Լրացրո՛ւ բաց թողնված տառերը։

Պայծառ արևը իր ոսկեգույն ճառագայթները տարածեց երկրի վրա։ Առաջին ճառագայթն ընկավ արտույտի վրա։ Նա թափ տվեց թևերը և անմիջապես դուրս թռավ բնից։ Երկրորդ ճառագայթը հավաբույն ընկավ կտուրի եր-իկից։ Հավերը բարձր կռկռացին ու կուչ եկան։

Մի քանի նախադասությամբ ավարտի՛ր պատմությունը։ Իսկ հետո ի՞նչ եղավ․․․

Գրի՛ր, թե արևի ճառագայթներից ի՞նչ արեցին արտույտն ու հավերը։

Արտույտը-նա թափ տվեց թևերը և դուրս թռավ իր բնից

Հավերը-հավերը կռկռացին և կուչ եկան

Տեքստից դո՛ւրս գրիր հոգնակի թվով բոլոր գոյականները։Հավեր:

Տեքստից դո՛ւրս գրիր հոդակապով երկու բառ։ Ճառագայթ, անմիջապես:

Գրի՛ր տեքստում ընդգծված բառի հոմանիշը։ Կտուր-երդիկ:

Ո՞ր բառը ածանցավոր չէ։

գեղեցիկ

Թանկագին+

Պատուհան

Ձևավոր

Կազմի՛ր տրված բառերի հոգնակին։

Տոնածառ-տոնածառեր

Դուռ-դռներ

Մատ-մատներ

Գառ-գառներ

Դասարան-դասարաններ

Կին-կանայք

Տիկին-տիկնայք

Պարոն-պարոնայք

Գրի՛ր տրված բառերի հոմանիշները

Ինքնաթիռ-սավառնակ, օդանավ:

Ուրախ-զվարթ

Գրի՛ր տրված բառերի հականիշները։

Խելոք-հիմար

Ցածր-բարձր

Ո՞ր նախադասության մեջ ընդգծված արտահայտությունը դարձվածք չէ։

Բոլորն ասում էին, որ փղիկը բարի աստղի տակ է ծնվել։

Պատմում են, որ թագավորը իր գահակալության օրոք շատ բարի գործեր է կատարել։ +

Հոր խոսքերը նապ պետք է ականջին օղ անի։

Այդ տղան վերջը իր գլխին մի փորձանք կբերի։

Հուռին ամբողջ օրը մատը մատին չէր տալիս։

Անհրաժեշտության դեպքում՝ գրի՛ր մեծատառով։
Սպիտակ ծով

սպիտակ նավ

Խոսրովի անտառ

կապույտ երկինք

խաղաղ օր

Տրված նախադասություններն ընդարձակի՛ր՝ երկու բառ ավելացնելով։

Աշունը Հայաստանում շատ գեղեցիկ է։

Օրը շատ շութ մթնեց։

Ամեն, ամեն ինչ ոսկեզօծվել է…

Համո Սահյան

Ամեն, ամեն ինչ ոսկեզօծվել է,

Ոսկի են թվում տերև ու ճյուղ,

Ուր որ նայում ես, դեղին բոցեր են,

Դեղին հրդեհ է և դեղին ծուխ:

Ջրվեժը, առուն, ծառը, ծտերը

Աշնան քամուն են ծափահարում:

Քամին է այս ծով գանձերի տերը,

Այս ոսկու տերը՝ մեծահարուստ:

Առաջադրանքներ 

1. Ընթերցի՛ր բանաստեղծությունը և բացատրի՛ր ընդգծված տողերը: Ուր որ նայում ես, դեղին բոցեր են-ուր որ նայում ես դեղին գույներ են, դեղին հրդեհ է և դեղին ծուխ-որտեղ նայես շուրջ 4 կողմտ դեղին է,քամին է այս ծով գանձերի տերը-քամին է այս ամենը տիրապետում, այս ոսկու տերը՝ մեծահարուստ-ամբողջը քամունն է:

2. Առանձնացրո՛ւ փոխաբերությունները և բացատրի՛ր։Ամեն, ամեն ինչ ոսկեզօծվել է-ամեն ինչ դեղնել է, աշնան քամուն են ծափահարում-աշնան քամուն են խոնարհվում:

3. Ինչպիսի՞ տրամադրություն հաղորդեց քեզ այս բանաստեղծությունը: Մեկնաբանի՛ր: Ինչպես հիմա աշնանը, որ ունի տարբեր գույներ որովհետև մի օր անձրև մի օր արև, իմ կարծիքով մեծամասնության համար աշունը թախծոտ է բայց իմ համար ուրախ: Որովհետև իմ ծնունդն աշնանն է մոտենում է ձմեռը, նաև իմ մայրիկի ծնունդն է տատիկիս, պապիկիս, մորաքրոջս և իմ ընկերների:

3. Փորձի՛ր արձակ պատմել բանաստեղծությունը: Մուտքագրի՛ր պատումդ և ձևավորի՛ր այն բանաստեղծությանը համապատասխանող քո հեղինակային ֆոտոնկաներով կամ նկարներով: Պատմությունը պատմում է աշնան մասին որ 4 կողմտ էլ դեղնացել է:

Լրացուցիչ առաջադրանքներ

4. Աշնանը նվիրված դասական մեղեդիներ փնտրիր համացանցում և այս բանաստեղծության տրամադրությանը առավել համապատասխանող ստեղծագործությունն առանձնացրու: https://www.youtube.com/watch?v=VzD9OHAGL80

https://www.youtube.com/watch?v=u9EmW3DBlrI

5. Պատճառաբանի՛ր ընտրությունդ և նշի՛ր քո նախընտրած մեղեդու հեղինակին: Մեղեդու եղինակը Ռուբեն հախվերդյանն է երգում է ՄԵՐ ՍԻՐՈ ԱՇՈՒՆԸ ես ընտրել եմ այն որովհետև այդ երգը սիրուն է և շատ լավը:

6..Լուսանկարի՛ր քո բակի, կամ բնակավայրի աշունը և բանաստեղծության տողերի ու երաժշտության համադրությամբ, կարաոկե պատրաստի՛ր:

Быстро пролетело лето. Оно всегда проходит быстро. Солнце спряталось в тучах. Да и светило оно уже не так сильно. И вот тогда на дереве проснулся самый нижний лист и почувствовал, что ему мало света. Пошевелился он на ветке и сказал тому листу, что над ним: „Подвинься немного, а то мне света не хватает”. А тот ему отвечает: „Ты что, не видишь, что у меня его тоже мало?” Тут вмешались соседние листья и закричали верхним: „Эй, вы, верхние,  до нас свет не доходит!” А те им в ответ:„Успокойтесь! Вы там внизу ничего не видите, а нам сверху видно, что осень пришла!Теперь света всем мало будет”. Не поверили этому нижние листья и стали кричать ещё сильнее. Верхние листья от них не отставали. И так раскричались, что поссорились и полетели на землю – подальше от соседей. А как же, спросите вы, последний лист? Тот почему на дереве не остался? Ведь ему не с кем уже было ссориться. Конечно, не с кем, но вы попробуйте в одиночестве пожить. Тоже, наверное, на месте не усидите…

подвинуться – տեղ տալ                                        вмешиваться (вмешаться) – վեճին խառնվել
не усидеть на месте – տեղում տիտիկ չանել                 одиночество – մենություն

Найдите в тексте ответы на вопросы и прочитайте их.

1. Когда и почему проснулся на дереве самый нижний листок? Потому что солнце уже зашло под облака

 2. Какой разговор произошёл между ним и тем листом, который был над ним? Они поспорили.

3. Как повели себя другие листья?  Не хорошо. Потому что они тоже поспорили.

4. Почему листья полетели на землю? Потому что была осень.

 5. Почему последний лист не остался на дереве?Ему стал скучно.

Найдите в тексте антонимы к данным словам. Составьте и напишите с
ними предложения.

Медленно-быстро, слабо-сильний, верхний-нижный, много-мало, снизу-верхние, ушла-пришлаа, помириться-поссорились, первый-последный.

Вы прочитали сказку „Отчего опадают листья”, но на самом деле листья
опадают, конечно же, не потому, что ссорятся между собой. Прочитайте
самостоятельно следующий текст и скажите, почему осенью опадают
листья.  

