Month: October 2025

Ներածություն

XX դարի սկզբին աշխարհն արդեն լարված էր քաղաքական, տնտեսական և ռազմական մրցակցությամբ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմը դարձավ այն աղետը, որը փոխեց ամբողջ աշխարհի քարտեզը և մարդկության պատմությունը։ Պատերազմի պատճառներն ու հետևանքները հսկայական ազդեցություն ունեցան հատկապես այն ժողովուրդների վրա, որոնք ապրում էին կայսրությունների սահմաններում, օրինակ՝ հայ ժողովրդի։

Սկիզբ

Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսվեց 1914 թ. հունիսի 28-ին, երբ Ավստրո–Հունգարիայում սպանվեց Ֆրանց Ֆերդինանդը։ Պատերազմի պատճառները տարածքային, տնտեսական, ռազմական և գաղափարական էին։ Ավստրո–Հունգարիան պատերազմ հայտարարեց Սերբիային, Ռուսաստանը սկսեց զորահավաք, Գերմանիան հարձակվեց Ռուսաստանի վրա, և հակամարտությունը վերաճեց համաշխարհային։ Անտանտին էին պատկանում Ֆրանսիան, Մեծ Բրիտանիան, Ռուսաստանը և մի շարք այլ պետություններ, Կենտրոնական տերություններին՝ Գերմանիան, Ավստրո–Հունգարիան, Օսմանյան կայսրությունը և Բուլղարիան։

Ընթացք և ավարտ

Պատերազմը ընթանում էր մի քանի ռազմաճակատներում։ Արևմտյան ռազմաճակատում Գերմանիան կռվում էր Ֆրանսիայի և Բելգիայի դեմ՝ խրամատային պատերազմով։ Արևելյան ռազմաճակատում Ռուսաստանը պատերազմ էր վարում Գերմանիայի և Ավստրո–Հունգարիայի դեմ՝ շարժուն մարտերով։ Հարավային ռազմաճակատում ներգրավված էին Սերբիան, Բուլղարիան, Հունաստանը և Ռումինիան, իսկ Մերձավոր Արևելքում ռազմական գործողություններ տեղի ունեցան Օսմանյան կայսրության տարածքում՝ Մեսոպոտամիայում, Պաղեստինում և Կովկասում։ Աֆրիկայում եվրոպական գաղութներն էլ դարձան բախման կետեր։

Առաջին համաշխարհայինում կիրառվեցին նոր զինատեսակներ՝ գազային զենքեր, տանկեր, սուզանավեր, ռազմական օդանավեր և մեքենայացված գնդացիրներ։ Օսմանյան կայսրությունը միացավ Կենտրոնական տերություններին և պատերազմեց Ռուսաստանին, Ֆրանսիային ու Մեծ Բրիտանիային։ Այդ ընթացքում սկսվեց Հայոց ցեղասպանությունը՝ զանգվածային տեղահանություններով, սպանություններով և բռնի մահվան երթերով, որի հետևանքով զոհվեց ավելի քան մեկուկես միլիոն հայ։ Ռուսաստանը մարտնչեց Կենտրոնական տերությունների դեմ Արևելյան ռազմաճակատում, բայց 1917-ին դուրս եկավ հեղափոխության պատճառով, իսկ ԱՄՆ-ը 1917-ին միացավ Անտանտին՝ օգնելով հաղթել Գերմանիային տնտեսական և ռազմական աջակցությամբ։

Պատերազմը ավարտվեց 1918 թ. նոյեմբերի 11-ին՝ Կոմպիենում զինադադարի ստորագրումով։ Գերմանիան և նրա դաշնակիցները պարտվեցին, և պատերազմը ավարտվեց Անտանտի հաղթանակով։ 1919 թ. Վերսալյան պայմանագրով ամփոփվեց պատերազմը։ Գերմանիան կորցրեց տարածքներ, սահմանափակվեց զինված ուժերը և պարտավորվեց վճարել փոխհատուցումներ։ Առաջացան նոր պետություններ՝ Չեխոսլովակիա, Լեհաստան, Ֆինլանդիա, Էստոնիա, Լատվիա, Լիտվա, Հունգարիա, Ավստրիա, Յուգոսլավիա։

