Արեն Մնացականյան Միջին դպրոց 9.5
Վառելանյութ։Վառելանյութի տեսակները
Նյութերը որոնք այրվելիս անջատում են ջերմություն, կոչվում են վառելիք: Օրինակ՝ բենզին, տորֆ, քարածուխ:
Ավելի նախընտրելի է գազային վառելանյութը, որովհետև այն վնաս չի տալիս բնությանը:
Մոխիր, ջուր, շմոլ գազ:
Խնձորաթթու, քացախաթթու, կիտրոնաթթու, կաթնաթթու, ածխաթթու, ծծմբաթթու, ֆոսֆորաթթու, աղաթթու:
2․ Ի՞նչ բաղադրություն ունեն թթուները։
Թթուները բարդ նյութեր են,որոնք կազմված են ջրածնից և թթվային մնացորդներից։
3․ Ինչպես կարեղ ենք համոզվել, որ տվյալ նյութը թթու է։
Հայտնանյութը թթուների լուծույթում փոխում է իր գույնը, նաև թթուները ունեն թթու համ։
4․ Ինչպես պետք է վարվել թթուների հետ։
Թթուների հետ պետք է շատ զգույշ լինել։Եթե թթուն թափվել է ձեր մաշկի վրա ապա արագ պետք է ձեռքը լվալ և մշակել սոդայով ,որպեսզի թթուն չկարողանա քայքայել ձեր մաշկը։
Օրինակ՝ Երբ թթվածնի և այլ նյութերի միջև տեղի ունեցող քիմիական ռեակցիաները օքսիդացման ռեակցիաներ են:
Երբ բաղադրիչներից մեկը թթվածին է:
Կան վտանգավոր օքսիդներ:
Օրինակ՝ Շմոլ գազը, ծծմբի օքսիդը, ազոտի օքսիդը:
Երեկ մենք բնագիտության ժամին, գնացինք ընկեր Շողիկի մոտ՝ (Քոլեջ):Այնտեղ մենք տեսանք նապաստակներ, թութակներ, ծաղիկներ, կրիաներ, ծովախուզուկներ: Վերջում մենք, երբ արդեն պետք է վերադառնայինք, մենք գնացինք սերմ հավաքելու: Մենք հավաքեցինք (Գայլարդիա):
Գայլարդիա երկնագույն
Գայլարդիա երկգույն (լատ.՝ Gaillardia pulchella), աստղածաղկազգիների ընտանիքին պատկանող միամյա ծաղկաբույս, որը ծագումով Հարավային և Հյուսիսային Ամերիկաներից է։ Լուսասեր և բավականին երաշտադիմացկուն բույս է, աճում և առատորեն ծաղկում է հումուսով ու սննդանյութերով հարուստ ստրուկտուրային հողերում։ Բարձրությունը հասնում է մինչև 90 սմ-ի։
| Գայլարդիա երկգույն | |
Գայլարդիա երկգույն | |
| Դասակարգում | |
| Թագավորություն | Բույսեր (Plantae) |
| Կարգ | Աստղածաղկավորներ (Asterales) |
| Ընտանիք | Աստղածաղկազգիներ (Asteraceae) |
| Վերնատրիբա | Helianthodae |
| Տրիբա | Helenieae |
| Ենթատրիբա | Gaillardiinae |
| Ցեղ | Գայլլարդիա (Gaillardia) |
| Տեսակ | Գայլարդիա երկգույն (G. pulchella) |
| Միջազգային անվանում | |
| Gaillardia pulchellaFoug. |
Տերևները երկարավուն են և օվալաձև են, լայնաբլթակ կամ ուղղակի բլթակավոր։ Ծաղկաբույլերը կազմված են լեզվակավոր և խողովակաձև կամ միայն խողովակաձև խոշոր ծաղիկներից, որոնց գունավորումը տարբեր է՝ դեղին, նարնջագույն, կարմրադարչնագույն և կարմիր։ Հանդիպում են կիսալիաթերթիկ և լիաթերթիկ ծաղկավոր բույսեր։ Բույսի բարձրությունը չի անցնում 50-60 սմ-ից։ Ունի հոծ, ցածրաճ այլատեսակ՝ մինչև 40 սմ բարձրությամբ։ Ծաղիկները խոշոր են, մինչև 10-12 սմ տրամագծով։ Սելեկցիոն եղանակով ստացված խոշորածաղիկ տեսակներն են․
Այրում ։Հրդեհի հանգցնելը թեման։
Օրինակ՝ փայտը վառվում է 270 C-ում, իսկ քարածուխը 350-C ում: Այրումը ստեղծվում է մի բան տաքանալուց:
Օրինակ՝ Երբ մենք ուզում ենք խորոված անել, ապա դրա համար մեզ պետք է փայտեր, և կրակ-այրում:
Որպեսզի այրումը տեղի ունենա, հարկավոր է նյութը նախապես տաքացնել մինչև համապատասխան բռնկման ջերմաստիճան։ Տարբեր նյութեր բրնկվում են տարբեր ջերմաստիճաններում, օրինակ՝ փայտը` 270 C-ում, քարածուխը՝ 350 C-ում և այլն։
Կա 2 պայման՝ ջերմաստիչանի իջեցում և թթվածնի մուտքի դադարեցում։
Վառվող փայտը կամ ածուխը հանգցնում են սառը ջրով, որն իջեցնում է ջերմաստիճանը և կասեցնում օդի մուտքը դեպի այրվող առարկան։
1.Սկզբում ես կանջատեի գազը:
2.Կբացեի նաև պատուհանները և դռները:
3. Բոլորին կտեղեկացնեի:
4. Տնից կհեռանայինք մինչև գազի հոտը վերջանար:
Քայքայման և միացման ռեակցիաները
Երբ մի նյութ քայքայվում է և առաջանում է նոր բարդ կամ պարզ նյութ։
Երբ երկու նյութ միանում են իրար առաջացնելով նոր նյութ։
Քայքայման։ Ջուրը քայքայվում է առաջացնելով ջրածին և թթվածին։
ա) C+O2 =CO2 բ)CH4=H2+C
գ)H2+S=H2S դ) FeS=Fe+S
1. Ո՞ր երևույթն են անվանում քիմիական ռեակցիա:
Քիմիական են կոչվում այն երևույթները, որոնց ժամանակ փոխվում է նյութի բաղադրությունը, մի նյութից առաջանում է երկու և ավելի նյութեր։ Քիմիական երևույթներին այլ կերպ անվանում են քիմիական ռեակցիաներ կամ փոխարկումներ։
Քիմիական երևույթները (քիմիական ռեակցիաներ կամ փոխարկումներ) լինում են 4 տեսակի`
Միացման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնց ժամանակ 2 պարզ կամ բարդ նյութեր միանալով առաջացնում են 1 բարդ նյութ: Քայքայման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնց ժամանակ 1 բարդ նյութը քայքայվում է և առաջանում է երկու կամ մի քանի պարզ նյութեր: Տեղակալման ռեակցիաներն ընթանում են պարզ և բարդ նյութերի միջև, որոնց դեպքում պարզ նյութի ատոմները տեղակալվում են բարդ նյութի ատոմներից մեկով: Փոխանակման ռեակցիաները ընթանում են 2 բարդ նյութերի միջև, որոնք փոխանակվում են իրենց ատոմներով: Ռեակցիայի ընթանալու պայմաններն են` ջերմության անջատում, նստվածքի առաջացում, գազի անջատում, գույնի փոփոխություն, հոտի առաջացում և այլն:
2.Թվարկե՛ք քիմիական ռեակցիաների համար անհրաժեշտ մի քանի պայմաններ:
Քիմիական ռեակցիաներ առաջանալու համար անհրաժեշտ է, որ նյութերը անմիջական հպման մեջ լինեն: Այդ նպատակով նյութերը մանրացնում են և խառնում:
Օրինակ` ծծմբի և երկաթի միջև ռեակցիան ընթանալու համար ծծումբը տրորում են հավանգում, իսկ երկաթի փոշին ստանում են հատուկ եղանակով: Ստացված փոշիները խնամքով խառնում են` մասնիկների հավասարաչափ բաշխման համար:
Նյութի առավել նուրբ մանրացում` մինչև մոլեկուլ և իոն, հնարավոր է դրանք ջրում լուծելով, որի պատճառով էլ ռեակցիաների մեծ մասն իրականացվում է լուծույթներում:
Որպեսզի ռեակցիան սկսվի, անհրաժեշտ է ինչ որ ձևով այն խթանել, «արթնացնել» քիմիական կապերը: Դա է պատճառը, որ քիմիական ռեակցիաների մեծ մասի ընթանալու համար ջերմություն է պահանջվում:
Այսպիսով, ռեակցիան սկսելու և ընթանալու պայմաններն են՝
1. մանրացում 2. խառնում 3. տաքացում և այլն:
3. Թվարկե՛ք քիմիական ռեակցիաների բնորոշ մի քանի հատկանիշ:
Գույնի, Համի, Հոտի, փոփոխությունը, գազի, ջերմության, Լույսի և նստվածքի անջատումը։
Տնային աշխատանք
1. Բերե՛ք քիմիական ռեակցիայի օրինակներ։
Մոմի այրվելը, կաթվի թթվելը, նեխած ձվի հոտը և այլ:
2. Լուսասինթեզը համարվու՞մ է քիմիական ռեակցիա:
Այո:
3. Նյութերին ի՞նչ կարևոր պայման է պետք միմյամց հետ փոխազդելու համար։
Հպումը:
Սովորել՝ նյութերի փոխակերպումը.Ֆիզիկական և քիմիական երևույթներ։
Տնային աշխատանք
Պատասխանել հարցերին
Ինչպիսի՞ երևույթ է մոմի այրվելը։ Մոմի այրվելը ֆիզիկական երևույթ է:
2 Որո՞նք են ֆիզիկական երևույթների տարատեսակները։ Լուսային, էլեկտրական, մագնիսական և ձայնային:
3 Արևի լուսավորելը,գիշերային երկնքում աստղերի առկայծումը ,կայծակի բռնկումներով երկնքի լուսավորվելը ,այսպիսի երևույթները ի՞նչպես են անվանում։
Այսպիսի երևույթները անվանում են Լուսային երևույթներ:
Դասարանական աշխատանք
Պատասխանել հարցերին
Ֆիզիկական երևույթների ժամանակ, երբ կոտրվում է ապա ոչինչ չի ավելանում:
Քիմիական երևույթները նրանք են, որ ՝Օրինակ երբ փայտը այրվում է ստացվում է մոխիր:
Հարցեր և առաջադրանքներ
1.Ի՞նչ կենդանի օրգանիզմներ են հանդիպում հողում:
Բակտերիաներ , սնկեր , անձրևաորդեր
2. Ի՞նչ է հողը, իսկ հումո՞ւսը:
Հողը երկրագնդի մակերևույթի վերին բերրի շերտն է:
Հողը պարունակում է նաև տարբեր բույսերի և կենդանիների մնացորդներ: Այդ մնացորդները բակտերիաների և սնկերի օգնությամբ քայքայվում են, առաջանում է օր գանական նյութերով հարուստ հումուս, որր հողին հաղորդում է մուգ գույն:
3.Ինչո՞ւ է հողի վերին շերտը մուգ գույնի:
Քանի որ հումուսը շատ է:
4. Ի՞նչ նյութեր են պարունակվում հողում:
Տարբեր բույսերի և կենդանիների մնացորդներ:
5.Ի՞նչ են պարարտանյութերը:
Պարարտանյութերը պարունակում են տարբեր նյութեր և լրացուցիչ սնունդ են բույսի համար:
6.Ի՞նչ նպատակով են իրականացնում հողի արհեստական ոռոգումը, փխրեցումը:
Բույսերի աճի համար անհրաժեշտ են նաե ջուր, թթվածին և այլ նյութեր: Ջրի պարունակությունը հողում փոփոխական է: Երբ անձրեները սակավ են, անհրաժեշտ է արհեստական ոռոգում, որի համար օգտագործում են լճերի, գետերի, ջրամբարների, ջրանցքների ջրերը: Իսկ թթվածնով հարստացնելու համար հողր փխրեցնում են:
Արեն Մնացականյան 
.jpg){kind=link}