Month: September 2022

1. Ո՞ր  երևույթն են անվանում քիմիական ռեակցիա:

Քիմիական են կոչվում այն երևույթները, որոնց ժամանակ փոխվում է նյութի բաղադրությունը, մի նյութից առաջանում է երկու և ավելի նյութեր։ Քիմիական երևույթներին այլ կերպ անվանում են քիմիական ռեակցիաներ կամ փոխարկումներ։ 

Քիմիական երևույթները (քիմիական ռեակցիաներ կամ փոխարկումներ) լինում են 4 տեսակի`

1. միացման
2. քայքայման
3. տեղակալման
4. փոխանակման

Միացման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնց ժամանակ 2 պարզ կամ բարդ նյութեր միանալով առաջացնում են 1 բարդ նյութ: Քայքայման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնց ժամանակ 1 բարդ նյութը քայքայվում է և առաջանում է երկու կամ մի քանի պարզ նյութեր: Տեղակալման ռեակցիաներն ընթանում են պարզ և բարդ նյութերի միջև, որոնց դեպքում պարզ նյութի ատոմները տեղակալվում են բարդ նյութի ատոմներից մեկով: Փոխանակման ռեակցիաները ընթանում են 2 բարդ նյութերի միջև, որոնք փոխանակվում են իրենց ատոմներով: Ռեակցիայի ընթանալու պայմաններն են` ջերմության անջատում, նստվածքի առաջացում, գազի անջատում, գույնի փոփոխություն, հոտի առաջացում և այլն:

2.Թվարկե՛ք  քիմիական  ռեակցիաների համար անհրաժեշտ  մի քանի պայմաններ:

Քիմիական ռեակցիաներ առաջանալու համար անհրաժեշտ է, որ նյութերը անմիջական հպման մեջ լինեն: Այդ նպատակով նյութերը մանրացնում են և խառնում:
 Օրինակ` ծծմբի և երկաթի միջև ռեակցիան ընթանալու համար ծծումբը տրորում են հավանգում, իսկ երկաթի փոշին ստանում են հատուկ եղանակով: Ստացված փոշիները խնամքով խառնում են` մասնիկների հավասարաչափ բաշխման համար:  

 Նյութի առավել նուրբ մանրացում` մինչև մոլեկուլ և իոն, հնարավոր է դրանք ջրում լուծելով, որի պատճառով էլ ռեակցիաների մեծ մասն իրականացվում է լուծույթներում: 

Որպեսզի ռեակցիան սկսվի, անհրաժեշտ է ինչ որ ձևով այն խթանել, «արթնացնել» քիմիական կապերը: Դա է պատճառը, որ քիմիական ռեակցիաների մեծ մասի ընթանալու համար ջերմություն է պահանջվում:   

Այսպիսով, ռեակցիան սկսելու և ընթանալու պայմաններն են՝
1. մանրացում 2. խառնում 3. տաքացում և այլն:

3. Թվարկե՛ք քիմիական ռեակցիաների բնորոշ մի քանի հատկանիշ:

Գույնի, Համի, Հոտի, փոփոխությունը, գազի, ջերմության, Լույսի և նստվածքի անջատումը։

Տնային աշխատանք

1. Բերե՛ք քիմիական ռեակցիայի օրինակներ։

Մոմի այրվելը, կաթվի թթվելը, նեխած ձվի հոտը և այլ:

2. Լուսասինթեզը համարվու՞մ է քիմիական ռեակցիա:

Այո:

3. Նյութերին ի՞նչ կարևոր պայման է պետք միմյամց հետ փոխազդելու համար։

Հպումը:

Արդյո՞ք 55 և 58 թվերը փոխադարձաբար պարզ են, եթե նրանց պարզ արտադրիչների վերլուծությունը այսպիսին է՝

55=5⋅11

58=2⋅29

Պատ.՝ Այո

Կոտորակի համարիչը

Որոշիր բոլոր այն թվերը, որոնք ?/6 կանոնավոր կոտորակի համարիչում x-ի փոխարեն տեղադրելով կոտորակի համարիչը և հայտարարում գրված 6 թիվը՝ լինեն փոխադարձաբար պարզ թվեր:

Պատասխան (թվերը գրիր աճման կարգով, առանց բաց տեղերի՝ դրանք անջատելով ; նշանի միջոցով):

