շատախոսել, հաջողվել, տանջել, մտապահել, հիանալ, քարանալ, սպառնալ, երկյուղել, խիզախանալ, անարգել:
4.Տրված բարդ բառերի առաջին բաղադրիչները փոխելով՝ ստացիր նոր բառեր: Բարձրագագաթ –քառագագաթ:
1.Նախադասությունն ընդարձակի՛ր՝ ավելացնելով բառեր կամ բառակապակցություններ, որոնք ցույց տան, թե ո՞ւմ կամ ինչի՞ն է պատկանում (վերաբերում) ենթական:
Օրինակ` Դուռը փոքիկ աղջիկը բացեց:- Դուռը նրա փոքրիկ աղջիկը բացեց:
Պատճառը շատ խորն է թաքնված-Եղբորս ցավոտ պատճառը շատ խորն է թաքնված: Անշարժ անիվի ճաղերը կարելի է հաշվել-Նրա անշարժ ու հսկա անիվի ճաղերը կարելի է հաշվել: Աչքից ոչինչ չի վրիպում-Խելացի մարդու աչքից, գրեթե ոչինչ չի վրիպում: Որդին դեռ փոքր է-Իմ ընկերոջ որդին դեռ շատ փոքր է: Ո՞ր մասում է ավելի հարմար-Այս մեծ սենյակի, ո՞ր մասում է ավելի հարմար:
2.Տեքստը փոխադրի՛ր` ուղղակի խոսքեր ավելացնելով: Անցյալ դարի վերջին վիեննացի աստղագետ Պալիսը հայտնաբերեց նոր աստղակերպ: Գիտնականն աստղագիտական հզոր գործիքներ ձեռք բերելու միջոցներ չուներ: Նա հայտարարեց, որ վաճառում է նոր երկնային մարմնին անուն տալու իրավունքը: Իսկույն հայտնվեց գնորդը: Դա բարոն Ալբերտ ֆոն Ռոտշիլդն էր: Միլիոնատիրոջ ցանկությամբ աստղակերպն անվանվեց նրա կնոջ՝ Բետինայի անունով:
Անցյալ դարի վերջին վիեննացի աստղագետ Պալիսը ասաց.
– Ես հայտնաբերել եմ նոր աստղակերպ, բայց աստղագիտական հզոր գործիքներ ձեռք բերելու միջոց չունեմ:
Նա հայտարարեց.
– Վաճառվում է նոր երկնային մարմնին անուն տալու իրավունք:
Իսկույն հայտնվեց գնորդը: Դա պարոն Ալբերտ ֆոն Ռոտշիլդն էր: Միլիոնատերը ասաց.
– Ես ցանկանում եմ աստղակերպն անվանել իմ կնոջ՝ Բետինայի անունով:
3.Տեքստը վերականգնի՛ր պարբերությունների հաջորդականությունը փոխելով: Փորձի՛ր բացատրել, թե ի՞նչ է պարբերությունը (պար-հին հայերեն՝ բոլորում, պարբերություն –հին հայ.՝ շրջան): Փոխանակությունը պարզեցնելու համար մարդիկ փորձում էին իբրև փոխանակման միջոց ծառայող ամենահարմար առարկան գտնել: Անասունը, մթերքն ու մորթեղենը, որպես փող, հարմար չէին, որովհետև խնամք էին պահանջում ու շուտ էին փչանում: Մարդիկ աստիճանաբար հասկացել էին, որ փողը ոչ թե ժամանակավոր, այլ մշտական ու հաստատուն պիտի լիներ: Նաև դիմացկուն լիներ, որ ձեռքից ձեռք անցնելիս շուտ չփչանար: Թեթև լիներ, որ կրելը հեշտ լիներ: Իսկ արժեքը և´ եզան ու տան, և՛ նավի ու հողակտորի, և՛ ցանկացած այլ առարկայի արժեքի հետ պիտի համեմատվեր: Ու պիտի բաժանվեր մանր մասերի, որ մանր առարկաների գնումներ էլ կատարվեին: Բայց փոխանակություն կատարելը բարդ էր, քանի որ իրերն ու մթերքները տարբեր արժեքներ ունեին: Արժեքը կախված