Վերջնարդյունք

Առաջին համաշխարհային պատերազմը ցույց տվեց, որ համաշխարհային հակամարտությունները կարող են խորը ազդեցություն ունենալ ոչ միայն ռազմաճակատներում, այլև խաղաղ բնակչության վրա։ Օսմանյան կայսրության մասնակցությունն ու Հայոց ցեղասպանությունը բացահայտեցին, թե ինչպիսի աղետալի հետևանքներ կարող են ունենալ պատերազմի և քաղաքական ուժերի սխալ գործելաոճը։ Այս պատերազմը մեզ սովորեցնում է հասկանալ խաղաղության և պետականության արժեքը, ինչպես նաև անհրաժեշտությունը՝ կանխելու նման մարդկային ու ազգագրական աղետները ապագայում։

1.Որո՞նք են պետության հատկանիշները։
2․ Ինչպե՞ս է պետությունը կարգավորում հասարակական կյանքը։
3․ Որո՞նք են պետական իշխանության հատկանիշները։
4․ Որո՞նք են պետության ինքնիշխան իրավունքները

1. Պետության բնութագրերը սովորաբար ներառում են սահմանված տարածք, մշտական բնակչություն, տարածքի և բնակչության նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող կառավարություն և այլ պետությունների հետ հարաբերությունների մեջ մտնելու կարողություն:

2. Պետությունը կարգավորում է հասարակական կյանքը տարբեր միջոցներով, այդ թվում՝ օրենքների ստեղծման և կիրարկման, իրավապահ մարմինների միջոցով կարգուկանոնի պահպանման, հանրային ծառայությունների մատուցման և իր քաղաքացիների բարեկեցության վրա ազդող քաղաքականությունների սահմանման:

3. Պետական իշխանության բնութագրիչները հաճախ ներառում են օրենքներ ստեղծելու և կիրառելու, ուժի օրինական կիրառման մենաշնորհը պահպանելու, հարկեր հավաքելու և պետության և նրա քաղաքացիների անունից արտաքին հարաբերությունների մեջ մտնելու կարողությունը:

4. Պետության ինքնիշխան իրավունքները սովորաբար ներառում են իր տարածքում սեփական օրենքներ ընդունելու և կիրառելու, սահմանները վերահսկելու, դիվանագիտությամբ և արտաքին հարաբերություններով զբաղվելու և իր ներքին և արտաքին գործերի վրա առանց այլ պետությունների միջամտության վերջնական իշխանություն ունենալու կարողությունը:

86.

1. x1= 3 x2=11

2. x1=16 x2=4

3. x1=-10 x2=2

4. x1=-9 x2=5

5. x1=-7 x2=-5

6. x1=12 x2=2

87.

1. x1=4 x2=2

2. x1=7 x2=3

3. x1=-10 x2=-2

4. x1=-5 x2=-1

5. x1=6 x2=-2

6. x1=10 x2=-2

Ա (-10;-3 աճող) (-3;-1 նվազող) (-1;5 աճող) (5;10 նվազող)

Բ (-9;-7) նվազող, (-7;-6) աճող, (-6;0) նվազող, (0;7) աճող,

Գ (0;8) նվազող

Դ (-8;6) աճող

Ե (-10;-2) աճող, (-2;2) նվազող, (2;10) աճող,

Զ (-9;-7) աճող, (-7;0) նվազող, (0;7) աճող, (7;9) նվազող

Է (-8;-1) նվազող, (-1;2) աճող, (2;4) նվազող, (4;7) աճող

Ը (-8;-4) աճող, (-4;0) նվազող, (0;4) աճող, (4;8) նվազող

Ա (-8;0 նվազող), (0;4 աճող) (4;6 հաստատուն)