?/6 կոտորակի համարիչում կարելի է տեղադրել x = Պատ.՝ 5/6

Ճի՞շտ է գտնված ԱԸԲ-ն

Ճի՞շտ է, որ ԱԸԲազ [10;12]=30

Պատ.՝ ոչ

Գտնել ԱԸԲաժ-ը

Պատասխան՝ ԱԸԲաժ(33;21)=3

Պատ.՝ 3

Հաշվել ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը

Պատասխան՝ ԱԸԲազ [77;20]=1540

Պատ.՝ 1540

ԱԸԲազ-ը և ԱԸԲաժ-ը

Որոշիր 60, 70 և 80 թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը: Պատասխան՝ ԱԸԲաժ(60;70;80)=10

Պատ.՝ 10

7. Մարզաշապիկների խնդիրը

Մարզադպրոցի համար գնել են 172 կարճ թևերով և 387 երկար թևերով մարզաշապիկներ: Մարզաշապիկները բաժանել են կոմպլեկտների, այնպես որ յուրաքանչյուրում լինեն միևնույն թվով մարզաշապիկներ երկու տեսակներից և օգտագործվեն բոլոր մարզաշապիկները:

1. Ամենաշատը քանի՞ մարզիկ կստանա իր կոմպլեկտը: 

2. Քանի՞ մարզաշապիկ կա յուրաքանչյուր կոմպլեկտում:

Պատասխան՝

մարզիկների ամենամեծ թիվը՝ 

 հոգի,

յուրաքանչյուր կոմպլեկտի մարզաշապիկների թիվը՝ 

 հատ:

1.Կետերը փոխարինի՛ր փակագծում տրված բառերից մեկով:

Նրա ստեղծած զարդանկարն հնագույն արվեստն է հիշեցնում: (Նկարազարդ,զարդանկար)

Ծննդյան օրը փոքրիկին նկարազարդ մի գիրք նվիրեցին: (Նկարազարդ, զարդանկար)

Հագին նախշազարդ կտորից սովորական զգեստ էր, որ նրան շատ էր սազում: (Զարդանախշ, նախշազարդ)

Տաճարի զարդանախշուն արտացոլված է մեր երկրի բնությունը: (Զարդանախշ,նախշազարդ)

Նրա գրամեքենան ամբողջ ցերեկը չխկչխկում էր: (Մեքենագիր, գրամեքենա)

Ինձ մեքենագիր էջեր տվեց ու խնդրեց, որ անպայման կարդամ: (Մեքենագիր,գրամեքենա)

2. Փակագծերում տրված բառերից մեկն ընտրի՛ր ու պահանջվող ձևով գրի՛ր հարցում արտահայտող բառի փոխարեն:

Զարդասեղանին ինչե՞ր էին դրված: (Սանր, սանրել)

Զարդասեղանին Սանրներ էին դրված:

Թե մազերը ի՞նչ աներ ու լվացվեր, կտեսնեիք, որ սիրուն երեխա է: (Սանր, սանրել)

Թե մազերը սանրեիր ու լվացվեիր, կտեսնենք որ սիրուն երեխա է:

Նվերը մի գեղեցիկ ի՞նչ էր: (Սանր, սանրել)

Նվերը մի գեղեցիկ սանր էր:

Նա մի շատ բարի ո՞վ էր: (Կախարդել, կախարդ)

Նա մի շատ բարի կախարդ էր:

Եթե իրոք ի՞նչ աներ, մուկ կդառնայիր: (Կախարդել, կախարդ)

Եթե իրոք կախարդեր, մուկ կդառնայիր:

Եկողն ամենաչար ո՞վ էր: (Կախարդել, կախարդ)

Եկողն ամենաչար կախարդն էր:

Հավաքվեցին չար ու բարի ովքե՞ր: (Կախարդել, կախարդ)

Հավաքվեցին չար ու բարի կախարդները:

Պատին մի աղջկա ի՞նչ էր կախված: (Նկարել, նկար)

Պատին մի աղջկա նկար էր կախված:

Սիրով որ ի՞նչ աներ, նկարը սիրուն կստացվեր: (Նկարել, նկար)

Սիրով որ նկարեր, նկարը սիրուն կստացվեր:

9.Գրավոր պատմիր՝ տրված բառն ի’նչ է նշանա­կում:

Գիրք-Առհասարակ՝ փոքր ի շատե ընդարձակ ծավալով գրվածք՝ երկ:

դիմակ-Ստվարաթղթից կամ այլ նյութերից շինած մարդու կամ կենդանու դիմապատկեր, որ մարդիկ դնում են իրենց երեսին:,

դերասան-Թատերական ներկայացումների պրոֆեսիոնալ դերակատար:

ընկույզ-Ընկուզենու պտուղը՝ կարծր փայտանման պտղապատյանով:

ժպիտ-Դեմքի արտաքին ուրախություն,

երեխա-Նորածին աղջիկ կամ տղա:
Փոքրահասակ՝ պատանեկան հասակին չհասած աղջիկ կամ տղա, անչափահաս:

10. Հարցում արտահայտող բառերի փոխարեն համապատասխան բառեր կամ բառակապակցություններ գրելով նախադասություննե՛ր ստացիր:

Ո՞վ ի՞նչ արեց: Տղան գնդակով հարվածեց:

Ի՞նչը ի՞նչ եղավ: Ծառը ծաղկեց:

Ովքե՞ր ի՞նչ են անում: Մեծերը կռվում են:

Ինչե՞րը ի՞նչ են լինում: Ծաղիկները ծաղկում են:

11. Ա և Բ խմբի բառերի տարբերությունը գտի’ր (ի՞նչ են ցույց տալիս. ի՞նչ հարցերի են պատասխա­նում ) ու գրիր:

Ա. Տղա. թանաք, խրճիթ, արգելք, աղջիկ, բաժակ, բանալի, տատիկ. ուսուցիչ. թռչուն. հեղեղ. մարդիկ. կանայք. դերձակ:

Ա խումբ, ո՞վ-տղա, աղջիկ, տատիկ, ուսուցիչ, դերձակ: ի՞նչ- թանաք, խրճիթ, արգելք, բաժակ, բանալի, թռչուն, հեղեղ: ովքե՞ր- մարդիկ, կանայք:

Բ. Հնձում են. խաղում էինք, լուսավորում ես, կտցահարեց, վազում էիք, թակում եմ, հեղեղ է, խառնվում են, շփոթեցի, բացել եք:

Հնձում են- ի՞նչ են անում:

խաղում էինք- ի՞նչ էինք անում:

լուսավորում ես- ի՞նչ ես անում:

կտցահարեց- ի՞նչ արեց:

վազում էիք- ի՞նչ էիք անում:

թակում եմ- ի՞նչ եմ անում:

հեղեղ է- ի՞նչ է լինում:

խառնվում են- ի՞նչ են լինում:

շփոթեցի- ի՞նչ արեցի:

բացել եք- ի՞նչ եք արել:

Վիլյամ Սարոյան «Թե ինչ է լինում, երբ փորձում են գոհացնել որոշ մարդկանց»

Տարիներ առաջ մի կույր էր ապրում: Բոլորը նրան ամեն ինչի լավագույնն էին տալիս, թե’ ուտելիքի, թե’ հագուստի և թե’ ամենալավ անկողինն ու սպիտակեղենը: Սակայն նա միշտ դժգոհ էր և գիշեր-ցերեկ բողոքում էր, որ իրեն վատ են վերաբերվում: Բոլորը ջուր էին խմում, իսկ կույրին կաթ էին տալիս, իրենք մի բաժակ բրինձ էին ուտում ու նրան՝ երեքը տալիս, կես բոքոն էին ուտում, նրան ՝ երկուսը տալիս, սակայն նա դարձյալ դժգոհ էր: մի օր էլ, խիստ զայրացած և հուսահատ, գառ են մորթում, խորովում, սկուտեղի վրա դնում ու մատուցում են կույրին: Նա հոտոտում է, փորձում է շոշափելով որոշել գառնուկի չափսերը, ապա սկսում է ուտել: Սակայն առաջին պատառը դեռ կուլ չտված, չի դիմանում և ասում է.

– Եթե սա իմ բաժինն է, բա ձե՞րը որքան կլինի:

Առաջադրանքներ՝

1. Ընթերցի՛ր առակը և մեկնաբանի՛ր:

Տարիներ առաջ ապրում էր մի կույր մարդ: Նա շատ ժլատ էր, որովհետև նրան բոլորը լավ բանեիր են տալիս, բայց նա միշտ դժգոհ էր: Նրանք ուտում էին մի բան, իսկ կույրը երկու հատ: Իսկ վերջում նրան մատուցեցին մի գառ, նա հոտոտեց սակայն առաջին պատառը դեռ կուլ չտված, ասում է.