Зимой корни растений не могут получать воду из земли, а из листьев вода испаряется. Если бы деревья не сбрасывали листья, они бы умерли от недостатка воды. Но у некоторых растений листья сохраняются всю зиму, потому что они слабо испаряют воду.

Упражнения 1 — 5 /рабочая тетрадь/

Ուղտասար Հայաստանի քիչ հայտնի տեսարժան վայրերից մեկը գտնվում է Ուղտասար լեռան գագաթին: Լեռան հոյակապ տեսարանից ու փոքր լճակից բացի, այստեղ կան նաև բազմաթիվ նախապատմական պետրոգլիֆներ, որոնց տարիքը 4000-7000 տարեկան է: Այդ քարերին փորագրված խորհրդանիշները հիմնականում պատկերում են կենդանիների, որոնք ժամանակին ապրել են Հայաստանում (ներառյալ՝ ոչ միայն ձիեր և այծեր, այլ նաև մուֆլոններ, հովազներ, առյուծներ և արջեր), և որսորդների ու որսորդական/մարտական գործիքներ, ինչպիսիք են նետն ու աղեղը, նիզակն ու վահանը:

  Շաքիի ջրվեժ Այս իսկապես ոգեշնչող հրաշքը՝ Շաքիի ջրվեժը, բնության անբասիր գեղեցկության և ուժի մարմնավորումն է: Այն միևնույն ժամանակ նաև ամենաբարձր ջրվեժն է Հայաստանում՝ 18 մետր բարձրությամբ: Այն գտնվում է Սիսիանից 6 կմ հյուսիս-արևմուտք, Որոտան գետի ձախ ափին: 

 Որոտնավանք Որոտնավանք վանական համալիրը գտնվում է Վաղատին և Որոտան գյուղերի միջև, Որոտան գետի հովտին նայող ժայռի վրա: Համալիրը բաղկացած է երկու եկեղեցիներից՝ Սբ. Ստեփանոս և Սբ. Կարապետ: Գլխավոր, ավելի հին Սբ. Ստեփանոս եկեղեցին 1000 թ. կառուցել է Շահանդուխտ թագուհին, իսկ հարեւանությամբ գտնվող Սբ. Կարապետը դրանից մոտ 6-7 տարի անց կառուցել է նրա որդին՝ Սեւադան: Այս համալիրում է ապրել եւ աշխատել 14-րդ դարի հայ փիլիսոփա եւ աստվածաբան Հովհան Որոտնեցին՝ Տաթեւի վարդապետարան-համալսարանի հիմնադիրը: 

Մելիք Թանգու կամուրջ եւ Որոտնաբերդ1855 թ. Սյունիքի Մելիք Թանգու կողմից Որոտան գետի վրա կառուցված այս կամուրջը գտնվում է Սիսիանից մոտ 20 կմ արեւելք, երբեմնի հզոր Որոտնաբերդի փլատակներից ներքեւ գտնվող կիրճում: Բերդը բազմիցս գրավվել եւ ազատագրվել է, սկսած 450 թվականից, երբ ազատագրվել էր Վարդան Մամիկոնյանի կողմից, այնուհետեւ անցնելով սելջուկների եւ Լենկ Թեմուրի կողմից նվաճման ժամանակահատվածը, մինչեւ 18-րդ դարի ազատագրումը Մելիք Բաղրուց Դավիթ Բեկի կողմից:  Զբոսաշրջային այլ վայրերի թվում են Սիսավանն ու Աղիտուի հուշակոթողը, ինչպես նաեւ մարզի ամենահայտնի տեսարժան վայրերը՝ Տաթեւի վանքն ու Զորաց Քարերը (Քարահունջը): 

Համո Սահյան    Անտառում ամպի ծվեններ կային, Կապույտ մշուշներ կային անտառում, Օրոր էր ասում աշունն անտառին, Բայց դեռ անտառի քունը չէր տանում։ Շշուկներ կային անտառում այնքան, Եվ խոնա՜վ-խոնավ բուրմունքներ կային, Իրար փաթաթված ստվեր ու կածան Ու հետքե՜ր, հետքե՜ր, հետքեր մարդկային։ Եղյամն էր սունկի գլուխն արծաթում, Մրսում էր կարծես վայրի նշենին, Հանգստանում էր հողմը բացատում՝ Ականջն ամպրոպի ազդանշանին։ Եղնիկի հորթը՝ մամուռը դնչին, Թռչում էր իր մոր բառաչի վրա, Եվ որսկանը թաց խոտերի միջին Կորած հետքերն էր որոնում նրա։ Փայտահատը հին երգն էր կրկնում Եվ տաք սղոցն իր յուղում էր կրկին, Թեղին անտարբեր ականջ էր դնում Տապալված կաղնու խուլ հառաչանքին։ Անտառապահի տնակի առաջ Խարույկն իր խաղաղ ծուխն էր ծածանում, Եվ խարույկի մոտ եղևնին կանաչ Սոճու հետ սիրով զրույց էր անում… Անտառում խորին խորհուրդներ կային, Եվ արձագանքնե՜ր կային անտառում, Օրո՜ր էր ասում աշունն անտառին, Սակայն անտառի քունը չէր տանում…

Առաջադրանքներ

1. Ուշադիր կարդա՛ բանաստեղծությունը, դուրս գրիր անծանոթ բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր :Ծվեն- Շորի՝ գործվածքի ևն պատռված փոքրիկ շերտ՝ կտոր, ծլանգ: Թեղին-Թեղազգիների ընտանիքին պատկանող բույս, կածան-ոտքի նեղ ճանապարհ, եղյամ-ցող:

2. Առանձնացրու՛ փոխաբերությունները և վերլուծի՛ր:

Ամպի ծվեններ- Ամպի փոքր կտորներ, օրոր էր ասում աշունն անտառին- Անտառը հանգիստ վիճակում էր, անտառի քունը չէր տանում- անտառի կենդանիները դեռ չէին քնել, և խոնա՜վ-խոնավ բուրմունքներ կային-խոնավության հոտ, իրար փաթաթված ստվեր ու կածան- ստվերը ընկել են նեղ ճանապարհի վրա,  Եղյամն էր սունկի գլուխն արծաթում- երբ ցողը նստում է սունկի վրա դառնում է արձաթագույն, Մրսում էր կարծես վայրի նշենին-նա կորցրել էր նրա տերևներին, Հանգստանում էր հողմը բացատում-բացատում էլ քամի չկար, Ականջն ամպրոպի ազդանշանին-նա ուզում էր ամպրոպ աներ, Թռչում էր իր մոր բառաչի վրա,-վազում է իր մոր բառաչի վրա, Թեղին անտարբեր ականջ էր դնում-թեղին ծառատեսակ է ականջ չի կարող ունենա, Տապալված կաղնու խուլ հառաչանքին-նայում էր կաղնին, խարույկն իր խաղաղ ծուխն էր ծածանում-խարույկը հանգիստ ծուխ էր հանում, Եվ խարույկի մոտ եղևնին կանաչ սոճու հետ սիրով զրույց էր անում-եղևնին և սոճին իրար կողք կողքի են մեծացել, անտառում խորին խորհուրդներ կային-անտառը շատ հետաքրքիր էր:

3. Ընդգծի՛ր դարձվածքները և բացատրի՛ր: Փայտահատը հին երգն էր կրկնում: Ականջ էր դնում:

4.Բանաստեղծությունից առանձնացրո՛ւ նկարագրությունները: Ես կարծում եմ, որ այս ամենը նկարագրություն է որը պատմում է Համո Սահյանը:

5. Նկարագրի՛ր աշնանային անտառը: Կանաչ, դեղին գեղեցիկ և ամենակարևորը զանազան գույներով:

6. Ինչի՞ մասին էին սիրով զրուցում սոճին ու եղևնին: Երկխոսության տեսքով գրի՛ր նրանց զրույցը: Ես կարծում եմ, որ նրանք զրույցում էին անտառի մասին:

7. Ձայնագրի՛ր բանաստեղծության ընթերցումդ և հրապարակի՛ր բլոգումդ։ Ընթերցմանդ կարող ես կցել քո կողմից արված համապատասխանող աշնանային ֆոտոշար։