Բ (-5;-2) նվազող, (-2;2) աճող (2;7) հաստատուն

Գ (-6;3) աճող, (3;6) նվազող

Դ (-6;1) նվազող, (-1;4) աճող, (4;7) նվազող

Ե (-7;-3) աճող (-3;0) նվազող (0;7) աճող

Զ (-8;-4) աճող, (-4;4) նվազող (4;8) աճող

Է (-8;8) աճող

Ը (-6;0) նվազող (0;2) աճող (2;6) նվազող

այո ֆունկցիան մոնոտոն է:

Ա ոչ

Բ ոչ

Գ այո, նվազող

Դ այո, աճող

Ե ոչ

Զ ոչ

Է ոչ

Ը ոչ

Ա (6,-3)

Բ 6(-9;-7)

Գ (2;0)

Դ (6,6)

Ե (-2;10)

Զ (-7;7)

Է (10;7)

Ը (4;4)

Ա (-7;10)

Բ (-8;0)

Գ (-6;8)

Դ (-4;-8)

Ե (-4;2)

Զ (-5;0)

Է (-1;-1)

1. Ո՞ր նյութերն են կոչվում պոլիմերներ, նշել դրանց մոնոմերները։ Պոլիմերները այն նյութերն են, որոնք կազմված են քիչ կամ շատ փոքր միավորներից՝ մոնոմերներից, Ամինաթթուներ — կազմում են սպիտակուցները։Մոնոսախարիդներ — կազմում են ածխաջրերը։

1. Նկարագրել սպիտակուցների , ածխաջրերի , ճարպերի ֆունկցիաները՝ նշելով օրինակներ։

Սպիտակուցներ — օգնում են մարմնին կառուցվել և աճել, կերտում են բջիջները, օգնում վերականգնվել ու պաշտպանվել հիվանդություններից։ Օրինակ՝ միսը, ձուն և կաթ տալիս են շատ սպիտակուցներ:

Ածխաջրեր — հիմնականում տալիս են մարմնին էներգիա:

Ճարպեր — պահպանում են էներգիան, պաշտպանում օրգանները և օգնում մարմնին տաք մնալ։

1. Ի՞նչ ես հասկանում սպիտակուցի բնափոխում ասելով՝ բերել առօրյաում հանդիպող օրինակներ։

Սպիտակուցի բնափոխում նշանակում է, որ սպիտակուցը փոխում է իր կառուցվածքը և կորցնում իր սկզբնական հատկությունները՝ տաքությունից, նյութերից կամ շփումից։

Օրինակ՝ ձուն եփելիս, հեղուկը պնդանում է:

1. Նկարագերել նուկլեինաթթուների կառուցվածքը և ֆունկցիան:

Նուկլեինաթթուները լինում են երկու տեսակի՝ ԴՆԹ և ՌՆԹ։ Նրանք բաղկացած են մոնոմերներից, որոնք կոչվում են նուկլեոտիդներ։

Նուկլեոտիդի կառուցվածքը բաղկացած է երեք մասից՝ շաքարից, ֆոսֆատային խմբից, ազոտային խմբից:

ԴՆԹ-ն պահում է ժառանգական տեղեկությունը:

ՌՆԹ-ն նպաստում է սպիտակուցների սինթեզին:

1. (-8;8)

2. (-5;5)

3. (-3;3)

4. +-(2/3)

5. (-1,7;1,7)

6. -+(5/7)

7. -+(5/2)

8. (-0.2;0.2)

9. -+(√7)

10. -+(√33)

11. +-(√2)

12.

13.

14.

15.

Ներածություն

• Ներկայացնել Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկիզբը (1914 թ․) և նրա համաշխարհային նշանակությունը։
• Ընդգծել, որ այս պատերազմի տարիներին հայ ժողովուրդը հայտնվեց հատկապես ծանր պայմաններում Օսմանյան կայսրությունում։
• Կարճ ձևակերպել խնդիրը․ պատերազմը դարձավ Հայոց ցեղասպանության գործադրման «պատրվակը»։