էր նրանից, թե ինչքա՛ն աշխատանք էր ծախսվել այս կամ այն առարկան կամ մթերքը ստանալու համար, կամ դրանք ձեռք բերելու համար ի՛նչ դժվարություններ ու վտանգներ էին հաղթահարվել: Մեկ ոչխարի դիմաց, օրինակ, կարելի էր երկու կացին կամ չորս սափոր կամ էլ մեկ անդրավարտիք ստանալ, իսկ հովազի ժանիքներից ու ճիրաններից պատրաստված ապարանջանի փոխարեն՝ նավակ կամ մի զույգ եզ: Հազարամյակներ առաջ մարդիկ չգիտեին, թե ի՛նչ է փողը, պարզապես զանազան առարկաներ էին փոխանակում միմյանց հետ: Բրուտները խեցե ամաններ ու սափորներ էին տալիս, դարբինները՝ դանակներ, կացիններ ու նետերի ծայրապանակներ, երկրագործները՝ հացահատիկ, յուղ, գինի, անասնապահները՝ միս, բուրդ, կաշի, հաղթանակած մարտիկներն էլ՝ իրենց գերիները: Դրա հետ նոր պահանջ ծագեց: Հարկավոր էր, որ ամենամանր մասերի բաժանելու ժամանակ էլ փողի ընդհանուր արժեքը չփոքրանար: Օրինակ, եթե մորթին բաժանեին մանր կտորների, կտրոներից ամեն մեկի արժեքն էլ զրո կլիներ, միաժամանակ բոլորինն էլ: Բոլորը, այդ պահանջներին քիչ թե շատ համապատասխանող առաջին փողերից էին խեցիները:
1-ին Փոխանակությունը պարզեցնելու համար մարդիկ փորձում էին իբրև փոխանակման միջոցծառայող ամենահարմար առարկան գտնել: Անասունը, մթերքն ու մորթեղենը, որպես փող, հարմար չէին, որովհետև խնամք էին պահանջում ու շուտ էին փչանում: Մարդիկ աստիճանաբար հասկացել էին, որ փողը ոչ թե ժամանակավոր, այլ մշտական ու հաստատուն պիտի լիներ: Նաև դիմացկուն լիներ, որ ձեռքից ձեռք անցնելիս շուտ չփչանար: Թեթև լիներ, որ կրելը հեշտ լիներ: Իսկ արժեքը և´ եզան ու տան, և՛ նավի ու հողակտորի, և՛ ցանկացած այլ առարկայի արժեքի հետ պիտի համեմատվեր: Ու պիտի բաժանվեր մանր մասերի, որ մանր առարկաների գնումներ էլ կատարվեին:
2-րդ Բայց փոխանակություն կատարելը բարդ էր, քանի որ իրերն ու մթերքները տարբեր արժեքներ ունեին: Արժեքը կախված էր նրանից, թե ինչքա՛ն աշխատանք էր ծախսվել այս կամ այն առարկան կամ մթերքը ստանալու համար, կամ դրանք ձեռք բերելու համար ի՛նչ դժվարություններ ու վտանգներ էին հաղթահարվել: Մեկ ոչխարի դիմաց, օրինակ, կարելի էր երկու կացին կամ չորս սափոր կամ էլ մեկ անդրավարտիք ստանալ, իսկ հովազի ժանիքներից ու ճիրաններից պատրաստված ապարանջանի փոխարեն՝ նավակ կամ մի զույգ եզ:
3-րդ Հազարամյակներ առաջ մարդիկ չգիտեին, թե ի՛նչ է փողը, պարզապես զանազան առարկաներ էին փոխանակում միմյանց հետ: Բրուտները խեցե ամաններ ու սափորներ էին տալիս, դարբինները՝ դանակներ, կացիններ ու նետերի ծայրապանակներ, երկրագործները՝հացահատիկ, յուղ, գինի, անասնապահները՝ միս, բուրդ, կաշի, հաղթանակած մարտիկներն էլ՝ իրենց գերիները:
4-րդ Դրա հետ նոր պահանջ ծագեց: Հարկավոր էր, որ ամենամանր մասերի բաժանելու ժամանակ էլ փողի ընդհանուր արժեքը չփոքրանար: Օրինակ, եթե մորթին բաժանեին մանր կտորների, կտրոներից ամեն մեկի արժեքն էլ զրո կլիներ, միաժամանակ բոլորինն էլ: Բոլորը, այդպահանջներին քիչ թե շատ համապատասխանող առաջին փողերից էին խեցիները:
4.Հետևություններից ո՞րն է (որո՞նք են) համապատասխանում տեքստին: Ընտրությունդ հիմնավորի՛ր: Կարող ես նաև այլ հետևություն անել:
Արագիլին հարցրին. — իմաստո՛ւն հավք, ինչո՞ւ ես անվերջ մի ոտքի վրա կանգնում: Պատասխանեց. Որպեսզի գոնե մի քիչ թեթևացնեմ աշխարհի բեռը: Հետևություն ա)Մարդիկ մեծամիտ են ու շատ կարևորում են իրենց: Նրանց թվում է, թե իրենք են տանում աշխարհի հոգսը, և իրենցից է կախված, թե աշխարհն ինչպե՛ս է ապրում: բ) Կա մարդ, որ այնքան բարի է, աշխարհի ու մարդկանց նեղություն չտալու համար պատրաստ է «մեկ ոտքի վրա» ապրելու:Իր կյանքը կդժվարացնի, միայն թե ուրիշների համար հեշտ լինի: գ) Ծույլ մարդիկ, իրենց բան ու գործը թողած, ամբողջ օրը կարծես աշխարհի հոգսն են հոգում: դ)Կան պարծենկոտ մարդիկ, որոնք իրենց ամենասովորական արարքները շատ են կարևորում ու դրանք վեհ գաղափարներով բացատրում: ե) Բոլոր մարդիկ պիտի մեկ ոտք ունենան, որ երկրի բեռը թեթև լինի: զ) Մարդիկ պետք է հարգեն դիմացինների սովորությունները և դրանց վերաբերող ավելորդ հարցեր չտան, թե չէ երբեմն շատ անհեթեթ պատասխաններ կլսեն: Ամեն ինչ չէ, որ բացատրելի է: է) Մարդիկ այնքան եսասեր ու շահամոլ են, որ երբեք, մի թռչունի չափ անգամ չեն մտածի իրենց երկրի մասին:
1.Նախադասությունները հնարավոր ձևերով կետադրի՛ր այնպես, որ տարբեր իմաստներ ունենան:
Անգղերի կռնչոցից վախեցած ձիերը խլշեցին ականջները: Ժայռի կատարին բազմած, արծիվն ակնդետ նայում էր երկնի լազուրին: Այս անգամ ուրիշ կաս-կարմիր փողկապով էր, նոր ածիլված դեմքով, անսովոր առույգ ու կենսուրախ: Տիկին Նվարդը գլխին մի խայտաբղետ, մեծ գլխարկ, ուրախ- ուրախ անցնում էր: Օրիորդը գլուխը կախեց, մտածության մեջ ընկավ. Սամվելը՝ նրա սիրելին, փորձանքին էր ընդառաջ գնում: Մանուկները գնում էին ծանոթ արահետով, որ տանում էր դեպի բուրգի քարանձավները` սիրելի և երկյուղալի վայրեր:
2.Ավելորդ բառերը գտի՛ր և նախադասություններն ուղղի՛ր:
Հավանաբար հաջողությամբ կպսակվի նախարարի այս նոր ձեռնարկը երևի: Սրա հիման վրա կլինի հիմքը: Մի հատ լուրջ հակաճառություն ունեմ: Պատմությունս վերաբերում է հենց քո ընկերոջը մասին: Ի՞նչ բան է հրաբուխը: Ի՞նչ բան են մթնոլորտային ճակատները: Հեռախոսը դա շքեղություն չէ: Նա պատերազմից հետո այդ կողմերը եկող առաջին և միակ մարդն էր: Դու անպայման մեծ հաջողության կհասնես երևի:
3.Նախադասության մեջ ձևով կամ իմաստով սխալ գործածված բառերն ուղղի՛ր:
Թռչունները կարողանում են չվել ինչպես երամներով, այնպես էլ առանձին անհատներով: Դուք չափազանցացնում եք վտանգը: Խոսքը նրա մասին է: Հաճելի տեսք-տպավորություն չի թողնում: Բանն ինչո՞ւմն է,- հարցրեց ոստիկանը: Գործը-խոսքը նրանում է, որ բոլորը մոռացել են ուխտի մասի:
4.Նախադասության մեջ շարադասության սխալ կա. ուղղի՛ր: Որոշակիորեն արահետը ձգվեց բլուրն ի վեր, ու հասկացա, որ հասել ենք բլրի ստորոտին:-Արահետը որոշակիորեն ձգվեց բլուրն ի վեր, ու հասկացա, որ հասել ենք բլրի ստորոտին: Դանակով ծակծկող փշերն ու լիանաները կտրում ու ճամփա էր բացում ետևից եկողների համար:-Ծակծկող փշերն ու լիանաները դանակով կտրում ու ճամփա էր բացում ետևից եկողների համար: Նա աղմկոտ էր շնչում, բայց անաղմուկ ոտքերը դնում էր փափուկ խոտի վրա:-Նա շնչում էր աղմկոտ, բայց ոտքերը անաղմուկ դնում էր փափուկ խոտի վրա: Շատ հեշտ էր բարձրանում, կարծես հարթ քայլում էր ճանապարհով:-Շատ հեշտ էր բարձրանում, կարծես հարթ ճանապարհով էր քայլում: Շատ լավ խոտերի բույնը քողարկում էին:-Խոտերը շատ լավ էին քողարկում բույնը:
5.Տեքստը կարդա՛ և քարի վրա պայմանագիր ստորագրելու արարողությունն այնպես նկարագրի՛ր, որ հավաստի հնչի (փորձի՛ր պահպանել պատմական կոլորիտը, արարողության հանդիսությունը , մասնակիցների հագուստ-կապուստը, զենք ու զրահը և այլն): Ժնևում, ՄԱԿ-ի թանգարանում, ի թիվս բազմաթիվ այլ ցուցանմուշների, աշխարհում առաջին խաղաղ դաշնագիրն է պահվում: Այդ եզակի «փաստաթուղթը» մեր թվարկությունից առաջ 1290 թվականին է կազմվել, «ստորագրել են» եգիպտական փարավոնը և խեթերի թագավորը: Դաշնագիրը քարի վրա է փորագրված և տեքստի տակ ստորագրության փոխարեն երկու տիրակալների անձնական խորհրդանիշներն են քանդակված:-Ժնևում, ՄԱԿ-ի թանգարանում, ի թիվս բազմաթիվ այլ ցուցանմուշների, աշխարհի առաջին խաղաղ դաշնագիրն է պահվում, որը կնքվել է մ.թ.ա 1290 թվականին՝ եգիպտական փարավոնի և խեթերի թագավորի միջև, եգիպտական բուրգերից ոչ հեռու: Այդ օրը շատ շոգ էր, արևը այրում էր հավաքվել էին շատ մարդիկ, այլ թագավորություններից ժամանել էին ուրիշ թագավորներ, թագուհիներ: Եգիպտական փարավոնը և խեթերի թագավորը՝ իմանալով, որ պետք է դաշինք կնքեն նրանք պատրաստել էին մի քար՝ որպիսզի ստորագրեին այդ քարի վրա: Եվ, երբ ամբոխը տեսավ կառքերը, որոնցից մեկի մեջ փարավոնն էր, մյուսի մեջ խեթերի թագավորը, նրանք հռճվեցին, որովհետև շատ էին սպասում նրանց: Եվ, երբ եկավ ժամանակը, նրանք ձեռք-ձեռքի տվեցին և ստորագրեցին:
Արեն Մնացականյան 