-Եթե սա իմ բաժինն է, բա ձե՞րը որքան կլինի:

2. Բնագրից օգտվելով բնութագրի՛ր առակի գլխավոր հերոսին:

Առակի գլխավոր հերոսը դա ժլատ, ագահ, կույրն է: Նա շատ ժլատ էր, ամեն ինչին անուն էր դնում:

3. Առակի ասելիքը բնորոշող առած-ասացվածքներ գտի՛ր:

Անտեր ոչխարը գայլը կուտի։

Աշխատանքը սև է, հացը՝ սպիտակ

Կարմիր կովը կաշին չի փոխի։

Աչքե տես, բերնե կարոտ։

1. Արդյո՞ք 55 և 58 թվերը փոխադարձաբար պարզ են, եթե նրանց պարզ արտադրիչների վերլուծությունը այսպիսին է՝

55=5⋅11

58=2⋅29

Պատասխան՝ Այո

Մեծ հավակնություններ ունեցող փոքր մարդկանց իրենց արժանի տեղը ցույց տալու համար նա մեկ այլ պատմություն էր պատմում որսորդի գնդակից վիրավորված առյուծի մասին, որ ցավից ոռնում էր և մահվան դուռն էր հասել: Առյուծին է մոտենում փոքրիկ, դանդաղաշարժ կրիան և հարցնում.

– Ի՞նչդ է ցավում:

– Որսորդն է վիրավորել, – պատասխանում է առյուծը:

Կրիան բարկանում է և ասում.

– Թող չորանան այն մարդու թևերը, որ վնասում են երկրի երեսին ապրող մեզ նման հրաշալի արարածներին:

– Կրիա եղբայր, – պատասխանում է առյուծը, – պետք է ասեմ, որ որսորդի հասցրած վերքն ավելի քիչ է ինձ տանջում, քան այն, ինչ հենց նոր ասացիր:

Այդ ասելով՝ առյուծը հոգին ավանդում է: Նույն բանի շուրջ նա մեկ այլ պատմություն էլ էր պատմում կամրջով անցնող փղի ականջը մտած լվի մասին:

– Ընկերս, – ասում է լուն, – երբ մեզ նման հսկաներն անցնում են կամրջի վրայով, այն ցնցվում է մեր հզորությունից:

Գրի՛ր, թե ինչի՞ մասին էր առակը, ի՞նչ սովորեցրեց քեզ։

Առակը մեզ սովորեցրեց որ չպետք է սպանել, չպետք է վիրավորել, չպետք է շահագործել, պետք է լինել բարի, օրինակ ես ինքս, երբ տեսնում եմ, որ իմ մայրիկը տավարի կարմիր մսով միս է պատրաստում: Ես ինքս պատկերացնում եմ, որ ինչ են արել այդ խեղճ արարածների հետ և դա շատ-շատ տհաճ է իմ համար:

1. Ամառվա ամենահետաքրքիր դեպքը գրավոր պատմիր ու պատմությունդ վերնագրի՛ր(եթե չգիտես հետաքրքիր մի դեպք. ամառվա մի օ՛րը նկարագրիր):

Այս հուլիսին ես Ջերմուկում շախմատի մրցումների էի, և շատ հետաքրքիր էր ընկերներով ամեն օր այդ փոքր քաղաքում քայլելը: Քայլում էինք առանց ծնողների, որովհետև Ջերմուկը՝ փոքր քաղաք է, իսկ մենք ուրախ ամեն օր գնում էինք մրցումների:

3.            Տրված բառերն այբբենական կարգով դասավորի՛ր:

Եղինջ. շյուղ. պատշգամբ, դարպաս, թակարդ, կաթսա, սրճեփ:

Դարպաս, եղինջ, թակարդ, կաթսա, շյուղ, պատշգամբ, սրճեփ:

5. Տրված բառերը գործածելով՝ նախադասություն կազմիր:

Թանկ, թմբուկ, հերթ, հիշել, բերդ, գիրք, թիթեռ, թմրած,ընծա, կեռաս:

1. Մի թանկ թմբուկ ընկավ և ջարդվեց:
2. Մի մարդ մի օր թմբուկ էր նվագում:
3. Երեկ իմ ընկերոջ խանութում հերթ էր:
4. Ես հիշել եմ իմ մանկությունը:
5. Այսօր մի գողի տարան բերդ:
6. Իմ փոքր եղբայրը սկսել է գիրք կարդալ:
7. Ես սիրում եմ բռնել թիթեռներ:
8. Մարդ երբ վիրահատվում է նրան տալիս թմրանյութ:
9. Ձմեռ պապիկը մեզ բերում է ընծաներ:
10. Երբ ամառ է գալիս հասնում են կեռասները:

7.Նախադասությունների ճիշտ հաջորդականությունը գրիր և տեքտը վերականգնի՛ր:

Նա ցանկացավ դունչը հասցնել խաղողին, բայց չկարողացավ: Հեռանալիս ինքն իրեն ասաց. «Ոչի՜նչ, դեռ խակ է»: Ուժ ու կարողություն չունենալու պատճառով հաջողության չեն հասնում, մեղքը գցում են պայմանների վրա:  Քաղցած աղվեսը կախ ընկած ողկույզներով խաղողի վազ տեսավ:

Որոշ մարդիկ էլ այդպիսին են:

Քաղցած աղվեսը կախ ընկած ողկույզներով խաղողի վազ տեսավ:Նա ցանկացավ դունչը հասցնել խաղողին, բայց չկարողացավ: Հեռանալիս ինքն իրեն ասաց. «Ոչի՜նչ, դեռ խակ է»:Ուժ ու կարողություն չունենալու պատճառով հաջողության չեն հասնում, մեղքը գցում են պայմանների վրա: 

9.  Գրավոր պատմիր՝ տրված բառն ի’նչ է նշանա­կում:

Գիրք. դիմակ, դերասան, ընկույզ. ժպիտ, երեխա:

10. Հարցում արտահայտող բառերի փոխարեն համապատասխան բառեր կամ բառակապակցություններ գրելով նախադասություննե՛ր ստացիր:

Ո՞վ ի՞նչ արեց:

Ի՞նչը ի՞նչ եղավ:

Ովքե՞ր ի՞նչ են անում:

Ինչե՞րը ի՞նչ են լինում:

11. Ա և Բ խմբի բառերի տարբերությունը գտի’ր (ի՞նչ են ցույց տալիս. ի՞նչ հարցհրի են պատասխա­նում ) ու գրիր:

Ա. Տղա. թանաք, խրճիթ, արգելք, աղջիկ, բաժակ, բանալի, տատիկ. ուսուցիչ. թռչուն. հեղեղ. մարդիկ. կանայք. դերձակ:

Բ. Հնձում են. խաղում էինք, լուսավորում ես, կտցահարեց, վազում էիք, թակում եմ, հեղեղ է, խռնվում են, շփոթեցի, բացել եք:

Սովորել՝ նյութերի փոխակերպումը.Ֆիզիկական և քիմիական երևույթներ։

Տնային աշխատանք

Պատասխանել հարցերին

Ինչպիսի՞ երևույթ է մոմի այրվելը։ Մոմի այրվելը ֆիզիկական երևույթ է:

2 Որո՞նք են ֆիզիկական երևույթների տարատեսակները։ Լուսային, էլեկտրական, մագնիսական և ձայնային:

3 Արևի լուսավորելը,գիշերային երկնքում աստղերի առկայծումը ,կայծակի բռնկումներով երկնքի լուսավորվելը ,այսպիսի երևույթները ի՞նչպես են անվանում։

Այսպիսի երևույթները անվանում են Լուսային երևույթներ:

Դասարանական աշխատանք

Պատասխանել հարցերին

1. Ո՞ր երևույթներն են կոչվում ֆիզիկական։ Բերե՛ք օրինակներ։

Ֆիզիկական երևույթների ժամանակ, երբ կոտրվում է ապա ոչինչ չի ավելանում:

1. Ո՞ր երևույթներն են կոչվում քիմիական ։ Բերե՛ք օրինակներ։

Քիմիական երևույթները նրանք են, որ ՝Օրինակ երբ փայտը այրվում է ստացվում է մոխիր:

1. Հետևյալ երևույթներից որո՞նք են ֆիզիկական՝ մոմի այրվելը,բաժակի կոտրվելը,եղյամի առաջացումը, ջրի եռալը,լուցկու այրվելը, կաթի թթվելը: Եղյամի առաջացումը: