Հայ գրականության մեջ գաղթականության թեման առանձնահատուկ տեղ ունի, քանի որ հայ ժողովրդի պատմությունը հաճախ կապված է եղել հայրենիքի կորուստի, տեղահանության և նոր կյանքի դժվարությունների հետ։ Այս թեմային անդրադարձած նշանավոր գրողներից է Գուրգեն Մահարի-ը, որի ստեղծագործություններում արտացոլվում են ժողովրդի ցավը, հիշողությունները և ապրումները։
Գաղթականությունը մարդու համար ոչ միայն բնակավայրի փոփոխություն է, այլ նաև հոգեկան ծանր փորձություն։ Գաղթականը ստիպված է լքել իր տունը, հարազատ միջավայրը և հաճախ նաև իր անցյալի մի մասը։ Մահարու ստեղծագործություններում այս ցավը ներկայացվում է խոր հուզականությամբ․ նա նկարագրում է մարդկանց, որոնք կորցրել են իրենց հայրենի հողը, բայց շարունակում են ապրել հիշողություններով և հույսով։
Ցեղասպանության հետևանքով գաղթական դարձած հայությունը հայտնվեց չափազանց ծանր պայմաններում։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ հազարավոր մարդիկ կորցրեցին իրենց ընտանիքները, ունեցվածքը և հայրենի բնակավայրերը։ Նրանք ստիպված էին երկար ճանապարհներ անցնել՝ հաճախ սովի, հիվանդությունների և անապահովության պայմաններում։ Շատերը ապաստան գտան օտար երկրներում կամ գաղթավայրերում, որտեղ ստիպված էին սկսել նոր կյանք գրեթե ոչինչ չունենալով։
Մահարու գրականության մեջ գաղթականը հաճախ պատկերվում է որպես տառապած, բայց ուժեղ մարդ, որը փորձում է պահպանել իր լեզուն, մշակույթը և ազգային ինքնությունը նույնիսկ օտար միջավայրում։ Գրողը ցույց է տալիս, որ գաղթականությունը կարող է բերել մեծ դժվարություններ, սակայն մարդը կարող է հաղթահարել դրանք իր հավատով և աշխատասիրությամբ։
Այսպիսով, Գուրգեն Մահարի-ի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն, քանի որ դրանք ոչ միայն պատմում են գաղթականության ցավի մասին, այլ նաև հիշեցնում են ազգային ինքնության պահպանման և մարդկային տոկունության արժեքը։
Արեն Մնացականյան 